Kojom trobojkom maše Knežević: DNP ne otkriva koju bi zastavu normirao kao "narodnu" i da li smatraju da je to ustavno

Demokratska narodna partija (DNP) Milana Kneževića ne otkriva koju trobojku bi da normira kao “narodnu zastavu”, a ta ideja je, prema tvrdnjama pravnika s kojim su “Vijesti” razgovarale, protivna Ustavu - jer je Crna Gora, shodno tom aktu, uređena kao građanska, a ne država naroda.

Iz DNP-a nisu odgovorili na pitanja “Vijesti” - koju bi trobojku za “narodnu”, da li mogu da dostave fotografiju te zastave, kog naroda bi to bila zastava, te da li smatraju da je takav zahtjev suprotan najvišem pravnom aktu.

To je jedan od zahtjeva koji bi funkcioneri Kneževićeve stranke, potpredsjednik izvršne vlasti Milun Zogović i ministarka saobraćaja Maja Vukićević, trebalo da ispostave Vladi Milojka Spajića na njenoj prvoj redovnoj sjednici.

Uz to, tražiće i iniciranje ustavnih promjena kako bi srpski jezik, uz crnogorski, postao službeni, izmjenu Zakona o državljanstvu kako bi se uvelo dvojno državljanstvo sa Srbijom, te pokretanje dijaloga zasnovanog na rezultatima referenduma o gradnji postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu, “koji bi uvažio stavove” građana Zete, koji su 14. decembra prošle godine rekli “ne” izgradnji kolektora.

Ako ti zahtjevi ne dobiju podršku izvršne vlasti, iz Kneževićeve stranke tvrde da će Zogović i Vukićević podnijeti ostavke, da će poslanički klub DNP-a uskratiti podršku Spajiću u državnom parlamentu, a gradonačelniku Podgorice Saši Mujoviću u gradskom.

Nakon što je 30. decembra prošle godine policija u Botunu izvela akciju kojom je prekinula dvomjesečni protest mještana tog zetskog naselja protiv plana da se tu izgradi kolektor, Knežević je rekao da će predložiti predsjedništvu DNP-a izlazak iz “krvave vlade”, te da će, ako to partijsko tijelo ne prihvati njegov predlog, podnijeti ostavke na poslaničku funkciju i mjesto šefa partije. Međutim, DNP nije izašao iz vlasti, već je najavio da će Vladi ispostaviti zahtjeve, dok Knežević, uprkos obećanju, nije podnio ostavku.

Ustav i zakon

Pravni ekspert s kojim je redakcija razgovarala, rekao je da je zahtjev DNP-a u vezi “narodne zastave” protivustavan, jer je, kaže, Crna Gora, prema najvišem pravnom aktu, uređena kao građanska, a ne država naroda. Dodatno, citirao je i dio iz preambule Ustava - “... odlučnosti smo da kao slobodni i ravnopravni građani, pripadnici naroda i nacionalnih manjina koji žive u Crnoj Gori: Crnogorci, Srbi, Bošnjaci, Albanci, Muslimani, Hrvati i drugi, privrženi demokratskoj i građanskoj Crnoj Gori...”.

Zakonom o državnim simbolima i Danu državnosti zaštićeno je i više verzija trobojki koje su korišćene kroz istoriju crnogorske države. Propisano je da državni i vojni simboli Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, simboli Narodne i Socijalističke republike Crne Gore, kao i simboli Republike Crne Gore utvrđeni Zakonom o grbu i zastavi Republike Crne Gore uživaju zaštitu, kao i državni simboli utvrđeni tim zakonom.

DNP-a je u više navrata koristio, kako su je nazvali stručnjaci s kojim je list razgovarao, “savremenu interpretaciju” zastave Kraljevine Crne Gore. Međutim, ta zastava razlikuje se od onih isticanih u doba Kraljevine.

Koalicioni partneri DNP-a, Nova srpska demokratija (NSD) šefa parlamenta Andrije Mandića, ističu u javnosti trobojke bez grba. “Vijesti” su sredinom januara 2024. godine pisale da Ministarstvo kulture i medija ne može da utvrdi kakva se zastava, uz državnu, nalazi u Mandićevom kabinetu. Ta zastava je crveno-plavo-bijela, kakve su i boje sadašnjih zastava Srbije i Republike Srpske, bez grba.

Iz Skupštine su tada rekli redakciji da je riječ o trobojci koja je “državni simbol Knjaževine Crne Gore i Kraljevine Crne Gore”, i da ona zakonom uživa zaštitu. Ipak, Narodni muzej Crne Gore nije “Vijestima” tom prilikom potvrdio da je riječ o zastavi Knjaževine/Kraljevine Crne Gore, dok su istoričari s kojima su “Vijesti” tada razgovarale tvrdili da ne postoje fizički dokazi korišćenja trobojke bez grba za isključivo državne potrebe.

Koja je to "prava" trobojka

Istoričar Vukan Ražantović kazao je “Vijestima” da najava zahtjeva DNP-a koji se tiču promjene Ustava, uključujući i pitanja zastave, otvaraju pitanje istorijskog obrazovanja u Crnoj Gori. Konstatovao je da nije poznato koju bi trobojku DNP želio da uvrsti kao jedan od zvaničnih simbola, ali da se može pretpostaviti da je to “ona koju koriste u saopštenjima”.

“Zastava koja se posljednjih godina javlja na javnim skupovima, uključujući i skupove DNP-a i nekadašnjeg DF-a, nije definisana nijednim dokumentom u istoriji Crne Gore. U brojnim saopštenjima DNP-a i njihovih koalicionih partnera koriste se floskule o ‘vjekovnoj’, ‘narodnoj’ i ‘istorijskoj” zastavi Crne Gore, često se pozivajući na Ustav iz 1905. i na Kraljevinu Crnu Goru. Prema Ustavu Knjaževine Crne Gore, grb je dvoglavi bijeli orao, a narodne boje su crvena, plavetna i bijela”, naveo je on.

Ražnatović je rekao da se u Ustavu iz 1905. zastava ne pominje, pa da je tokom posljednjih 121 godinu status državnih simbola otvoren za interpretaciju, dodavši da je činjenica da su i zlatni i bijeli dvoglavi orlovi u kombinaciji s crvenim i trobojnim poljima korišćeni kao državne, vojne i dvorske zastave.

Prema njegovim riječima, i da se može interpretirati da je trobojka s bijelim orlom definisana kao zvanična zastava Crne Gore, ona za tih 11, odnosno 13 godina svog postojanja, sigurno nije “vjekovna”, kako mnogi tvrde. Na osnovu svega toga, pored pitanja koju će “vjekovnu” trobojku DNP predložiti kao narodnu zastavu, Ražnatović ističe da se postavlja i pitanje - “kog naroda?”.

“Ako je odgovor ‘istog kao i u Ustavu 1905.’, mora se uzeti u obzir što je Crna Gora predstavljala 1905, jer je Ustav pravni akt koji predstavlja samo podanike iz tadašnje teritorije Crne Gore, а ne politički koji može biti šire namjene. Ako je odgovor - da bude srpskog naroda, otvara se Pandorina kutija gdje svaka etnička, vjerska i bilo koja druga zajednica može tražiti uvođenje ‘svoje’ zastave i time preplaviti i javnost i zakonodavni sistem problemom identitetskih pitanja”, podvukao je sagovornik.

On je pojasnio da se na prvi pomen trobojke, kao jednog od simbola Crne Gore, nailazi za vrijeme knjaza Danila 1858, te da se radi o odluci o izradi te zastave koja je “ostala slovo na papiru”, jer nijedan primjerak nije sačuvan.

“Interesantno je da je jedan od predstavnika vlasti, poslanik Socijalističke narodne partije (SNP) Bogdan Božović, u emisiji ‘Načisto’ na Televiziji Vijesti 15. januara naveo da se ona (trobojka) pominje 1850. u vrijeme knjaza Danila. Pored toga što je godina pogrešna - 1850. Crnom Gorom je vladao Petar II Petrović - Njegoš - indikativno je da se političari koriste istorijom, zaboravljajući da je ona društvena nauka, a ne politička platforma, i da nije sve u istoriji otvoreno za interpretaciju. To govori o generalnoj neupućenosti u istorijske procese kojima se oni koriste svakodnevno”, ocijenio je Ražnatović.

Osim izjave Božovića, sagovornik navodi i primjer trobojke s obilježavanja 120 godina Ustava iz 1905, decembra prošle godine u Podgorici. Naveo je da na svečanoj akademiji koju je organizovao Mandić, istaknuta trobojka s bijelim orlom, te da je riječ o alaj-barjaku vrhovnog komandanta kralja Nikole, odnosno vojnoj zastavi. Naglasio je da isticanje vojne zastave na skupu o najvišem pravnom aktu - još jednom pokazuje “neznanje iz naše prošlosti, nezainteresovanost, ili manipulaciju njome”.

Zloupotreba istorije

Ražnatović kaže da se iz istih redova često čuje i kritika prema državnoj zastavi. Napomenuo je da je Trinaestojulski ustanak podignut pod alaj-barjakom na crvenom polju u neposrednoj blizini Cetinja i, da kao takav - jedan od najslavnijih trenutaka istorije Crne Gore, zaslužuje da bude poštovan.

“Ustanak je, kao što znamo, podignut zbog proglašenja nezavisne države Crne Gore na Petrovdanskom saboru, a prilikom proglašenja ove kvislinške tvorevine na Cetinju, na zgradi Zetske banovine, današnjem simbolu Skupštine, istaknuta je crnogorska trobojka, ukaljavajući nekadašnji simbol slobode”, konstatovao je on.

Ocjenjuje da se korišćenje istorije u dnevnopolitičke svrhe može najbolje ogledati u politici Mandićevog NSD-a. Naveo je da se na skupovima te partije puštalo djelo knjaza Nikole “Onamo ‘namo”, dok je najveći stranački orden nazvan po Marku Dakoviću, jednom od najvećih političkih rivala posljednjeg crnogorskog monarha.

Ražnatović je rekao i da se, pored toga, često pozivanje na stihove i politiku kralja Nikole, zdravorazumski sukobljava s pozitivnim odnosom prema Podgoričkoj skupštini i detronizovanju kralja Nikole i njegove dinastije, uprkos pozivanju na “petrovićevsku” Crnu Goru koju je taj “nelegitimni i nelegalan skup uz pomoć stranog faktora ukinuo”.

“DNP i njihovi partneri SNP i NSD, koji konstantno potenciraju pitanje trobojke, nijesu upoznati ni s njenim istorijatom, ni s njenom upotrebom i doprinose stvaranju nenaučne naracije o ovom simbolu. Trobojka, kao simbol i zastava, koji je već zaštićen Zakonom o državnim simbolima i Danu državnosti Crne Gore, kao istorijski simbol, i kao takav uživa poseban status u crnogorskoj legislaturi kao monarhistička i kao revolucionarna i kao socijalistička”, kazao je on.

S druge strane, ističe da nije jasno zašto se potenciraju trobojka i određeni trenuci istorije Crne Gore. Upitao je - zašto ne predlože crveni alaj-barjak ili krstaš, bilo da je bijeli na crvenoj pozadini ili crveni na bijeloj.

“Ili zašto ne grb Crnojevića, Balšića ili Vojislavljevića kao tri crnogorske dinastije koje se politički ne potenciraju kao dinastija Petrović Njegoš? Nijesam siguran zašto se konstantno forsira zastava s kraja 19. i početka 20. vijeka, a ne krstaš kao simbol iz Njegoševog vremena, na kog se često pozivaju”, konstatuje Ražnatović.

Poručio je da DNP i njihovi koalicioni partneri zloupotrebljavaju jedan simbol za dnevnopolitičke svrhe, pa da se time dobija nastavak negativnog odnosa prema crnogorskim simbolima “još od vremena smijeha bivšeg premijera i nekadašnjeg visokog funkcionera Demokratske partije socijalista (DPS), Duška Markovića, devedesetih kao reakciju na predloge lidera Liberalnog saveza Slavka Perovića o državnim simbolima u vrijeme jedinstvenog DPS-a, odnosno prapretka DNP-a”.

“Isti taj DPS je i stvorio trenutnu varijaciju trobojke, koja se razlikuje od istorijske, pa se ne treba ni čuditi politici njegovih derivata danas”, zaključio je sagovornik.

( Balša Rudović )