„Evropa treba da počne da razgovara sa Lukašenkom”

Oslobođena bjeloruska disidentkinja Marija Kalesnikava pozvala je juče evropske vlade da uđu u dijalog sa predsjednikom Aleksandrom Lukašenkom, poručivši da bi izostanak angažmana s njim samo ojačao ruski uticaj u Bjelorusiji.

Kalesnikava je u decembru puštena na slobodu i protjerana iz zemlje, nakon što je odslužila više od pet godina zatvora zbog vođenja protesta koje je Lukašenko ugušio nakon spornih izbora 2020. godine.

Sada se pridružila debati o tome da li bi Evropa trebalo da otvori razgovore sa dugogodišnjim autoritarnim liderom, kao što su to učinile Sjedinjene Države prošle godine, ili da nastavi da ga izbjegava zbog njegovog odnosa prema ljudskim pravima i podrške ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu u ratu u Ukrajini.

„Bjelorusi moraju da osjećaju da su dio Evrope... Što je Bjelorusija više odsječena od Evrope, to je strukturno čvršće vezana za Moskvu“, rekla je Kalesnikava na onlajn događaju koji je u Londonu organizovala organizacija Čatam Haus.

„Ako Evropa želi stabilno i bezbjedno istočno susjedstvo, ne može sebi da priušti da se povuče“, dodala je.

Dobitnik Nobelove nagrade za mir Ales Bjaljacki, takođe oslobođen iz zatvora u decembru, kazao je na istom događaju da je, međutim, skeptičan u pogledu Lukašenkove spremnosti da reformiše autoritarni sistem koji je izgradio otkako je došao na vlast 1994. godine.

„Trenutno Bjelorusija liči na spaljenu zemlju“, rekao je Bjaljacki, aludirajući na atmosferu političke represije i ekonomsku zavisnost zemlje od Rusije i Kine.

„Društvo je poput ekspres lonca, a poklopac je čvrsto zavrnut svim šrafovima.“

Bjaljacki je ocijenio da je Lukašenkova odluka da uđe u razgovore sa SAD bila taktički potez, uslovljen slabošću ekonomije.

„Režimi poput Lukašenkovog razumiju samo jezik sile“, rekao je.

Bjaljacki i Kalesnikava bili su među 123 zatvorenika koje je Lukašenko oslobodio u decembru nakon pregovora sa izaslanikom predsjednika SAD Donalda Trampa. Zauzvrat, Vašington je ukinuo sankcije na bjeloruski potaš, ključni izvozni proizvod, dok sankcije EU i dalje ostaju na snazi.

Kritičari Lukašenka tvrde da je sporazum dio višedecenijskog obrasca u kojem vlast razmjenjuje zatvorene protivnike za ustupke Zapada, dajući zauzvrat malo toga.

Međutim, Kalesnikava je rekla da su upravo zahvaljujući prethodnom otopljavanju odnosa sa Zapadom od 2016. do 2019. godine Bjelorusi mogli da naslute mogućnost demokratske budućnosti u Evropi i da su 2020. izašli na ulice pokušavajući da je ostvare.

Bivša profesionalna flautistkinja ocijenila je da bi izdavanje viza običnim Bjelorusima, kao i obnova obrazovnih, kulturnih i profesionalnih razmjena, pomoglo da se te nade ponovo probude.

U suprotnom, upozorila je, Zapad bi propustio priliku u trenutku kada Lukašenko (71) napusti političku scenu. „Ako Zapad tada bude odsutan, izgubiće uticaj na ishod“, rekla je.

( N.B. )