Ni manjina, ni pravo na zastavu: Žabljak, Srbi i simboli

Isticanje trobojke na zgradama žabljačke skupštine i opštine, kao i na objektima tamošnjih institucija koje je osnovao lokalni parlament - protivzakonito je ili pravno sporno, a tvrdnja Nove srpske demokratije (NSD) da Srbi, kao većina u gradu podno Durmitora, imaju “zagarantovano pravo” da se “njihov simbol trobojka” vijori - neutemeljena.

Te ocjene proizilaze iz odredbi više propisa - Ustava, Zakona o manjinskim pravima i slobodama, Zakona o izboru, upotrebi i javnom isticanju nacionalnih simbola, te akta o državnim simbolima i Danu državnosti Crne Gore.

Odluku, tj. zaključak da se “zastave srpskog naroda” vijore u Žabljaku, tamošnja Skupština opštine (SO) donijela je preksinoć, na zahtjev vladajućeg NSD-a, koji su podržali njeni koalicioni partneri - Durmitorska inicijativa (bliska Pokretu Evropa sad) i Demokrate. Iz NSD-a su, u obrazloženju zaključka, naveli da “svaka nacionalna zajednica ima pravo da ističe svoje nacionalne simbole u lokalnim zajednicama u kojima je zastupljena u većinskom broju, kao što je slučaj sa Srbima u Žabljaku”, dodajući da se pravni osnov za isticanje “srpskih nacionalnih simbola” nalazi u zakonima i međunarodnim sporazumima.

Na staroj zgradi Opštine Žabljak, u kojoj su nalaze neke gradska preduzeća, juče je, uz državnu zastavu, bila istaknuta i trobojka (ne vidi se da li ima grb), dok je ispred nove zgrade (u kojoj je i SO) nije bilo. “Vijestima” je juče iz vrha žabljačke Opštine nezvanično rečeno da je šef lokalnog parlamenta Ivan Popović (NSD) samoinicijativno, i prije izglasavanja zaključka, postavio trobojku na zgradu SO.

Prema propisu o korišćenju simbola (član 11), pravo da ističu svoje, kao u Žabljaku, imaju “pripadnici manjinskog naroda ili druge manjinske nacionalne zajednice” koji su, prema posljednjem popisu, većina u nekom gradu. Srbi su, shodno podacima s popisivanja sprovedenog u jesen 2023. godine, većinski narod u Žabljaku, ali - nemaju status manjinskog u državi (koji imaju Bošnjaci, Albanci, Hrvati...).

Crnogorskim zakonodavstvom nije precizno definisano koji narodi su manjinski. U Zakonu o manjinskim pravima i slobodama (član 2) uopšteno je rečeno da je to “svaka grupa državljana Crne Gore, brojčano manja od ostalog preovlađujućeg stanovništva, koja ima zajedničke etničke, vjerske ili jezičke karakteristike, različite od ostalog stanovništva, istorijski je vezana za Crnu Goru...”, dok se u najvišem pravnom aktu (članovi 79 i 80) govori samo o garantovanju prava i sloboda pripadnicima tih zajednica.

Iako su Srbi, prema posljednjem popisu, drugi po brojnosti narod (32,93 odsto građana), oni nisu nacionalna manjina, niti takav status prihvataju oni koji tvrde da ih politički predstavljaju - među njima ni NSD.

Srbi se, kako je pisala profesorica podgoričkog Fakulteta političkih nauka Olivera Komar, svojom brojnošću ne kvalifikuju za status manjine, podsjećajući da se, prema preporukama Venecijanske komisije, manje brojna zajednica definiše kao ona koju čini ispod 15 odsto (ukupne) populacije.

Iz svega navedenog proizilazi da Srbi ipak, suprotno onome što tvrdi partija šefa parlamenta Andrije Mandića, nemaju “zagarantovano pravo” na isticanje trobojke jer - nisu manjinski narod.

Drugi problem u odluci o postavljanju trobojki tiče se zastave i njenog izgleda. U obrazloženju zaključka koji je donijela žabljačka Skupština, piše da je predloženo da se vijori “tradicionalna narodna zastava srpskog naroda u Crnoj Gori - tzv. narodna trobojka”. Preksinoć, kad je NSD obavijestio javnost o usvajanju inicijative, ta stranka je medijima, uz saopštenje, dostavila i fotografiju trobojke istaknute na zgradi u Žabljaku. S fotografije nije moguće razaznati tačan izgled zastave (da li ona ima grb i ako da - kakav), ali bez obzira na to da li je zaštićena zakonom kao istorijski simbol, ona, sve i da je srpski narod manjinski, ne može biti njegova zastava.

To iz razloga što je zakonom o isticanju simbola (član 4) definisano da savjet manjinskog naroda određuje “etalon grba i zastave, kao i notni zapis himne” te zajednice, na šta saglasnost daje Vlada. Iako Srbi nisu manjina, u Crnoj Gori postoji Srpski nacionalni savjet, ali on, prema dostupnim informacijama, nije definisao izgled zastave srpskog naroda, niti je izvršna vlast to odobravala. Što znači da istaknuta trobojka ne može biti, kako kažu iz NSD-a, “tradicionalna narodna zastava srpskog naroda u Crnoj Gori”.

Treći problem u priči iz durmitorskog grada dolazi nakon jučerašnje najave njegovog prvog čovjeka Radoša Žugića (Durmitorska inicijativa) da će biti “istrajan u stavu da se u postupku izvršenja zaključka skupštine”, uz zvaničnu državnu zastavu istakne “crnogorska trobojka s grbom iz vremena Kraljevine Crne Gore”. Iako je nejasno da li se ta najava kosi s usvojenom inicijativom NSD-a - jer se, kao što je rečeno, ne zna koju zastavu oni postavljaju - pitanje je da li se trobojka iz vremena Kraljevine, koja je zaštićena zakonom, smije isticati.

“Vijesti” su prije tri godine, kad su se trobojke s grbom dinastije Petrović Njegoš, ali i drugi istorijski simboli Crne Gore počeli pojavljivati u kabinetima neki opštinskih funkcionera iz NSD-a, pisale da njihovo postavljanje nije precizno definisano, jer je samo jedan član Zakon o državnim simbolima i Danu državnosti Crne Gore (član 28) posvećen tome. Njime je određeno da ti simobili uživaju istu zaštitu kao važeći državni, a pravnici koje je redakcija tada kontaktirala različito su tumačili šta to znači. Dok su jedni tvrdili da se istorijski simobili mogu isticati s državnom zastavom, drugi su govorili da se navedeni član odnosi samo na to da se istorijski simboli ne smiju uništavati.

Žugić je juče poručio da će “crnogorska trobojka” biti podsjetnik da se identitet ne čuva isključivanjem. Međutim, ostaje pitanje da li će njegovu ideju o postavljanju trobojke s grbom iz vremena Kraljevine prihvatiti NSD...

Iz opozicione Demokratske partije socijalista (DPS) preksinoć su ocijenili da je isticanje trobojke “najnovija provokacija u režiji Mandića”. Ukazali su da je "jasno kao dan", da je Durmitorska inicijativa ucijenjena i da je glasala za isticanje trobojke, kako bi, tvrde iz DPS-a, obezbijedila podršku koalicije Za budućnost Crne Gore (ZBCG) - čiji je dio NSD - i Demokrata za spornu odluku o utvrđivanju lokacije za izgradnju objekta od opšteg dobra - gradskog trga, javne garaže s pristupnim saobraćajnicama i pratećim objektima.

"Podsjećanja radi, u ZBCG su bili donedavni ljuti protivnici navedene odluke zbog pravnih nedostataka, na koje su upozorili i glavni administrator Opštine Žabljak, zaštitnik imovine i načelnica katastra tokom rasprave na samoj sjednici. Da glasa za odluku koja nije u skladu sa zakonom, u finišu je potvrdio i predsjednik SO Žabljak", podvukli su oni.

Iz Socijaldemokratske partije i Stranke Evropskog progresa juče da je posrijedi atak na Ustav.

Odluka žabljačkog parlamenta uslijedila je sedmicu nakon što je NSD-ov dugogodišnji koalicioni partner - Demokratska narodna partija (DNP) Milana Kneževića, predala državnoj Skupštini predlog za izmjene Zakon o državnim simbolima i Danu državnosti Crne Gore, kako bi trobojka (crvena-plava-bijela s jednakim i položenim poljima) bila normirana kao “narodna istorijska zastava”. Predlogom izmjena traži se i njeno isticanje.

Pojedini državni i lokalni funkcioneri iz NSD-a i DNP-a ističu trobojke u institucijama kojima rukovode. Jedan od njih je i Mandić, koji u svom skupštinskom kabinetu ima trobojku bez grba.

Odluka poput one koja je donesena u gradu podno Durmitora, postoji i u Pljevljima, ali nju nije izglasao lokalni parlament, već je to zahtijevao prvi čovjek Opštine i funkcioner NSD-a Dario Vraneš.

( Nikola Dragaš, Balša Rudović )