Kada inovacione ideje dobiju podršku

U protekle četiri godine Fond za inovacije Crne Gore rastao je zajedno sa zajednicom koju podržava. Od prvih programa do današnjih kompleksnih inicijativa, naš put obilježili su povjerenje, predan rad i sve veći broj ljudi i organizacija koje vjeruju da se kroz inovacije može graditi bolja Crna Gora.

U periodu od 2021. do 2025. godine Fond je izrastao u centralnu državnu instituciju za sprovođenje politika podrške inovacijama, povezujući mikro, mala i srednja preduzeća, naučnoistraživačku i akademsku zajednicu, privredni sektor i međunarodne eksperte. Kroz razvijene mehanizme podrške, Fond je stvarao uslove da domaće ideje rastu, razvijaju se i pronađu put ka globalnom tržištu.

U navedenom periodu, kroz deset programskih linija podrške i 23 javna poziva, finansirano je ukupno 278 projekata, u vrijednosti većoj od 12,2 miliona eura. Samo tokom 2025. godine, kroz šest programskih linija, podržano je 109 projekata, uz ukupno odobrena sredstva u iznosu od 4,14 miliona eura.

Svaki od tih projekata nosi svoju priču, svoj tim i svoju ambiciju, a svi oni zajedno čine mozaik jednog modernog, kreativnog i upornog inovacionog ekosistema. Taj rast nije samo brojka, već potvrda da u Crnoj Gori nastaje sve više kvalitetnih ideja i da sve veći broj timova ima hrabrosti da ih razvija i testira na tržištu.

Detaljan pregled svih finansiranih projekata dostupan je na zvaničnom sajtu Fonda.

Visoki standardi i međunarodna evaluacija projekata

„Rezultati koji su ostvareni u 2025. godini potvrđuju da sistemska i dugoročna podrška inovacijama daje konkretne i mjerljive efekte. Cilj Fonda nije samo finansiranje projekata, već stvaranje stabilnog okvira u kojem ideje mogu da rastu, od početne faze do komercijalizacije i izlaska na međunarodna tržišta“, poručila je Katarina Lalović, v.d. izvršne direktorice Fonda za inovacije.

Ponosni smo na to što Fond od samog osnivanja gradi visoke standarde u ocjenjivanju projekata. Naš sistem evaluacije je jasno definisan, transparentan i u potpunosti usklađen sa evropskim praksama. Svaka prijava prolazi kroz međunarodnu, nezavisnu evaluaciju koju sprovode stručnjaci iz različitih zemalja. Iza svakog prikazanog rezultata stoje ljudi, ideje, hrabrost i velika posvećenost.

Do sada je u procesu evaluacije učestvovalo više od 250 međunarodnih eksperata, a samo u 2025. godini angažovali smo 119 evaluatora iz preko 30 država u peer-review fazi. Članovi naših ekspertskih komisija koji su u drugoj fazi evaluacije (Pitch) ocjenjivali aplikante dolaze iz Srbije, Portugala, Njemačke, Švajcarske, Irske i Kolumbije. Za pojedine programe uključujemo i do pet nezavisnih evaluatora po projektu, kako bismo obezbijedili najviši nivo objektivnosti i kvaliteta evaluacionog procesa.

Stabilna i dugoročna podrška razvoju inovacija

Da bi Crna Gora razvijala ekonomiju zasnovanu na znanju, potrebno je obezbijediti stabilnu i dugoročnu podršku razvoju inovativnih ideja, od njihovog začetka do komercijalizacije. Na tome Fond za inovacije kontinuirano radi, realizujući programe podrške koji prate razvoj inovacija u svakoj fazi.

Godina 2025. najbolje je pokazala koliko je takav sistem važan, jer je donijela rekordan interes zajednice, sa ukupno 470 prijava i preko 18 miliona eura tražene podrške. Tokom godine objavljeni su javni pozivi za šest programa podrške i dvije strateške inicijative, a ukupan ugovoreni iznos finansiranja u 2025. godini iznosio je preko 4.1 milion eura, što je više od 40% iznad planiranog iznosa od 2,9 miliona eura.

Jačanje kapaciteta kroz dodatna ulaganja države

Dodatni impuls razvoju inovacionog ekosistema obezbijeđen je kroz Predlog Plana za podršku razvoju inovacione djelatnosti, kojim je Vlada Crne Gore Fondu za inovacije opredijelila dodatna sredstva u iznosu od šest miliona eura. Ova sredstva usmjerena su na jačanje postojećih programa podrške, čiji je obim u 2025. godini povećan za više od 40% u odnosu na planirani budžet, zatim na uvođenje novih mehanizama i strateških inicijativa, kao i na jačanje kapaciteta crnogorskih inovativnih preduzeća za učešće u budućim strukturnim i kohezionim fondovima Evropske unije. Istovremeno, sredstva doprinose unapređenju kapaciteta samog Fonda za upravljanje složenim programima podrške, uključujući instrumente u okviru IPA III i budućih fondova Evropske unije.

Zahvaljujući dodatnim sredstvima, Fond je tokom 2025. godine započeo realizaciju dvije strateške inicijative. Prva se odnosi na uspostavljanje Regionalnog akceleratora za održivost i vještačku inteligenciju, usmjerenog na podršku startapovima iz Crne Gore i regiona. Druga inicijativa odnosi se na GovTech program, namijenjen razvoju inovativnih rješenja u javnom sektoru. U okviru prve faze GovTech programa prijavljen je 91 izazov javnih institucija, od kojih je 76 odabrano za dalju razradu u narednoj fazi, dok je javni poziv za finansiranje inovativnih rješenja planiran za početak 2026. godine. Odobravanje izazova u prvoj fazi ne podrazumijeva automatsko finansiranje, već će projekti biti predmet međunarodne evaluacije.

Ekološka održivost i društvena odgovornost

Fond prepoznaje da inovacije moraju biti ekološki i društveno odgovorne, zbog čega je tokom 2025. godine uspostavljen Okvirni program za upravljanje životnom sredinom i socijalnim pitanjima (PUŽS), koji definiše ekološke i socijalne procedure koje korisnici programa Fonda moraju da poštuju u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom.

PUŽS propisuje način procjene potencijalnog uticaja projektnih aktivnosti, identifikaciju rizika i sprovođenje mjera za njihovo ublažavanje, a primjenjuje se na programe podrške u kojima je ovaj aspekt posebno značajan, uz mogućnost prilagođavanja specifičnostima svakog javnog poziva. U cilju praćenja i procjene ovih aspekata Fond angažuje i eksternog eksperta za ekološka i socijalna pitanja, kako bi se obezbijedila održivost svih podržanih projekata.

Robotika za najmlađe

Program „Robotika za najmlađe“ predstavlja primjer uspješne integracije inovativnih metoda nastave u obrazovni sistem Crne Gore. Pokrenut je 2022. godine kao pilot-inicijativa koju su zajednički razvili Fond za inovacije, Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija i Zavod za školstvo, a iako je u početku obuhvatao samo četiri škole, brzo je pokazao koliko znanje, tehnologija i kreativnost mogu da inspirišu najmlađe.

Već tokom naredne godine program je proširen na dodatnih 16 škola, a zahvaljujući podršci Centralne banke Crne Gore tokom 2024. i 2025. prerastao je u nacionalnu inicijativu koja danas obuhvata sve osnovne škole u zemlji, više od 160 ustanova i hiljade učenika. Program na jedinstven način povezuje STEM oblasti i finansijsku pismenost, omogućavajući učenicima nižih razreda osnovnih škola da kroz igru, istraživanje i praktičan rad razvijaju logičko razmišljanje, kreativnost, timski rad, kao i osnovna znanja iz oblasti programiranja i finansijske pismenosti.

U cilju obezbjeđivanja jednake dostupnosti savremenih alata učenja svaka osnovna škola dobila je edukativnog robota, dok je poseban fokus stavljen na jačanje kapaciteta nastavnog kadra. Program obuke za trenere uspješno je završilo 12 sertifikovanih trenera, dok je više od 200 učitelja i učiteljica pohađalo akreditovanu obuku o primjeni robotike i savremenih STEM metoda u nastavi.

Godina 2025. krunisana je organizacijom nacionalnog takmičenja u robotici za najmlađe „RoboFin“, koje je okupilo 55 timova i preko 215 učenika iz svih krajeva Crne Gore. Kroz zadatak „Štedljivkova pustolovina“ učenici su primjenjivali stečena znanja iz oblasti štednje, planiranja i odgovornog upravljanja novcem, uz istovremeni razvoj digitalnih i kognitivnih vještina. Program „Robotika za najmlađe“ nastavlja da raste zajedno sa djecom i nastavnicima koji ga sprovode i predstavlja dugoročno ulaganje u generacije koje će doprinijeti razvoju inovativnijeg, digitalno pismenog i otpornijeg društva.

Međunarodna saradnja i partnerstva

Saradnja Fonda sa fondovima Evropske unije i međunarodnim partnerima predstavlja važan temelj za dalji razvoj, jačanje inovacionog ekosistema i njegovu integraciju u evropski inovacioni prostor. Fond za inovacije Crne Gore trenutno učestvuje u više međunarodnih projekata u okviru programa Interreg, Erasmus+ i inicijativa Evropske komisije, koji doprinose jačanju regionalne saradnje, razmjeni znanja i razvoju zajedničkih inovacionih inicijativa. Projekti su usmjereni na jačanje inovacionih kapaciteta, zelenu i digitalnu transformaciju, plavu ekonomiju i razvoj eko-preduzetništva u regionu. Od osnivanja do danas Fond sarađuje sa brojnim međunarodnim institucijama i donatorima, među kojima su Evropska unija, UNECE, UNDP, Svjetska banka, Kraljevina Norveška, Finska i druge partnerske organizacije.

„Međunarodna saradnja omogućava crnogorskom inovacionom ekosistemu da se poveže sa evropskim i globalnim tokovima znanja, kapitala i iskustva. Kroz projekte, partnerstva i programe Evropske unije, Fond aktivno radi na tome da domaćim inovatorima otvori vrata ka međunarodnim tržištima i učini Crnu Goru prepoznatljivim i pouzdanim partnerom u evropskom inovacionom prostoru.” kazao je Saša Ivanović, rukovodilac sektora za strateško planiranje i međunarodnu saradnju u Fondu za inovacije. Njihova podrška doprinijela je izgradnji administrativnih kapaciteta, razvoju ljudskih resursa i unapređenju kvaliteta servisa koje Fond pruža korisnicima.

Saradnja sa partnerskim institucijama iz regiona posebno je intenzivna i zasniva se na dijeljenju najboljih praksi i rješavanju zajedničkih izazova. Kroz zajedničke inicijative, poput demo dana, prezentacija i povezivanja sa međunarodnim investitorima, dodatno se povećava vidljivost i kredibilitet crnogorskih inovativnih kompanija na međunarodnom tržištu.

Posjeta predsjednika Estonije Fondu za inovacije

Crna Gora i Estonija dodatno su učvrstile partnerstvo u oblasti digitalne transformacije i inovacija tokom prve zvanične posjete predsjednika Republike Estonije Crnoj Gori. Tom prilikom organizovano je zajedničko predavanje „Crna Gora i Estonija - partneri u digitalnoj budućnosti“, koje je okupilo brojne predstavnike inovacione zajednice, institucija, startapova i akademskog sektora. Posjeta je bila prilika za razmjenu iskustava o izgradnji digitalne države, razvoju elektronskih servisa, otvorenim podacima i kreiranju ambijenta koji podstiče rast tehnoloških kompanija.

Delegacija Estonije predstavila je svoj put od potpune digitalizacije registara do uspostavljanja jedne od najnaprednijih elektronskih uprava u Evropi, kao i nove planove za integraciju vještačke inteligencije u obrazovni sistem. Razmatrane su mogućnosti dublje institucionalne saradnje, zajedničkih projekata i jačanja kapaciteta crnogorskog inovacionog ekosistema.

Ovakvi susreti još jednom potvrđuju koliko međunarodna partnerstva doprinose izgradnji savremene digitalne infrastrukture i predstavljaju važan korak ka jačanju uloge Crne Gore u evropskoj digitalnoj budućnosti. Za Fond za inovacije ova posjeta predstavlja snažnu potvrdu značaja otvorenog dijaloga i razmjene znanja sa zemljama koje prednjače u digitalnoj transformaciji, uz jasnu posvećenost stvaranju okruženja koje prepoznaje, podržava i podstiče inovacije kroz programe podrške, međunarodnu saradnju i strateške inicijative.

Neuromarketinško istraživanje za razvoj novog sajta Fonda: spoj nauke, tehnologije i korisničkog iskustva

Saznavši da i u Crnoj Gori postoje inovativne metode koje mogu unaprijediti digitalno korisničko iskustvo, Fond za inovacije odlučio je da napravi iskorak ka primjeni savremenih, naučno zasnovanih pristupa u sopstvenom radu. U saradnji sa Institutom Damar u oktobru i novembru sprovedeno je neuromarketinško istraživanje koje predstavlja naučnu osnovu za razvoj novog web sajta Fonda.

Cilj istraživanja bio je da se, na osnovu objektivnih podataka o ponašanju korisnika, identifikuju ključne slabosti postojećeg sajta i precizno razumije šta korisnicima privlači pažnju, gdje se najduže zadržavaju i na kojim mjestima nailaze na prepreke. Uzorak je obuhvatio predstavnike različitih ciljnih grupa Fonda, uključujući i aplikante koji su prethodnih godina učestvovali u programima podrške, što je omogućilo realan i vjerodostojan uvid u stvarno korisničko iskustvo. Tokom istraživanja primijenjene su napredne metode, uključujući mjerenje kognitivnog opterećenja i emocionalnih reakcija, što je omogućilo jasno identifikovanje tačaka frustracije, konfuzije i preopterećenja. Na osnovu tih nalaza, u saradnji sa kompanijom Bixbit, definisane su UX preporuke i nova, optimizovana struktura budućeg sajta.

Ovim pristupom Fond za inovacije još jednom potvrđuje svoju misiju da povezuje nauku, tehnologiju i privredu i da inovacije primjenjuje i u sopstvenom radu. Saradnja sa Institutom Damar i kompanijom Bixbit pokazuje kako sinergija nauke, naprednih tehnologija i savremenog dizajna može dovesti do digitalnih rješenja zasnovanih na podacima, razumijevanju korisnika i stvarnim potrebama zajednice. Vjerujemo da će novi sajt Fonda za inovacije Crne Gore postati još intuitivnija, pristupačnija i inspirativnija platforma za sve koji žele da inoviraju.

Pogled ka 2026: šta slijedi

Fond za inovacije nastaviće da bude važan akter u ubrzanju inovacionog razvoja i tehnološke transformacije Crne Gore, uz fokus na jačanje broja i kvaliteta inovativnih projekata, podsticanje rasta kompanija sa potencijalom za međunarodna tržišta i stvaranje uslova za razvoj novih proizvoda, usluga i radnih mjesta. U narednom periodu Fond će nastaviti da pažljivo osluškuje potrebe inovatora, akademske zajednice i privrede, kako bi programi podrške bili usmjereni ka stvarnim izazovima tržišta i razvojnim prioritetima. Poseban akcenat biće stavljen na sprovođenje GovTech programa za finansiranje inovativnih rješenja u javnom sektoru, sa ciljem digitalizacije i automatizacije administrativnih procesa i unapređenja kvaliteta javnih servisa za građane i privredu.

„Sa posebnim zadovoljstvom ulazimo u realizaciju II faze GovTech programa, jer ona otvara prostor da se kroz inovativna rješenja unaprijde konkretne javne usluge i ojača saradnja između institucija i inovacione zajednice“, istakla je Lalović.

Paralelno sa tim, Fond će jačati međunarodna i regionalna partnerstva kroz aktivno učešće u evropskim inicijativama i projektima. Vizija Fonda ostaje jasna: Crna Gora kao zemlja u kojoj inovacije imaju stvaran i mjerljiv uticaj na društveni i ekonomski razvoj. Rezultati ostvareni u 2025. godini potvrđuju da sistemska podrška inovacijama daje konkretne i mjerljive efekte, od rasta broja kvalitetnih projekata do jačanja kapaciteta i međunarodne prepoznatljivosti inovacionog ekosistema.

( Fond za inovacije Crne Gore )

( Promo sadržaj )