Najstariji pećinski crtež odgovara na pitanje: Kako je čovjek postao kreativan

Ovo otkriće dodatno potkrepljuje tezu da je naša vrsta, Homo sapiens, stigla do šireg kopnenog područja Australije i Nove Gvineje, poznatog kao Sahul, oko 15.000 godina ranije nego što tvrde neki istraživači

2001 pregleda0 komentar(a)
Foto: Ahdi Agus Oktaviana
B S S Č
BBC Serbian Svi članovi

Šablonski otisak šake pronađen na indonežanskom ostrvu Sulavesiju najstariji je do sada poznati pećinski crtež na svetu, tvrde istraživači.

Crtež predstavlja crvenu konturu šake čiji prsti su naknadno preoblikovani da bi se dobio motiv nalik kandži, što ukazuje na rani iskorak u simboličkoj mašti, kažu istraživači.

Smatra se da je crtež star najmanje 67.800 godina, što je oko 1.100 godina ranije u odnosu na dosadašnji rekord kontroverznog otiska šake u Španiji.

Ovo otkriće dodatno potkrepljuje tezu da je naša vrsta, Homo sapiens, stigla do šireg kopnenog područja Australije i Nove Gvineje, poznatog kao Sahul, oko 15.000 godina ranije nego što tvrde neki istraživači.

Tokom protekle decenije, niz otkrića na Sulavesiju srušio je staru ideju da su se umetnost i apstraktno razmišljanje kod naše vrste naglo pojavili u Evropi tokom ledenog doba i da su se odatle proširili.

Pećinska umetnost smatra se ključnim pokazateljem trenutka kada su ljudi počeli da razmišljaju istinski apstraktno i simbolički, što je vrsta mašte koja je u temelju jezika, religije i nauke.

Rani crteži i gravure pokazuju da ljudi nisu samo reagovali na svet oko sebe, već su ga i predstavljali, delili priče i identitete na način za koji nije poznato da je činila neka druga vrsta.

Najnovije otkriće, objavljeno u časopisu Priroda (Nature), doprinosi sve rasprostranjenijem shvatanju da se ovakav način razmišljanja kod ljudi nije prvi put pojavio u Evropi, kaže za BBC Njuz profesor Adam Bram sa Univerziteta Grifitsa u Australiji, jedan od rukovodilaca istraživanja.

Umesto toga, kreativnost je bila urođena našoj vrsti, a dokazi za to sežu do Afrike, gde smo evoluirali.

„Tako su nas učili kada sam išao na fakultet sredinom i krajem 1990-ih - da se kreativna eksplozija kod ljudi dogodila u malom delu Evrope.

„Ali sada vidimo karakteristike modernog ljudskog ponašanja, među kojima je i narativna umetnost u Indoneziji, zbog čega je taj evrocentrični stav veoma teško održiv", kaže on.

Najstarija španska pećinska umetnost je crveni šablonski otisak šake u pećini Maltravijesu u zapadnoj Španiji, za koji se smatra da je star najmanje 66.700 godina, mada je datiranje sporno i neki stručnjaci veruju da nije toliko star.

Na ostrvu Sulavesiju su 2014. pronađeni šablonski otisci šaka i figure životinja stari najmanje 40.000 godina, zatim scena lova stara najmanje 44.000 godina, a kasnije i narativni crtež svinje i ljudi za koji se veruje da je star najmanje 51.200 godina.

Svako od tih otkrića je pomeralo granice prefinjenog slikovnog izražavanja sve dublje u prošlost, kaže profesor Maksim Ober sa Univerziteta Grifitsa.

„Počeli smo pretpostavkom o starosti od najmanje oko 40.000 godina, isto kao u Evropi, ali kako smo se približavali pigmentu, pomerili smo starost pećinske umetnosti na Sulavesiju za još najmanje 28.000 godina u prošlost".

Najnovije otkriće nalazi se u krečnjačkoj pećini Liang Metandunu na Muni, malom ostrvu jugoistočno od Sulavesija.

Crtež je napravljen tehnikom prskanja pigmenta.

Drevni crtač grafita je stavio šaku na pećinsku stenu, a zatim je oko nje dunuo ili ispljunuo pigment iz usta, tako da je na steni ostao otisak šake kada je sklonio.

Jedan fragmentarni šablonski otisak šake prekriven je tankim slojevima minerala za koje je analizom utvrđeno da su stari najmanje 67.800 godina, što ga čini najstarijim pouzdano datiranim pećinskim crtežom na svetu.

Ono što je ključno je da umetnik nije samo raspršio pigment oko šake prislonjene na pećinsku stenu, kažu istraživači.

Prvobitne konture šake su kasnije pažljivo izmenjene – prsti su suženi i izduženi da bi podsećali na kandžu, što je kreativna transformacija za koju Bram smatra da je „nešto veoma svojstveno čoveku".

On napominje da nema dokaza o takvoj vrsti eksperimentisanja u umetnosti naše srodne vrste, neandertalaca, u njihovim pećinskim crtežima u Španiji pre oko 64.000 godina.

Čak je i ta starost predmet žestokih rasprava, jer neki istraživači dovode u pitanje metod datiranja koji je korišćen.

Sve do ovog najnovijeg otkrića na ostrvu Muni, svi poznati pećinski crteži na Sulavesiju pronađeni su u kraškom području Maros Pangkepu, na jugozapadu ostrva.

Činjenica da se ovaj znatno stariji šablonski otisak pojavljuje na suprotnoj strani Sulavesija, na zasebnom malom ostrvu, ukazuje da crtanje na pećinskim zidovima nije bilo lokalni eksperiment, već praksa koja je bila duboko ukorenjena u kulturama koje su se širile u tom području.

Bram kaže da su tokom godina terenskog rada njegove indonežanske kolege otkrile „stotine novih lokaliteta gde postoji umetnost na stenama" u zabačenim područjima, pri čemu su neke pećine korišćene više puta tokom desetina hiljada godina.

U pećini Liang Metandunu, drugi, znatno mlađi crteži na istoj steni, neki od kojih su nastali pre oko 20.000 godina, pokazuju da je ova pećina bila središte umetničke aktivnosti tokom najmanje 35.000 godina.

S obzirom da se Sulavesi nalazi na severnoj pomorskoj ruti između kontinentalne Azije i drevnog Sahula, ovi datumi imaju neposredan uticaj na procenu vremena kada su preci Aboridžina prvi put stigli u Australiju.

Godinama je preovladavao stav, zasnovan uglavnom na DNK studijama i većini arheoloških nalazišta, da je Homo sapiens prvi put stigao do drevnog kopna Australije i Nove Gvineje, Sahula, pre oko 50.000 godina.

Međutim, uz čvrste dokaze da su se Homo sapiensi nastanili na Sulavesiju i stvarali složenu simboličku umetnost još pre najmanje 67.800 godina, znatno je verovatnije da su kontroverzni arheološki dokazi o prisustvu ljudi u severnoj Australiji pre oko 65.000 godina tačni, smatra Adi Agus Oktavijana iz indonežanske Nacionalne agencije za istraživanja i inovacije (BRIN).

„Veoma je verovatno da su ljudi koji su stvarali ove crteže na Sulavesiju bili deo šire populacije koja se kasnije širila u tom području i na kraju je stigla do Australije".

Mnogi arheolozi su nekada zagovarali ideju evropskog „velikog praska" uma, jer se čini da se pećinski crteži, rezbarije, ukrasi, i novi kameni alati pojavljuju istovremeno u Francuskoj i Španiji pre oko 40.000 godina, ubrzo posle dolaska Homo sapiensa u Evropu.

Spektakularna pećinska umetnost iz ledenog doba na nekim lokalitetima, kao što su pećine Altamira i El Kastiljo, podstakla je stav da su se simbolizam i umetnost gotovo preko noći pojavili u Evropi tokom ledenog doba.

Od tada su ugravirani oker pigmenti, perle i apstraktni simboli pronađeni na južnoafričkim nalazištima, kao što je pećina Blombos, koji su stari između 70.000 i 100.000 godina, pokazali da je simboličko ponašanje već bilo uspostavljeno u Africi mnogo ranije.

Na osnovu tih otkrića, kao i veoma starih figurativnih i narativnih slika pronađenih na ostrvu Sulavesiju, stvara se novi konsenzus da je priča o ljudskoj kreativnosti mnogo dublja i rasprostranjenija, kaže Ober za BBC Njuz.

„To ukazuje da su tu sposobnost ljudi imali veoma dugo, barem u vreme kada su napustili Afriku, a verovatno i ranije."

Pogledajte video o crtežu bizona u pećini u Indoneziji

Pratite nas na Fejsbuku, Tviteru, Instagramu, Jutjubu i Vajberu. Ako imate predlog teme za nas, javite se na bbcnasrpskom@bbc.co.uk