SAD i Rusija u borbi za uticaj u Sahelu

Abdulaje Diop, ministar spoljnih poslova Malija, ugostio je u ponedjeljak (2. februara) visokog američkog zvaničnika kako bi se utvrdio „novi kurs“ u odnosima između Sjedinjenih Američkih Država i zemlje kojom upravlja vojna hunta.

Nik Čeker, koji predvodi Biro za afrička pitanja u Stejt departmentu, ponovio je da Vašington poštuje suverenitet Malija.

Uoči Čekerove posjete, Biro je na platformi Iks saopštio da se Sjedinjene Države raduju i „konsultacijama sa drugim vladama u regionu, uključujući Burkinu Faso i Niger, o zajedničkim bezbjednosnim i ekonomskim interesima“.

Od 2020. do 2023. godine izabrani civilni predsjednici Malija, Burkine Faso i Nigera svrgnuti su u nizu vojnih udara, što je administraciju tadašnjeg američkog predsjednika Džoa Bajdena navelo da ograniči vojnu saradnju sa tim zemljama.

U oktobru je Masad Bulos, viši savjetnik za arapska i afrička pitanja u administraciji aktuelnog američkog predsjednika Donalda Trampa, u intervjuu za francuski list Le Monde izjavio da je demokratija „vrijednost koja se cijeni“, ali da više nije uslov za uspostavljanje odnosa.

Takav stav kritikovao je Rid Brodi, jedan od advokata svrgnutog predsjednika Nigera Mohameda Bazuma. „Nažalost, demokratija i ljudska prava nisu ono što je važno za administraciju Donalda Trampa“, rekao je Brodi za Dojče vele.

„Greške prethodne politike“

„Jasno je da se Sjedinjene Države trenutno ne bave pitanjem demokratije u Sahelu“, izjavio je Ulf Lesing, direktor programa za Sahel u Fondaciji Konrad Adenauer, bliskoj njemačkim demohrišćanima. „Usvojen je pragmatičan pristup.“ Američki zvaničnici, kako navodi, ističu da žele da isprave „greške prethodne politike“.

Mali, Niger i Burkina Faso u međuvremenu su prekinuli ili znatno smanjili odnose sa bivšom kolonijalnom silom Francuskom i drugim zapadnim partnerima, okrenuvši se Rusiji.

Te zemlje su istupile i iz Ekonomske zajednice zapadnoafričkih država (ECOWAS) i formirale sopstvenu konfederaciju – Alijansu država Sahela (AES).

„Pozitivno je to što Sjedinjene Države nude državama AES-a, koje su Francuska i Evropska unija nastojale da predstave kao međunarodne parije, mogućnost pregovora i dijaloga“, rekao je za Dojče vele dr Gnaka Lagoke, predavač istorije i panafrikanistike na Univerzitetu Linkoln u Pensilvaniji.

On je dodao da se time, bilo u okviru odnosa Zapada i zemalja BRIKS-a, afričkim državama ostavlja mogućnost izbora. „Sjedinjene Države pokušavaju da iskoriste tenzije u odnosima sa Evropskom unijom kako bi ostvarile sopstvene interese, što bi moglo koristiti državama AES-a“, ocijenio je Lagoke.

Prema Lesingovim riječima, vojne vlasti u tim zemljama uživaju izvjesnu podršku, naročito među mlađim stanovništvom, koje ne želi povratak starim elitama. „Ljudi to stavljaju kao profilne fotografije na WhatsApp-u. Doživljavaju to kao sopstveno dostignuće, što je dovelo do stvaranja novog identiteta“, naveo je on.

Raspuštanje političkih stranaka u Burkini Faso

U januaru je vojna vlast u Burkini Faso raspustila sve političke stranke, što, prema ocjeni analitičara, ne predstavlja značajnu promjenu.

„Veliki broj političkih grupacija pokazao se nespojivim sa stvarnim težnjama stanovništva i strateškim izazovima, naročito u oblasti bezbjednosti“, izjavio je za Dojče vele ministar unutrašnjih poslova Emil Zerbo.

Djelovanje političkih stranaka ionako je bilo zabranjeno od vojnog udara u septembru 2022. godine. Politikolog Musa Dijao sa Univerziteta Gaston Berže u Sen-Luiju u Senegalu kaže da ga ova odluka ne iznenađuje. „Specijalni režimi ne prihvataju opoziciju i ne trpe političke aktere koji žele da sprovode sopstvene programe. Mali i Niger slijede istu logiku. To je samo alibi“, ocijenio je Dijao.

Napadi u Nigeru i Maliju

Mali se od 2012. godine nalazi u ozbiljnoj bezbjednosnoj krizi. Vojska vodi borbu protiv terorističkih grupa, prije svega protiv ISWAP-a, zapadnoafričke frakcije Islamske države, i Al Kaidi bliskog JNIM-a (Grupa za podršku islamu i muslimanima).

Vojna hunta obećala je da će suzbiti pobunu, ali se napadi uprkos tome nastavljaju.

Čekerova posjeta dolazi u trenutku kada Rusija širi svoj uticaj u regionu, uključujući i raspoređivanje snaga Afričkog korpusa.

Kao primjer navodi se januarski napad na aerodrom u glavnom gradu Nigera, Nijameju, za koji je odgovornost preuzeo ISWAP. Rusko Ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da su Afrički korpus Ministarstva odbrane Rusije i oružane snage Nigera zajednički odbili napad, neutralisali oko 20 terorista i zaplijenili njihovu opremu i naoružanje. Dodaje se da će Rusija nastaviti da doprinosi jačanju regionalne bezbjednosti, uključujući obuku vojnog i policijskog osoblja.

U Maliju je nedavno izveden još jedan napad JNIM-a. U napadu na konvoj cisterni ubijeno je najmanje 15 vozača, naveli su izvori za agenciju AFP. Prema tim navodima, napad je predstavljao odmazdu zbog toga što su vozači, uprkos blokadi, prevozili gorivo ka Bamaku. Cilj JNIM-a je da blokadom snabdijevanja izazove nestašice i destabilizuje ekonomiju zemlje.

SAD traže značajniju ulogu u Sahelu

„Sjedinjene Države vide da se džihadističke grupe sve dublje ukorjenjuju u Sahelu“, rekao je za AFP diplomata američke ambasade u Bamaku, koji je želio da ostane anoniman.

Jedan malijski diplomata izjavio je, takođe pod uslovom anonimnosti, da je američki izaslanik „došao da ponudi saradnju državama AES-a i da ispita pod kojim uslovima bi SAD mogle da se uključe u borbu protiv džihadista u regionu“.

Države AES-a raspolažu značajnim rudnim bogatstvima: zlatom i litijumom u Maliju, uranijumom u Nigeru i zlatom u Burkini Faso. Lesing ocjenjuje da bi administracija Donalda Trampa vjerovatno očekivala nešto zauzvrat.

„Međutim, teško je zamisliti direktnu razmjenu po principu: dajte nam rudna bogatstva, a zauzvrat dobijate oružje ili satelitsko izviđanje“, rekao je on, dodajući da su korupcija i bezbjednosni rizici do sada odvraćali američke rudarske kompanije od ulaganja u te zemlje.

Uloga Evropske unije u Sahelu

Situacija u Sahelu je „veoma složena“, ocijenio je Julijan Bergman, stručnjak za odnose Evropske unije i Afrike u Njemačkom institutu za razvoj i održivost (IDOS) u Bonu.

„Na primjeru Malija vidi se da se Francuska povukla u vojnom smislu, ali je i dalje prisutna kroz razvojne projekte“, naveo je Bergman.

I druge članice EU, uključujući Njemačku, i dalje su aktivne u regionu, dok se Švedska povukla. Prema njegovim riječima, Brisel bi mogao da povrati uticaj samo kroz jedinstvenu strategiju, što zahtijeva političku volju svih država članica.

„Da li je to realno, imajući u vidu sadašnji fokus Evrope na bezbjednosna pitanja, prije svega rat u Ukrajini, ostaje otvoreno pitanje“, zaključio je Bergman.

„Nažalost, Evropa se trenutno nalazi u slaboj poziciji. Velike krize odvijaju se bez njenog stvarnog učešća“, ocijenio je Lesing.

Kako će se ubuduće raspoređivati uticaji globalnih sila u Sahelu, za sada ostaje neizvjesno.

( Deutsche Welle )