BIRN: Crna Gora kao kripto čvorište na darknetu

(Birn.me)

Crna Gora je postala kripto čvorište na darknetu, povezano sa velikim međunarodnim prevarama, uz srednji do visok rizik od pranja novca, pokazalo je istraživanje međunarodne nevladine organizacije Globalna inicijativa za borbu protiv transnacionalnog organizovanog kriminala (GI-TOC).

U istraživanju „Zatvaranje praznina: Kako Crna Gora treba da odgovori na kripto kriminal 2026. godine“, koje je GI-TOC radio za BIRN Crna Gora, navodi se da je do marta 2025. Crna Gora funkcionisala bez osnovnih pravila za kriptovalute.

„U tom regulatornom vakuumu, kriminalne grupe koristile su kriptovalute kao kanal sa malim preprekama za pranje novca, brze prekogranične transfere i pretvaranje gotovine u kripto putem nelicenciranih dilera, čime su otežavali otkrivanje, nadzor i oduzimanje imovine. Kriminalne grupe ulagale su nezakonita sredstva u kriptovalute a prema podacima Agencije Evropske unije za droge, Crna Gora se pojavila kao jedno od glavnih evropskih čvorišta za korišćenje kriptovaluta na darknet tržištima“, navodi se u izvještaju GI-TOC.

Pozivajući se na podatke jedne od najvećih svjetskih onlajn berzi za kriptovalute, Binance, navodi se da je prošle godine na toj berzi bilo 17.000 korisnika iz Crne Gore, što je oko tri odsto stanovništva. Međunarodna kompanija koja se bavi kriptovalutama, Triple-A, je utvrdila da je 2023. godine u Crnoj Gori bilo 7.239 korisnika, odnosno 1,16 odsto stanovnika.

Navodi se i da je u protekle četiri godine u Crnoj Gori potrošeno oko 8,5 miliona eura na kupovinu kriptovaluta korišćenjem kartica koje su izdale domaće banke. Najviše korisnika kripto-berzi bilo je iz Podgorice, Budve i Bara.

„Veliki dio zamjena gotovine za kripto odvija se u sivoj zoni, bez nadzora, preko neregistrovanih dilera, onlajn foruma i Telegram grupa. Crna Gora je takođe privukla pojedince povezane sa velikim kripto prevarama, što izaziva zabrinutost da bi zemlja mogla postati utočište za takve osobe“, navodi se u izvještaju.

Istraživanje BIRN-a iz prošlog decembra pokazalo je da se zamjena kriptovaluta za gotovinu u Crnoj Gori odvija u sivoj zoni, preko neregistrovanih dilera, foruma i Telegram grupa, dok višemilionske transakcije prolaze bez ikakvog nadzora države.

Pojašnjeno je da su izmjenama Zakona o sprečavanju pranja novca u martu 2025. kriptovalute obuhvaćene regulativom i usklađene sa međunarodnim standardima, ali da sveobuhvatan zakon o virtuelnoj imovini i dalje ne postoji.

„Iako je policija obučena za blokčejn analizu, Crna Gora nije zaplijenila virtuelnu imovinu zbog nedostatka nacionalnih kripto novčanika i procedura. Efikasno krivično gonjenje podrazumijeva prelazak sa alata finansiranih od donatora na nacionalne resurse i unapređenje saradnje između organa za sprovođenje zakona“, navodi se u istraživanju.

Navodi se i da bi tokom 2026. godine Crna Gora trebalo da finalizuje zakon o virtuelnoj imovini i predlažu se konsultacije sa pružaocima usluga virtuelne imovine iz susjednih i partnerskih zemalja, kao i međunarodnih organizacija. Pojašnjava se i da bi proces rada na zakonu trebalo da bude otvoren i transparentan, kao i da bi Crna Gora trebalo da slijedi praksu EU i usvoji regulatorni okvir Markets in Crypto-Assets (MiCA), umjesto oslanjanja na propise izvan EU.

„Crna Gora trenutno nema zvanično registrovane pružaoce usluga virtuelne imovine. Ipak, dio trgovine odvija se na velikim berzama poput Binancea i Gate.io, dok se druge transakcije kriptovaluta za gotovinu odvijaju van platformi i izvan regulatornog nadzora… Potražnja dolazi i od domaćih rezidenata i od stranaca, posebno Rusa, Ukrajinaca i Turaka“, navodi se.

„Crna Gora započinje borbu protiv kripto-kriminala sa slabe pozicije: nema licencirane pružaoce usluga virtuelne imovine, postoji značajno vanplatformsko tržište razmjene gotovine za kriptovalute, a pravni okvir je samo djelimično pokriven“.

( Samir Kajošević (BIRN) )