EU traži jače kontrole javnih preduzeća i opština: Šta piše u tzv. zajedničkoj poziciji za Poglavlje 32

Crna Gora treba dodatno da ojača sistem unutrašnje finansijske kontrole, posebno u javnim preduzećima i opštinama, kao i da unaprijedi internu reviziju, upravljanje rizicima i nepravilnostima, te efikasnost prijavljivanja sumnji u prevare.

To piše u tzv. Zajedničkoj poziciji za Poglavlje 32 (finansijski nadzor), koje je zatvoreno u ponedjeljak na međuvladinoj konferenciji u Briselu. Zajednička pozicija je dokument koji usvajaju tijela Evropske unije (EU), a koji ocjenjuje stepen usklađenosti s pravnom tekovinom EU za određeno poglavlje kako bi ono moglo biti zatvoreno.

Poglavlje 32 odnosi se na usvajanje međunarodno prihvaćenih standarda u oblastima javne unutrašnje finansijske kontrole, eksterne revizije, te najboljih praksi EU koje se primjenjuju na cijeli javni sektor, disciplinu i transparentnost u korišćenju nacionalnih i sredstava te zajednice. Osim toga, tim poglavljem regulišu se i zaštita finansijskih interesa EU i zaštita eura od falsifikovanja.

Crna Gora je pregovore s EU počela 2012. godine i do sada je privremeno zatvorila 13 poglavlja, od ukupno 33. Cilj Vlade je da ove godine zatvori sva preostala poglavlja, kako bi država postala članica EU 2028.

U Zajedničkoj poziciji za Poglavlje 32 navodi se da EU prepoznaje da je Crna Gora razvila sveobuhvatan regulatorni, strateški, institucionalni i operativni okvir za internu kontrolu i reviziju, koji je u skladu s međunarodnim standardima, ali da se očekuje da operativni okvir države za javnu internu finansijsku kontrolu (PIFC) bude dodatno ojačan, naročito u javnim preduzećima i opštinama.

EU, kako piše u dokumentu, ohrabruje Crnu Goru da dodatno obezbijedi da budući strateški razvoj sistema interne kontrole i pripadajućih propisa bude dobro usklađen s tekućim izmjenama zakonodavstva u oblasti upravljanja javnim finansijama i reforme javne uprave.

Takođe, EU poziva Crnu Goru da obezbijedi da budući strateški razvoj sistema interne kontrole bude usmjeren “na podizanje svijesti rukovodstva i zaposlenih u javnim institucijama o potrebi djelotvornog poštovanja interne kontrole i revizije radi dobrog upravljanja budžetskim i administrativnim resursima”.

Zaštititi nezavisnost CBCG

EU, kako se navodi, očekuje od Crne Gore da dodatno unaprijedi produktivnost funkcija interne revizije jačanjem saradnje između upravljačkih organa i internih revizija, nastavi unapređenje administrativnih kapaciteta kroz proširenje profesionalne obuke i sertifikacije radi rješavanja nedostatka kadra i ubrzanja procesa sistematizacije radnih mjesta i redovnog popunjavanja upražnjenih radnih mjesta, te da unaprijedi planiranje revizije, dokumentovanje i izvještavanje u cilju povećanja produktivnosti i smanjenja administrativnog opterećenja.

EU naglašava značaj zaštite nezavisnosti Centralne banke (CBCG), uključujući njenu finansijsku nezavisnost, kao i transparentnih i nepristrasnih imenovanja viceguvernera i članova Savjeta CBCG. Konstatuje se da je zakonodavni okvir Crne Gore usklađen s pravnom tekovinom EU u oblasti zaštite eura od falsifikovanja, kao i da CBCG ima odgovarajuće administrativne i tehničke kapacitete.

U pogledu upravljanja rizicima, EU konstatuje opipljiv napredak u uspostavljanju sveobuhvatnog regulatornog i institucionalnog okvira kao dijela procesa upravljanja i interne kontrole u javnoj upravi.

U Zajedničkoj poziciji navodi se i da EU očekuje da Crna Gora nastavi jačanje administrativnih kapaciteta kako bi se obezbijedila djelotvornija primjena sistema upravljanja rizicima i nepravilnostima - kroz redovne obuke, obezbjeđenje kvaliteta i uspostavljanje centralizovanog mehanizma za prijavljivanje i prikupljanje podataka o nepravilnostima.

Konstatuje se da su administrativni kapaciteti ojačani radi unapređenja funkcija revizije u državnim preduzećima i fondovima socijalnog osiguranja, te da se kontinuirano sprovode mjere za njihovo dalje unapređenje.

EU konstatuje da novi Zakon o budžetskoj inspekciji uspostavlja funkciju finansijske budžetske inspekcije koja je u potpunosti odvojena - kako organizaciono, tako i funkcionalno - od interne revizije.

“Imajući u vidu opredijeljenost Crne Gore da dodatno ojača komplementarnost između budžetske inspekcije i interne revizije kroz dodatne zaštitne mehanizme tokom primjene, EU očekuje da Crna Gora nastavi sprovođenje novog Zakona o budžetskoj inspekciji i relevantnih izmjena usvojenih krajem 2025. godine”, piše u dokumentu.

Nastaviti borbu protiv prevara

Brisel očekuje i da Crna Gora dodatno ojača svoje administrativne kapacitete i održi mrežu tijela za borbu protiv prevara, kao i da nastavi sprovođenje akcionog plana važeće nacionalne strategije za borbu protiv prevara.

EU poziva Crnu Goru da obezbijedi da se prijavljivanje nepravilnosti i prevara, u skladu s obavezama utvrđenim u finansijskom sporazumu, nastavi unapređivati u skladu s pozitivnim trendom iz prethodnih godina.

Unija ocjenjuje da u ovoj fazi nisu potrebni dodatni pregovori u okviru Poglavlja 32.

( Biljana Matijašević )