Državi katastrofe nijesu prioritet: Glavni grad za zaštitu od prirodnih katastrofa predvidio četiri miliona do 2030.

Nedostatak ljudstva, opreme, materijalnih resursa, slaba uključenost privatnog i nevladinog sektora, kao i nedovoljna svijest građana o rizicima tokom prirodnih katastrofa, među glavnim su slabostima postojećeg sistema zaštite i spasavanja u Podgorici.

To, pored ostalog, proizilazi iz Nacrta lokalne strategije za smanjenje rizika od katastrofa sa akcionim planom za period od 2026. do 2030. godine.

Prema tom dokumentu, problematično je i što “smanjenje rizika od katastrofa ne zauzima primarno mjesto kod donosilaca odluka na nacionalnom i lokalnom nivou”.

“Slabost je i nedovoljna određenost finansijskih sredstava za zaštitu i spasavanje, odnosno sporo preusmjeravanje s nepotrebnih stvari (realokacija) u slučaju potreba. Takođe, needukovanost stanovništva svih uzrasta (škole i odrasli), javnog sektora i reagovanje u slučajevima rizika, nedostatak akcionih planova i strategija, kao i treninga za smanjenje rizika od katastrofa...”, piše u Nacrtu, o kojem je centralna javna rasprava održana juče.

Poplave, požari...

U tom dokumentom se podsjeća i da je na teritoriji glavnog grada broj ekstremnih vremenskih i klimatskih događajana u porastu:

“Prisutni su: olujno-vremenske nepogode (jake kiše koje dovode do poplava, oluje u sklopu ciklona, grad, jaki vjetar), suše, toplotni i hladni talasi. Prema klimatskim projekcijama očekuje se da će se povećati frekvencija i jačina ekstremnih događaja, osim sniježnih oluja, što će podstaknuti i mnoge druge nevremenom izazvane hazarde, npr., klizišta”.

Početkom godine, usljed obilnih padavina, poplave su zahvatile više podgoričkih i danilovgradskih naselja.

Velike količine padavina prouzrokovale su nagli porast vodostaja rijeka Zete i Morače, što je dovelo do izlivanja i poplava u naseljima tih opština.

Prema Nacrtu, poplave u gradu predstavljaju “značajan rizik za stanovništvo, saobraćaj, infrastrukturu i privredu, te zahtijevaju sveobuhvatne mjere upravljanja rizikom”.

“Ključne aktivnosti uključuju korišćenje vodnog informacionog sistema za napredne analize, prilagođavanje prostornog planiranja urbanim uslovima, unapređenje preventivne zaštite i jačanje postojeće zaštitne infrastrukture, uključujući odvodne kanale, kanale za oticanje kišnice i zelenu infrastrukturu”.

Osim poplava, ozbiljan problem, navodi se, predstavljaju i šumski požari u okolini Podgorice, ali i šire “zbog geografske pozicije Crne Gore u Mediteranu”.

Požari su prošlog ljeta istovremeno bili aktivni od juga do sjevera zemlje, što je otežavalo gašenje, a najteža situacija bila je u podgoričkim naseljima Kuči i Piperi.

“… Kao posljedica tih požara, do sredine prošlog septembra bilo je podneseno 270 zahtjeva za nadoknadu štete. Zbog klimatskih promjena, očekuje se porast učestalosti, intenziteta i poslijedica požara na primorju, što zahtijeva efikasne preventivne mjere i aktivnosti ranog upozorenja”.

Nacrtom su planirane 54 strateške aktivnosti u narednom petogodišnjem periodu za koje je izvdojeno gotovo četiri miliona eura.

“Od toga iz budžeta Glavnog grada potrebno je obezbijediti 1.477.400, iz donatorskih projekata 1.729.600, iz subjekata iz privatnog sektora 79.000, iz državnog budžeta preko državnih institucija i fondova 531.000, lokalnih subjekata 60.000 i budžeta opštinske organizacije Crvenog krsta ukupno 27.000 eura”.

U Nacrtu piše i da je glavni cilj strategije jačanje otpornosti glavnog grada na “prirodne i antropogene rizike kroz unapređenje lokalnog upravljanja”.

“Kao i efikasnu primjenu mjera i aktivnosti za prevenciju, pripravnost, odgovor i oporavak, uz potpunu uključenost zajednice i svih relevantnih subjekata, te integrisanje smanjenja rizika od katastrofa u lokalne sektorske politike i planska dokumenta. Strategija se provodi u dvije faze: kratkoročna (2026-2027) - fokus na jačanje osnova otpornosti grada kroz odgovor na postojeće rizike, na jačanje lokalnih kapaciteta, sprovođenje mjera prevencije i ublažavanja, te na poboljšanje pripremljenosti resursa i građana, i srednjoročna (2028-2030) - usmjerenost na dalju institucionalizaciju mjera otpornosti i integraciju smanjenja rizika od katastrofa u opštinsko planiranje i razvoj”, navodi se.

Potrebno aktivnije učešće žena

Dokumentom se apostrofira da su žene u nepovoljnijem položaju u odnosu na muškarce kad je riječ o otpornosti na katastrofe.

“Uključujući i katastrofe povezane s klimatskim promjenama. Rodne nejednakosti značajno utiču na sposobnost grada da pravovremeno, inkluzivno i efikasno planira i reaguje u slučaju katastrofa, dok su žene i djevojčice, posebno one iz ranjivih grupa, izložene specifičnim rizicima koji se intenziviraju tokom katastrofa i klimatskih promjena, poput gubitka imovine, siromaštva, zdravstvenih izazova, ograničenog pristupa resursima i povećanog rizika od rodno zasnovanog nasilja. Stoga Strategija smanjenja rizika integriše rodnu perspektivu i zahtijeva da planovi i procjene zaštite i spasavanja prepoznaju ove slojevite ranjivosti, kao i da se obezbijedi aktivno učešće žena u procesima odlučivanja”.

Strategija je, ističe se, kontinuitet aktivnosti Glavnog grada, Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) - Direktorata za zaštitu i spasavanje i ostalih subjekata sistema zaštite “na daljem poboljšanju preventivnog, operativnog i sanacionog djelovanja kod smanjenja rizika od katastrofa”.

“Misija će se ostvariti kroz realizaciju strateškog cilja i operativnih ciljeva. Fokus Strategije je unapređenje otpornosti glavnog grada Podgorica na katastrofe kroz smanjenje postojećih i novih rizika koji ugrožavaju stanovništvo, materijalna i kulturna dobra i životnu sredinu, kao i sprovođenje aktivnosti i mjera definisanih Akcionim planom za period od 2026. do 2030. godine u oblasti smanjenja rizika od katastrofa”, istaknuto je u Nacrtu lokalne strategije za smanjenje rizika od katastrofa.

Četiri glavna operativna cilja

Nacrt lokalne strategije za smanjenje rizika od katastrofa predviđa i četiri operativna cilja koja razrađuju dokumentu i omogućavaju njegovu primjenu kroz konkretne mjere.

“Kao i aktivnosti i pokazatelje učinka, usmjerene na jačanje institucionalnih, tehničkih i ljudskih kapaciteta, unapređenje sistema prevencije i pripravnosti, efikasno upravljanje rizicima od katastrofa te osiguranje koordinisanog odgovora i održivog oporavka na lokalnom nivou. U njih spada unaprijeđeno razumijevanje rizika na teritoriji glavnog grada, efikasno i koordinisano upravljanje rizicima na lokalnom nivou, ulaganje u smanjenje rizika od katastrofa radi povećanja otpornosti Podgorice, jačanje lokalne pripravnosti i kapaciteta za efikasan odgovor, brzi oporavak i otpornu obnovu (Build Back Better) nakon katastrofa”.

( Nikola Saveljić )