Alhemičar svojih snova

Kao priliku da se publika upozna sa nečim što je zaboravljeno, a što je postojalo, te da doživi animirani film i spozna njegove korijene u Crnoj Gori, dokumentarista Momir Matović najavljuje crnogorsku premijeru svog filma “Alhemičarev san” koja će biti upriličena danas u Podgorici, u Kulturno-informativnom centru “Budo Tomović” u 19 časova.

Dokumentarno-animirani film “Alhemičarev san”, nastao po Matovićevom scenariju i režiji, snimljen je u produkciji kuće MFILM Montenegro, producent je Mirko Matović, a snimatelj Relja Eraković.

“Ovo ostvarenje, u trajanju od 60 minuta, bavi se umjetničkim opusom Ranka Radovanovića, talentovanog i zanatski formiranog crtača iz Crne Gore koji je, po dolasku u Beograd, postao cijenjeni član poznatog animatorskog Studija Bikić. Radovanović se izdvajao ne samo svojim darom i sigurnom crtačkom rukom, već i specifičnom mirnoćom i tihom posvećenošću radu. Njegov prvi film, simboličnog naslova “Alhemičarev san”, inspirisan mišlju Kazimira Maljeviča: ‘Ja sam početak svega jer u mojoj svijesti stvaraju se svjetovi’, otkriva tajanstvenu vezu između sna i alhemije, pretvarajući animaciju u poetsku i gotovo hermetičnu formu izraza”, istaknuto je ranije u opisu filma, uoči svjetske premijere na Martovskom festivalu u Beogradu, 2025. godine.

U razgovoru za “Vijesti”, Matović objašnjava kako je i sa kojim motivom film nastao.

“Kao sudionik i autor u crnogorskoj kinematografiji, tokom mojeg dugogodišnjeg stvaralaštva, osim rada na dokumentarnim filmovima, kontinuirano sam se, onako sa strane, susretao i imao uvida iz prve ruke u pojedine arhivske segmente iz baštine crnogorske kinematografije. Upoznao sam mnoge, neposredne svjedoke nastajanja, uspjeha i nestajanja crnogorskih filmskih preduzeća, Lovćen filma, Filmskog studija Titograd i donedavno Zeta filma iz Budve. Obavio sam i snimio dosta ispovijesti, skenirao i sistematizovao u ličnoj arhivi veliki broj fotografija, kataloga, napisa, originalnih finskih plakata... Uporedo sa mojim, i sada aktivnim radom, na nizu filmskih projekata, ipak nađem vremena da prelistam i pogledam tu filmsku zaostavštinu. Tako mi se nametnuo zadatak da to ne bude samo pohranjen, tj. sahranjen materijal, pa sam odlučio da to vizualizujem. Tako je u proteklom periodu urađeno nekoliko TV serija i dugometražnih dokumentarnih filmova. Tadašnje producentske kuće, domaći i koprodukcijski filmovi, kinematografske sudbine producenata, reditelja, snimatelja, kinofikacija, filmski amaterizam, znani i neznani, sve je to imalo svoje premijere. Ko pamti to vrijeme, a tih je sada malo, jednu takvu retrospektivu gledao je sa emocijama, a oni koji su se već, ili će se tek upoznati, sa čuđenjem i nevjericom”, priča on i dalje nastavlja:

“Film ‘Alhemičarev san’ je samo jedan segment u tom žanrovskom krugu novih karaktera, jer govori o crnogorskom animiranom filmu i njegovim začecima. O ovoj kategoriji i danas se malo zna, ne samo kod nas, nego i u okruženju. Počeci su bili spontani, ohrabreni velikim entuzijazmom jedne male grupe darovitih crtača. Pobuđeni prvim animiranim filmom ‘Pilula za...’ slikara Nikice Raičevića i pod njegovim mentorstvom, ta grupa golobradih dječaka u okviru škole crtanog filma koja je radila u okviru tadašnjeg Doma omladine ‘Budo Tomović’, veoma brzo svojim prvim crtanim filmovima u trajanju od 30 minuta, pokazavši svoj talenat, pobudila je veliko interesovanje svekolike kulturne javnosti tadašnjeg Titograda. Prvi glavni fest je bilo učešće na amaterskim i finskim festivalima širom Jugoslavije, gdje su žanrom animiranog filma bili apsolutni pobjednici sa nizom nagrada. Taj zamah je podržala i tadašnja producentka kuća Zeta film iz Budve, koja je omogućila profesionalne uslove na izradi autorskih animiranih filmova”, priča Matović.

Tako je, konstatuje, zaživjela i ta produkcija, pa su u kontinuitetu urađena četiri animirana filma.

“Vremenom, Jugoslavija se raspala, kinematografija uopšte preživljava teške dane, dječaci su odrasli, škola se vremenom ugasila”, podsjeća Matović nastavljajući priču.

“Jedan mladić koji je dom i svekoliko vrijeme zamijenio crtežom i njegovim oživljavanjem je bio Ranko Radovanović. Virtuozni crtač, osobenjak dobre duše i naravi, sav u svojim snovima, odlazi za Beograd i nastavlja dalje u prvom profesionalnom privatnom studiju Bikić. Tu njegova mašta dolazi do maksimuma. Nastaju animirani filmovi koji svojom ekspresivnošću crteža dobijaju sve pohvale iz animatorskog establišmenta, i naravno nagrade, do gran prija na glasovitom Festivalu dokumentarnog i kratkometražnog filma u Beogradu. Već tada se u Beogradu zainteresovao za kompjutersku animaciju koja je bila u začetku. Vratio se u Crnu Goru i bio pionir kompjuterske animacije. Bio je prvi autor filmova kompjuterske animacije, radio za televiziju i do kraja života bio je alhemičar u baratanju svojim snovima”, ističe Matović.

Radovanovićeva filmografija ispunjena je mnogim nagradama i priznanjima, od kojih se ističe film “Memento mori” (1994), za koji je dobio Gran pri 41. Festivala jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog film u Beogradu.

U opisu “Alhemičarevog sna” ističe se da se Radovanović svojom skromnošću, darom, specifičnom mirnoćom i sigurnom crtačkom rukom izdvajao od ostalih.

“Radovanović nam u domenu klasične animacije crteža, pažljivom i darovitom rukom crta jedan katalog životnih fomi, među kojima se još ne uspostavljaju naročite relacije”, ističe se.

Matovićev film je premijerno prikazan na Martovskom festivalu u Beogradu čije je izdanje prošle godine realizovano u oktobru, a pored animacije u Crnoj Gori i omaža Radovanoviću, “Alhemičarev san” je tom prilikom bio i prisjećanje na Studio Bikić.

“Premijera u Beogradu bilo je mjesto gdje su se svi ponovo okupili, kako mi koji se poznajemo, tako i današnji autori. Svi su sa velikom pažnjom odgledali film. Ranko Radovanović je radio tamo, u tom studiju Bikić je napravio antologijske filmove, tako da je ta premijera bila istovremeno i jedna retrospekcija Studija Bikić koji više niko ne pominje, čiji je vlasnik umro i kako je on umro, tako je umro i Studio”, kazao je Matović.

On za “Vijesti” najavljuje i naredne projekcije, uglavnom u inostranstvu, i to u Ljubljani na proljeće. S ponosom prenosi pozitivne utiske kolega koje cijeni i komentare stručnjaka, od kojih izdvaja da je “Alhemičarev san” svojevrstan “istorijski poduhvat”. Podsjeća čitaoce da je u kinematografiji već duže od pola vijeka, ali i da ne planira da prestane sa svojim radom i istraživanjima. Dokaz tome su i knjige na kojima radi, a tri je već objavio, kao i značajan audio materijal i bogata arhiva.

“Iako sada sve manje snimam, a puno sam planirao, i dalje sam onako mladalački raspoložen da radim, a pogotovo da prezentujem crnogorsku kinematografiju i domaći baštinu kojom se ovdje niko ne bavi”, kaže Matović.

Momir Matović rođen je 1951. u Titogradu (Podgorica). Završio je Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu, grupu za filmsku i TV kameru u klasi prof. Nikole Majdaka.

Jedan je od najpoznatijih crnogorskih i svjetskih autora u oblasti dokumentarnog filma.

Autor je 10 dokumentarnih filmova u produkciji “Zeta filma” iz Budve, učestvovao je na više od 160 filmskih festivala u regionu i svijetu, dobitnik je mnogih nagrada i priznanja. Autor je dokumentarnih serija iz oblasti crnogorske kinematografije, teatra, dramskog amaterizma, kinoamaterizma, gradske baštine Podgorice i dugometražnih dokumentarnih filmova sa tematikom iz Crne Gore. Retrospektive njegovih dokumentarnih filmova priređene su u svim većim centrima u regionu i Evropi.

( Jelena Kontić )