Civilni sektor traži da Opština Bijelo Polje zabrani korišćenje uglja

Bjelopoljski demokratski centar uputio je inicijativu za pokretanje postupka potpune obustave korišćenja uglja kao energenta na gradskom području Opštine, imajući u vidu višestruke negativne posljedice koje njegova upotreba ima po životnu sredinu, kvalitet vazduha i zdravlje stanovništva.

Inicjativa je uslijedila nakon višegodišnjeg zagađenja vazduha u Bijelom Polju, koji naročito u zimskom periodu bilježi neslavne rekorde.

Inicijativa sa potpisima građana je upućena Sekretarijatu za ruralni i održivi razvoj radi, kako navode, zaštite zdravlja građana i životne sredine.

U inicijaviti koju je potpisao izvršni direktor te NVO Zdravko Janjušević podsjećaju da upotreba uglja, naročito u individualnim ložištima i starim sistemima grijanja, predstavlja jedan od glavnih izvora zagađenja vazduha u urbanim sredinama.

“Sagorijevanjem uglja oslobađaju se velike količine suspendovanih čestica (PM10 i PM2.5), sumpor-dioksida, azotnih oksida i drugih štetnih gasova, koji direktno utiču na pogoršanje kvaliteta vazduha, naročito tokom zimskih mjeseci kada je Bijelo Polje često izloženo temperaturnim inverzijama. Pored uticaja na zdravlje ljudi, korišćenje uglja značajno doprinosi degradaciji životne sredine, zagađenju zemljišta i voda, kao i emisiji gasova sa efektom staklene bašte, što je u suprotnosti sa principima održivog razvoja i obavezama koje Crna Gora ima u procesu usklađivanja sa evropskim ekološkim standardima”, kazao je Janjušević.

U obrazloženju inicijative navodi se da polazeći od utvrđenih činjenica o višegodišnjem prekoračenju dozvoljenih koncentracija suspendovanih čestica PM10 i PM2.5 na području Opštine Bijelo Polje, kao i od obaveze lokalne samouprave da obezbijedi zdravu životnu sredinu za svoje građane, predlažu razmatranje i sprovođenje seta mjera usmjerenih ka potpunoj obustavi korišćenja uglja kao energenta na gradskom području.

“Ovakav pristup ima uporište u važećem pravnom okviru Crne Gore. Zakon o zaštiti vazduha propisuje obavezu organa lokalne samouprave da u slučajevima prekoračenja graničnih vrijednosti zagađujućih materija, planiraju i sprovode mjere kojima se obezbjeđuje smanjenje zagađenja i zaštita zdravlja stanovništva. U kontekstu Bijelog Polja, gdje su u više navrata zabilježena ekstremna odstupanja od dozvoljenih vrijednosti PM čestica, postoji jasna zakonska osnova za donošenje restriktivnijih odluka u pogledu korišćenja najzagađujućih energenata, među kojima ugalj ima posebno negativan uticaj.

Dodatno, Nacionalna strategija održivog razvoja i Strategija za poboljšanje kvaliteta vazduha predviđaju postepeno smanjenje upotrebe fosilnih goriva u sektoru grijanja, uz snažno podsticanje energetske efikasnosti i prelaska na čistije izvore energije. Ove strategije naglašavaju da su individualna ložišta na čvrsta goriva jedan od dominantnih izvora zagađenja u urbanim sredinama tokom zimskog perioda, što je u potpunosti u skladu sa situacijom u Bijelom Polju.

U procesu evropskih integracija, Crna Gora se obavezala na usklađivanje sa Direktivom 2008/50/EZ o kvalitetu ambijentalnog vazduha i čistijem vazduhu za Evropu, čiji je osnovni cilj zaštita zdravlja ljudi i životne sredine kroz smanjenje emisija štetnih materija. Kontinuirana i višestruka prekoračenja PM10 i PM2.5 čestica, kakva su zabilježena u Bijelom Polju, ukazuju na potrebu odlučnijeg djelovanja na lokalnom nivou kako bi se ove obaveze ispunile”, naveo je Janjušević.

“Paralelno sa tim, neophodno je razviti i primijeniti mehanizme podrške građanima u vidu subvencija, podsticaja i informativnih programa za prelazak na ekološki prihvatljivije energente, kao što su sistemi daljinskog grijanja, toplotne pumpe, pelet, gas ili drugi obnovljivi izvori energije. Sprovođenjem ovakvih mjera Opština bi pokazala odgovoran odnos prema zdravlju svojih građana, životnoj sredini i dugoročnom održivom razvoju, te bi se svrstala među lokalne samouprave koje aktivno doprinose ostvarivanju nacionalnih i evropskih ciljeva u oblasti zaštite vazduha.

( Jadranka Ćetković )