Zašto ruska PVO nije odbranila Madura?
Venecuela bi trebalo da ima najmoćniju protivvazdušnu odbranu u Južnoj Americi, krcatu starijim i modernijim ruskim sistemima. Ali, to ništa nije radilo pri američkom napadu. Zašto?
Glavni dio venecuelanske protivvazdušne odbrane (PVO) čine ruski sistemi kojima se vlastodržac Nikolas Maduro hvalio nekoliko mjeseci prije američke vojne operacije. Međutim, to mu ništa nije pomoglo.
General Den Kejn, načelnik Združenog generalštaba SAD, saopštio je da je u operaciji u Venecueli učestvovalo više od 150 borbenih i izviđačkih letjelica, među njima borbeni avioni F-35, strateški bombarderi B-1 i borbeni helikopteri.
Zahvaljujući brzom onesposobljavanju protivvazdušne odbrane venecuelanske prijestonice Karakasa izbjegnuti su gubici, tvrdio je Kejn.
„Očigledno ruski protivvazdušni sistemi nisu funkcionisali baš tako dobro“, izjavio je američki ministar odbrane Pit Hegset u govoru pred američkim vojnicima.
Koji sistemi treba da štite Venecuelu?
Tehnički gledano, ruski sistemi mogli su da funkcionišu daleko bolje, smatra austrijski vojni istoričar Markus Rajsner.
„Radilo se o savršenoj kombinaciji više faktora iz eliminacije neprijateljske protivvazdušne odbrane i sajber napada na sistem komandovanja i upravljanja protivvazdušnom odbranom“, objašnjava Rajsner za DW.
Dodaje i da je veliku ulogu odigralo prikupljanje obavještajnih podataka koje su sprovele američke tajne službe CIA i DIA.
Prema Stokholmskom institutu za mirovna istraživanja (SIPRI), Rusija je samo između 2008. i 2014. Venecueli isporučila tri sistema tipa Buk-M2 i S-300VM Antey-2500, kao i jedanaest modernizovanih sistema tipa S-125 Pečora-2M.
Za to je 2015. tadašnjem ruskom ministru odbrane Sergeju Šojguu u Venecueli dodeljen orden za nacionalnu bezbjednost.
Podaci SIPRI, međutim, nisu potpuni zbog netransparentnog izvještavanja o izvozu oružja. Stručnjaci procjenjuju da je Venecuela raspolagala sa još više ruskih sistema protivvazdušne odbrane različitog dometa.
U posljednjih 20 godina Venecuela je nabavila najmanje 17 velikih raketnih sistema protivvazdušne odbrane i brojne prenosive sisteme iz Rusije, čime je izgradila jednu od najgušćih višeslojnih protivvazdušnih odbrana u Latinskoj Americi.
U oktobru 2024. Rusija je, prema izvještajima, isporučila dodatne protivvazdušne sisteme tipa Pancir i Buk-M2, kao i prenosive protivvazdušne sisteme tipa Igla-S, kojima se Maduro hvalio.
„Svaka vojska na svijetu poznaje razornu moć rakete Igla-S, a Venecuela raspolaže sa najmanje 5.000 takvih raketa“, izjavio je u oktobru 2025.
„Venecuelanska protivvazdušna odbrana, koja se zasniva na ruskim sistemima i kombinuje se sa kineskim radarskim sistemom za otkrivanje vazdušnih napada bila je najjača u Latinskoj Americi, što i nije iznenađenje jer većina zemalja na tom kontinentu ne strahuje od vazdušnih napada“, kaže vojni stručnjak Jurij Fjodorov za DW.
Šta se dogodilo tokom napada?
Američka vojna operacija započela je sajber napadom koji je onesposobio veliki dio snabdijevanja električnom energijom Karakasa i omogućio da se 150 američkih aviona, dronova i helikoptera neopaženo približi glavnom gradu.
Kako bi se obezbijedio koridor, prema pisanju lista Vašington post, napadnuto je šest protivvazdušnih postrojenja koja je trebalo da štite Karakas. Među pogođenima su, između ostalog jedna luka, vazduhoplovna i vojna baza, jedan aerodrom i komunikacioni centar smješten na planini. Prema objavljenim snimcima, najmanje dva lansera raketa Buk bila su uništena.
Pored toga, zapadni vojni stručnjaci utvrdili su da je znatan dio protivvazdušne odbrane bio neoperativan zbog lošeg održavanja i nedostatka rezervnih djelova – ali i zato što Rusija nije ispunila obaveze u vezi sa popravkama i modernizacijom.
Kao posljedica toga, u trenutku američkog napada bio je funkcionalan samo mali dio sistema.
Vašington Post je u oktobru izvijestio da je Maduro, suočen sa američkim vojnim prisustvom na Karibima, zatražio od Rusije i Kine rakete, dronove, radare i avione. Međutim, Moskva se posljednjih godina sve manje interesovala za Venecuelu, a očigledno ni u aktuelnoj krizi iz Rusije nije stigla značajnija podrška.
Američka operacija, koja je ukupno trajala dva sata na kraju je dovela do zarobljavanja Madura – bez gubitaka za američku vojsku. Samo je jedan helikopter oštećen, ali je uspio da se vrati u bazu.
Zašto je protivvazdušna odbrana zakazala?
Jurij Fjodorov neuspjeh venecuelanske protivvazdušne odbrane pripisuje upotrebi najnovije generacije američkih lovaca-bombardera F-35 i F-22.
„Te letjelice pete generacije veoma je teško locirati radarom. Teoretski, mogle su da isključe protivvazdušnu odbranu i unište je iz vazduha, kao što se dogodilo u Iranu tokom dvanaestodnevnog rata. Avioni pete generacije relativno lako mogu savladati protivvazdušnu odbranu, pa i ruske sisteme S-400“, kaže ovaj vojni stručnjak.
Protivvazdušni sistemi na zemlji, naročito ruski, nisu dovoljno snažni protiv modernih bombardera, izjavio je vojni stručnjak Danijel Bahmat za časopis Telegraf.
Prema njegovim riječima, protivvazdušni sistemi ne mogu da se suprotstave kombinaciji izviđanja u realnom vremenu, elektronskog ratovanja i preciznog naoružanja. Stručnjaci ukazuju i na brdovit teren Karakasa kao problem. Ruski protivvazdušni sistemi projektovani su za ravničarski teren, navodi Telegraf.
Pored tehničkih nedostataka venecuelanske protivvazdušne odbrane, odlučujuću ulogu odigralo je i to što vojska nije bila sposobna da reaguje na napad.
Prema američkom Difens blogu, SAD su napale ključne komandne i komunikacione centre, što je dovelo do dezorganizacije jedinica. Nekoliko sati nakon napada nisu se mogle uočiti koordinisane akcije.
Ipak, Jurij Fjodorov smatra da je glavni razlog neuspjeha venecuelanske protivvazdušne odbrane ljudska greška. „Nije riječ toliko o tehničkim sposobnostima jedne ili druge strane, već prije o tome da su venecuelanske oružane snage jednostavno prespavale i nisu očekivale napad“, navodi Fjodorov.
Sa tim se slaže i Markus Rajsner. Iako izvozne verzije ruskih protivvazdušnih sistema imaju ograničene sposobnosti, odlučujući faktor nisu sami oružani sistemi, već njihovi operateri.
( Deutsche Welle )