Brod na sidrištu u Zelenici, policajci i carinici na obali: Kako je strani teretnjak danima boravio u Boki bez kontrole?

Mali brod za prevoz generalnog tereta “Efe”, koji plovi pod zastavom karipske ostrvske države Sent Kits i Nevis, osam je dana boravio u tzv. unutrašnjim morskim vodama Crne Gore, a da tokom tog perioda nije bio pregledan od strane policije, carine i sanitarnih organa, niti mu je nadležna Lučka kapetanija Kotor zvanično izdala dozvolu za tzv. slobodan saobraćaj (free pratique).

“Efe” je, kako su “Vijestima” kazali dobro upućeni izvori bliski pomorskim vlastima, 13. januara, bez propisane najave, bez angažovanog lokalnog agenta koji bi interese broda zastupao pred crnogorskim vlastima i drugim subjektima, kao i bez kontakta sa VTS službom Uprave pomorske sigurnosti, koja elektronski nadzire i reguliše pomorski saobraćaj u teritorijalnim vodama Crne Gore, uplovio u zaliv Boke i usidrio se na sidrištu luke Zelenika.

Uprava policije tvrdi da je u slučaju broda “Efe” postupala u potpunosti zakonito i u okviru ovlašćenja, navodeći da nije bilo osnova za graničnu kontrolu jer brod u Zelenici nije tražio “slobodan saobraćaj” sa obalom. Međutim, iz odgovora policije ostaje nejasno gdje se brod nalazio i pod čijim nadzorom u periodu od 31. decembra do 13. januara, odnosno po kom osnovu je ponovo ušao u unutrašnje morske vode Crne Gore i završio na sidrištu u Zelenici.

Zaliv Boke, formalno-pravno, spada u tzv. unutrašnje morske vode - za svaku državu koja izlazi na more posebno važan i osjetljiv dio nacionalnog akvatorijuma, u kojem važi pojačan režim nadzora i kontrole saobraćanja stranih plovila.

Prema Zakonu o moru, “strani trgovački brod može ploviti unutrašnjim morskim vodama Crne Gore radi uplovljenja u luku otvorenu za međunarodni saobraćaj, isplovljenja iz te luke, kao i plovidbe između luka otvorenih za međunarodni saobraćaj, najkraćim uobičajenim plovnim putem, u skladu sa režimom korišćenja plovnih puteva”.

Režim korišćenja plovnih puteva, pored ostalog, podrazumijeva pravovremenu najavu dolaska broda nadležnim organima, kontinuirano komuniciranje broda sa VTS službom i postupanje u skladu sa nalozima koje izdaju njeni operateri. Svega toga, u slučaju uplovljavanja broda “Efe” u Boku 13. januara, nije bilo, jer je brod ušao u zaliv i usidrio se u Zelenici, navodno se sklanjajući od nevremena koje je tada vladalo na pučini Jadrana.

Takav postupak u zakonu se definiše kao korišćenje “luke zakloništa” i podrazumijeva jasno definisane obaveze kako broda koji traži sklonište od nevremena, tako i nadležnih državnih organa prema tom plovilu.

“Strani plovni objekat koji je, uslijed više sile ili nevolje na moru, bio prinuđen da se skloni u unutrašnje morske vode Crne Gore dužan je da o tome, odmah po nastanku tog razloga, obavijesti Ministarstvo - najbližu ili dostupnu lučku kapetaniju ili lučku ispostavu, koja će po dobijenom obavještenju odmah informisati nadležne državne organe iz člana 41 ovog zakona. Strani plovni objekat iz stava 1 ovog člana dužan je da nadležnom organu saopšti poziciju na kojoj se zaustavio, razlog zaustavljanja i zadržavanja, procijeni i saopšti vrijeme zadržavanja, informisati ga o prestanku razloga zadržavanja, vremenu nastavka putovanja, dati procjenu sigurnosti nastavka putovanja i pružiti sve druge podatke prema zahtjevu nadležnog organa”, piše zakonu.

Prema saznanjima “Vijesti”, svega toga u ovom slučaju nije bilo, jer je “Efe” u Zeleniku uplovio bez kontakta sa crnogorskom VTS službom i nije odgovarao na radio-pozive operatera Uprave pomorske sigurnosti. Uprkos tome, nadležni državni organi – policija, carina i sanitarne službe, ni nakon osam dana od dolaska broda na sidrište luke Zelenika nijesu se ukrcali na “Efe” niti obavili njegovu kontrolu.

Prethodni pregled broda od strane policije, carine i sanitarnih organa neophodan je preduslov da Lučka kapetanija izda dozvolu za “slobodan saobraćaj”, kojom se brodu omogućava kontakt sa obalom i obavljanje bilo kakvih operacija - ukrcaj i iskrcaj tereta, goriva, posade, snabdijevanje ili remont...

Pregled broda od strane policije, carine i sanitarnih organa, uslov je za izdavanje dozvole za slobodan saobraćaj koja potvrđuje da brod ispunjava zdravstvene i sigurnosne uslove za nesmetan kontakt sa kopnom (iskrcaj putnika, posade i tereta).

“Efe” je mali teretni brod od 1.381 tone deplasmana, dug 56,5 metara, sagrađen 1998. godine u Japanu. Posadu čine pomorci iz Turske i Azerbejdžana, a zvanično pripada kompaniji Ege Lines Inc., registrovanoj na Maršalskim ostrvima.

Iako brod nije bio pregledan od strane policije, carine i sanitarnih organa, na njega je prije dva dana ipak došao PSC inspektor Ministarstva pomorstva Željko Lompar, koji je kompaniji - vlasniku broda, izrekao novčanu kaznu od 1.500 eura, a zapovjedniku broda 200 eura, zbog toga što “Efe” prilikom dolaska u Boku nije odgovarao na radio-pozive VTS službe na VHF kanalu 16.

Takav postupak Lompara takođe je kršenje procedure, jer prije dolaska policije, carine i sanitarne službe, na strani brod koji dolazi u naše luke može eventualno, stupiti samo pilot koji ga u njih uvodi.

Inspektor Lompar je osim novčane kazne, izdao i naređenje zapovjedniku “Efea” da brod odmah napusti Zeleniku i uputi se u luku Bar gdje je taj brod inače, ranije prema zvaničnim najavama, trebalo da uplovi radi iskrcaja tereta koji je vozio iz turske luke Derinče.

“Efe” je, stoga, tek u četvrtak, 22. januara, iz Zelenike stigao u Bar što znači da je u našim vodama boravio punih osam dana bez pregleda od strane policije koja je inače nadležna da kontroliše i štiti i državnu granicu na moru.

UP pravda postupanje - nije bilo slobodnog saobraćaja sa obalom

Uprkos tome što policija u odgovoru ne precizira gdje se brod nalazio niti ko ga je nadzirao od 31. decembra do 13. januara, tvrde da je postupanje bilo zakonito i u okviru ovlašćenja.

Iz te bezbjednosne institucije objasnili su da je brod najavljen 22. decembra preko NMSW aplikacije, da su policijski službenici Regionalnog centra granične policije “Jug” provjerili posadu i izdali odobrenje za uplovljenje u Bar, uz saglasnost ostalih službi.

Navode i da se brod dan kasnije usidrio na sidrištu luke Bar, gdje je, kako tvrde, boravio do 31. decembra, kada mu je, takođe uz saglasnost Lučke kapetanije, odobren nastavak plovidbe prema teritorijalnom moru Hrvatske.

“Imajući u vidu činjenicu da su izvršene prethodne provjere za posadu, a kako nije bilo uplovljenja u Luku Bar, a samim tim ni dobijenog slobodnog saobraćaja sa obalom od strane nadležne Lučke kapetanije, to ovom prilikom nije vršena ni ‘granična kontrola’ koja se nad članovima posade vrši nakon privezivanja broda na operativnoj obali luke”, piše u odgovorima iz UP-a.

Dodaju da su uvidom u rutu plovidbe nakon isplovljenja broda pratili kretanje “Efe” i da nijesu evidentirali odstupanja od uobičajene rute prema teritorijalnom moru Hrvatske.

Iz UP-a su “Vijestima” odgovorili da su 13. januara obaviješteni od operatera Obalne stanice Bar radio da je brod, zbog više sile, zatražio mjesto skloništa u skladu sa Zakonom o sigurnosti pomorske plovidbe, te da mu je određena akvatorija sidrišta ispred luke Zelenika.

Prema njihovim navodima, ni tada nije bilo zahtjeva za slobodan saobraćaj sa obalom, pa samim tim, tvrde, nije bilo ni osnova za vršenje granične kontrole članova posade.

Ističu da je brod tokom boravka na sidrištu ispred Zelenike kontrolisao PSC (Port State Control inspektor) Ministarstva pomorstva, koji je zbog prekršaja iz oblasti sigurnosti pomorske plovidbe - neodazivanja na pozive preko VHF radio-stanice, izrekao kazne brodu i odgovornom licu, te naložio da se brod uputi u prethodno najavljenu odredišnu luku Bar.

“Gdje se dana 21. 1. 2026. godine, po odobrenju nadležne Lučke kapetanije, usidrio na sidrištu Luke Bar.

Nakon dobijanja slobodnog saobraćaja sa obalom (koje izdaje nadležna Lučka kapetanija) od strane policijskih službenika Regionalnog centra granične policije “Jug” biće izvršena i propisana granična kontrola nad posadom.

Iz UP-a zaključuju da su preduzeli sve propisane mjere i radnje koje je shodno zakonu bilo moguće sprovesti.

“Shodno najavi za uplovljenje, izvršene su potrebne provjere članova posade kojom prilikom je konstatovano da isti ispunjavaju uslove za ulazak u Crnu Goru. Granična kontrola posade nije izvršena jer do sada nije bilo slobodnog saobraćaja broda odnosno posade sa obalom. Ukoliko dođe do odobrenja slobodnog saobraćaja sa obalom, a koje odobrenje je u nadležnosti Lučke kapetanije, službenici Sektora granične policije imaju zakonski osnov da sprovedu graničnu kontrolu što će biti i učinjeno”, navode iz UP-a.

NAPOMENA: U štampanom izdanju "Vijesti" Siniša Luković je pogrešno potpisan kao autor fotografije. Izvinjavamo se autoru fotografije Dragu Krivokapiću i čitaocima zbog greške.

( Siniša Luković )