Rubio u Minhenu: Predah ili nastavak tenzija?

Američki državni sekretar Marko Rubio ove sedmice predvodi veliku delegaciju SAD na Minhensku bezbjednosnu konferenciju, gdje sve nervozniji evropski lideri priželjkuju makar kratki predah od često nedosljednih politika i prijetnji predsjednika Donalda Trampa, koje su uzdrmale transatlantske odnose i međunarodni poredak uspostavljen nakon Drugog svjetskog rata.

Godinu nakon što je potpredsjednik Džej-Di Vens na istom mjestu šokirao okupljene zvaničnike verbalnim napadom na mnoge od najbližih američkih saveznika u Evropi, optužujući ih da lijevo orijentisanim unutrašnjim programima ugrožavaju zapadnu civilizaciju i da ne preuzimaju odgovornost za sopstvenu odbranu, Rubio, kako prenosi agencija Asošiejtid pres, planira da u subotu, kada se obrati godišnjem skupu svjetskih lidera i zvaničnika za nacionalnu bezbjednost, nastupi manje konfrontaciono, ali uz suštinski sličan pristup.

U formalnom saopštenju Stejt departmenta o Rubiovom putovanju nijesu navedeni detalji o njegovom dvodnevnom boravku u Minhenu, nakon čega će posjetiti Slovačku i Mađarsku. CNN primjećuje da je Rubiova posjeta slovačkom premijeru Robertu Ficu i mađarskom lideru Viktoru Orbanu, dvojici Trampovih lojalista, svojevrsna politička poruka ostatku Evrope o prioritetima i savezništvima Vašingtona.

Međutim, zvaničnici, koji su željeli da ostanu anonimni, kazali su za AP da najviši američki diplomata u Minhenu namjerava da se usredsredi na oblasti saradnje u vezi sa zajedničkim globalnim i regionalnim pitanjima, uključujući Bliski istok i Ukrajinu, kao i Kinu.

Ukoliko se to pokaže tačnim, mnogi u publici mogli bi osjetiti olakšanje nakon što su se najprije suočili sa Vensovim direktnim ukorima prošle godine, a potom i sa nizom Trampovih izjava i poteza u mjesecima koji su uslijedili, a koji su bili usmjereni protiv praktično svake zemlje u Evropi, Kanade i dugogodišnjih saveznika u Indo-Pacifiku.

Trampovi nedavni komentari o preuzimanju kontrole nad Grenlandom od članice NATO-a Danske, kao i uvrede upućene pojedinim liderima, bili su posebno uznemirujući, navodeći mnoge u Evropi da dovedu u pitanje vrijednost Sjedinjenih Država kao saveznika i partnera.

To Rubiju ostavlja težak zadatak ukoliko želi da smiri tenzije, ističe AP.

Vensov govor prošle godine bio je “zaista šokantan trenutak”, kazala je Klaudija Major, viša potpredsjednica Njemačkog maršalovog fonda u Berlinu. “Doživljen je kao prva veoma jasna izjava o tome šta predstavlja nova Trampova administracija”, odnosno da “Evropljani više nisu partneri”.

“Postoji velika sumnja da li je osnova (povjerenja) još tu i da li i dalje dijelimo istu viziju transatlantskih odnosa”, rekla je ona. “Što duže ovakvo udaljavanje traje, biće sve teže ponovo uspostaviti čvrst odnos.”

Predsjednik Minhenske bezbjednosne konferencije Volfgang Išinger iznio je sličan stav.

“Transatlantski odnosi se trenutno nalaze u značajnoj krizi povjerenja i kredibiliteta”, rekao je ove sedmice. Ipak, izrazio je nadu da će Rubio i desetine američkih zakonodavaca za koje se očekuje da prisustvuju skupu ponuditi manje sumornu i mračnu prognozu za budućnost.

Njemački kancelar Fridrih Merc, sa kojim će se Rubio sastati danas, pokušao je da zauzme srednji kurs kako bi se nosio s Trampovom nepredvidivošću i insistiranjem na transakcionim odnosima.

Kazao je da Evropa takođe mora da “nauči jezik politike moći” kako bi se nametnula - na primjer, preuzimanjem veće odgovornosti za svoju bezbjednost, nastojanjem ka većoj “tehnološkoj nezavisnosti” i podsticanjem ekonomskog rasta. Ali je naglasio da “kao demokratije, mi smo partneri i saveznici, a ne podređeni” Sjedinjenim Državama.

Neki, poput francuskog predsjednika Emanuela Makrona i kanadskog premijera Marka Karnija, djeluju kao da su gotovo u potpunosti digli ruke od Trampa i SAD. Kanada i Francuska su prošle sedmice otvorile konzulate u grenlandskoj prijestonici Nuku, u znak podrške i Grenlandu i Danskoj.

Makron je ove sedmice upozorio da bi tenzije između Evrope i SAD mogle da se pojačaju nakon nedavnog “grenlandskog trenutka”. Trampovu administraciju je opisao kao “otvoreno anti-evropsku” i kao onu koja teži “rasparčavanju” Evropske unije. “Kada postoji jasan čin agresije, mislim da ono što treba da uradimo nije da se povijamo ili pokušavamo da postignemo nagodbu”, rekao je u intervjuu za nekoliko evropskih listova. “Mislim da smo tu strategiju pokušavali mjesecima. Ne funkcioniše.”

Makron je ukazao na “dvostruku krizu: imamo kineski cunami na trgovinskom planu, a na američkoj strani nestabilnost iz minuta u minut”.

Karni, koji je prošlog mjeseca, na sastanku Svjetskog ekonomskog foruma u Davosu u Švajcarskoj, dobio aplauze mnogih zbog toga što se suprotstavio Trampu, nametnuo kao jedan od predvodnika pokreta koji traži načine da se zemlje povežu i suprotstave Sjedinjenim Državama. Zavjetovao se da će nastojati da sklapa trgovinske sporazume sa državama koje nijesu SAD, uključujući Kinu, kako bi poslužili kao oslonci komercijalne stabilnosti. Sporazum sa Kinom izazvao je nove Trampove prijetnje.

Jedan evropski diplomata opisao je za CNN raspoloženje uoči Minhena na sljedeći način: “Oprezni optimizam da smo stali na svoje noge, ali uz osjećaj strepnje zbog zadatka koji je pred nama”.

( N.B. )