Hapsite, samo ne naše: Reakcije dijela vlasti i zvaničnika na privođenje Vesne Bratić ogolile dvostruke standarde

Prosrpske partije i političari koji ih predvode, kao i funkcioneri vlasti i neki visoki zvaničnici drugačijih ideoloških orijentacija, prethodna dva dana su, zbog hapšenja bivše ministarke Vesne Bratić, kritikovali i dovodili u pitanje rad Specijalnog državnog tužilaštva (SDT), čije su djelovanje naširoko hvalili kad su po nalozima te institucije procesuirane osobe bliske bivšem režimu.

Svi su, gotovo unisono, imali istu tezu - da je posrijedi pokušaj da se Bratić izjednači s uhapšenim ljudima bliskim Demokratskoj partiji socijalista (DPS), da je nekadašnja ministarka tretirana kao kriminalac, da su lisice na njenim rukama bile suvišne, da je pritvor koji joj je bio određen diskutabilan, da je njeno procesuiranje primjer selektivne pravde...

Bratić, bivša ministarka prosvjete, nauke, kulture i sporta u Vladi Zdravka Krivokapića (prvoj poslije pada DPS-a), uhapšena je prekjuče u istrazi SDT-a zbog sumnje da je smjenom više od 140 direktora vrtića, osnovnih i srednjih škola - oštetila državu za najmanje 400.000 eura. Njoj je sinoć određen pritvor do 30 dana (zbog opasnosti od bjekstva i uticaja na svjedoke).

Ona je na funkciji bila nešto više od godinu - od 4. decembra 2020. do 4. februara 2022. godine - kad je Krivokapićevoj izvršnoj vlasti izglasano nepovjerenje.

Dok su je iz opozicije optuživali za revanšizam, Bratić je razrješenja u prosvjeti pravdala depolitizacijom školstva, tvrdeći da je dio smijenjenih direktora zloupotrijebio obrazovne ustanove u političke svrhe.

Tadić Mijović: Aplauze zamijenila buka

Komentarišući reakcije na slučaj Bratić, izvršna direktorica Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore Milka Tadić Mijović rekla je “Vijestima” da je ključna stvar da pravosuđe slobodno, bez političkih pritisaka, radi svoj posao. Navela je da je javnost imala priliku da vidi da su se isti politički akteri, koji sad preispituju lišenje slobode Bratić, ranije radovali nekim drugim hapšenjima.

“... Samo zato što su u političkim mimoilaženjima s predstavnicima partija kojima su ti što su uhapšeni bili bliski. Ono što je ključno jeste da se vidi koliko je osnovano ovo hapšenje i što će se zaista dokazati”, ocijenila je Tadić Mijović.

Na pitanje da li misli da su navedene reakcije pokazatelji da je onima koji su na vlasti, pa ko god bili, jedino važno da institucije rade u njihovu korist, a ne da budu nezavisne, sagovornica je odgovorila da se “boji da je to glavna stvar”.

“... Izgleda da je ključno da institucije ostanu zarobljene”, dodala je.

Tadić Mijović je kazala da tu tezu nije potvrdio samo slučaj Bratić, već i slučaj Danila Mandića, bratanića šefa parlamenta Andrije Mandića (Nova srpska demokratija).

“Kad se ‘naši’ hapse, onda se diže velika buka. Kad se hapse ‘njihovi’, onda se to prati aplauzima”, konstatovala je ona.

Upravo je Andrija Mandić jedna od najviših adresa s koje su stigle kritike na postupanje SDT-a u slučaju Bratić. On je ocijenio da je nekadašnja ministarka tretirana kao “najobičniji kriminalac stavljanjem onih lisica na ruke”, dodavši da želi da je “ohrabri da izdrži sve nevolje kroz koje će proći”.

Uporedio ju je sa slučajem njegovog bratanića, koji se sumnjiči da je ukrao skupštinsko vozilo i iz njega pucao na dvije osobe, ranivši ih.

“Moj sinovac je 11 mjeseci u istražnom zatvoru, ovdje (u Skupštini) riječi nijesam progovorio o tome, muško je i neka izdrži, ali odvratno djeluje kad vidite ženu, univerzitetsku profesoricu i takav odnos prema njoj”, rekao je Mandić.

Da prvi čovjek Skupštine nema problema da napadne tužilaštvo, pokazao je i krajem oktobra prošle godine, kad su on i dio poslanika vlasti optužili Vrhovno državno tužilaštvo, odnosno čelnika te institucije Milorada Markovića da želi da postane “četvrta grana vlasti”. Parlament tada nije usvojio godišnji izvještaj o radu tužilaštva, a “Vijesti” su pisale da je dio razloga tog poteza i postupanje tužilaštva u slučajevima Danila Mandića, šefa Opštine Nikšić Marka Kovačevića (Nova srpska demokratija), Gornje Zaostro i “Državni udar”.

Evropska komisija je u godišnjem izvještaju za Crnu Goru, objavljenom neposredno nakon Mandićevog ataka na Markovića i tužilaštvo, konstatovala da takvi događaji izazivaju “ozbiljnu zabrinutost zbog neprimjerenog uticaja i rizikuju ugrožavanje autonomije tužilaštva”.

Kritike i relativizacija

Šef države Jakov Milatović saopštio je juče da su u drugim slučajevima osobe optužene za značajno teža krivična djela od onih za koja je osumnjičena Bratić, puštane da se brane sa slobode. Taj argument koriste mnogi koji “brane” bivšu funkcionerku Vlade. Ipak, on je upitan s obzirom na to da je svima koji su optuženi za teška krivična djela na početku postupka određeno isto zadržavanje kao Bratić - do 72 časa, a da su te osobe tek nakon mjeseci ili godina u pritvoru puštene da se brane sa slobode.

Iz Mandićeve Nove srpske demokratije (NSD) ocijenili su prekjuče da je Bratić dala “najveći doprinos depolitizaciji prosvjetnog sistema”, te da je “očigledno, u nedostatku suočavanja s nagomilanim kriminalnim radnjama bivšeg režima, bila prijetnja broj jedan po ustavni poredak ove zemlje i tretirana na isti način”.

Ministar prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine Slaven Radunović (NSD) podržao je Bratić, rekavši da je “nakon skandaloznog privođenja profesorke s lisicama na rukama, izjednačavajući je tako s najgorim kriminalcima i hohštaplerima koji su ojadili Crnu Goru”, morao da reaguje.

Iz Demokratske narodne partije (DNP) Milana Kneževića ocijenili su da je jedini “grijeh” Bratić to što je imala hrabrosti da “razbije duboko ukorijenjenu hobotnicu DPS-a”, dok je Branka Marković, poslanica Pokreta Evropa sad (PES) premijera Milojka Spajića, saopštila da se postavlja pitanje da li je opravdano zadržavanje Bratić.

Poruke na sličnom fonu uputili su i iz Socijalističke narodne partije (SNP), Pokreta narodnog povjerenja, Ujedinjene Crne Gore (čija je Bratić funkcionerka) i Slobodne Crne Gore.

Iz NSD-a, DNP-a i SNP-a nisu odgovorili na pitanje “Vijesti” da li smatraju da je licemjerno da kritikuju rad SDT-a zbog hapšenja Bratić, dok su hvalili djelovanje te institucije kad su po njenin nalozima hapšene osobe bliske nekadašnjoj vlasti DPS-a.

Radulović: Bješe li zakon jednak za sve

Advokat Veselin Radulović rekao je listu da političari koji danas slave hapšenja svojih protivnika, a sjutra ih proglašavaju političkim progonom kad “pogode” njihove redove - ne pokazuju samo manjak znanja i vaspitanja, već i opasnu spremnost da pravosuđe tretiraju kao partijski alat, a državu kao privatni plijen.

Ocjenjuje da situacija u kojoj funkcioneri vlasti prvo najavljuju hapšenja političkih protivnika, a kad se ona dese predstavljaju ih kao sopstvene rezultate, a zatim osuđuju hapšenje Bratić i kvalifikuju ga kao politički obračun - predstavlja ne samo ozbiljan problem principijelnosti, već i mnogo dublji institucionalni problem.

“Ako je hapšenje političara dokaz ‘efikasne borbe protiv korupcije’, onda to mora važiti za sve, bez obzira na partijsku pripadnost. Ako je pak stavljanje lisica i privođenje problematično i potencijalno zloupotrebljivo, onda i to mora važiti u svakom slučaju”, podvukao je Radulović.

Prema njegovim riječima, posebno je problematično što ovakvo ponašanje dolazi od nosilaca vlasti, naglašavajući da u državi vladavine prava tužilaštvo mora biti nezavisno u odlučivanju o pokretanju postupaka, a izvršna ili zakonodavna vlast ne smiju imati uticaj na to ko će biti procesuiran.

“Kad su političari najavljivali hapšenja, oni su time slali poruku da imaju unaprijed saznanja o tužilačkim radnjama i da imaju uticaj na njih. S druge strane, sad kad osuđuju hapšenje Bratić i proglašavaju ga političkim obračunom, oni takođe sugerišu da tužilaštvo djeluje pod političkom kontrolom”, ukazuje Radulović.

Najopasniji aspekt ovakvog ponašanja je, kaže sagovornik, normalizacija ideje da su hapšenja dio političke borbe.

“U demokratskom društvu hapšenje nije politički rezultat, lisice nijesu sredstvo za marketing, a krivični postupak nije nastavak političke kampanje drugim sredstvima. Građanima se time šalje opasna poruka da zakon nije jednak za sve, da zavisi od političkog konteksta i da je pravda stvar političke moći, a ne pravnih standarda”, poručio je Radulović.

Komentarišući hapšenje Bratić, potpredsjednik Vlade Momo Koprivica (Demokrate), čija se stranka više puta dičila akcijama SDT-a, kazao je Javnom servisu da očekuje da postupak bude zakonit i nepristrasan, ali i da mjera određivanja pritvora i privođenje s lisicama nije srazmjerna, “budući da se radi o ženi bez kriminalne prošlosti i mrlje u karijeri, koja je i univerzitetetska profesorica”.

On je istakao i da vjeruje da je Bratić imala časne namjere, te da se “mora imati u vidu da su većina direktora koji su smijenjeni, nezakonito obavljali funkciju”.

Poslanik opozicionih Socijaldemokrata Nikola Zirojević rekao je da, u slučaju hapšenja Bratić, nije siguran da li su upozorenja opozicije da SDT ne postupa jednako u svim slučajevima urodila plodom, ili da je pak “neki drugi pritisak u pitanju”.

Zabrinutost udruženja, podrška EU

Udruženje državnih tužilaca Crne Gore saopštilo je juče, povodom, kako su naveli, sve učestalijih izjava nosilaca najviših državnih funkcija u vezi s postupanjem tužilaca, da su zabrinuti zbog poruka koje mogu biti shvaćene kao prijetnje i kao pritisak na samostalan rad tužilaštva.

“Svako javno komentarisanje konkretnih postupaka na način koji dovodi u pitanje profesionalni integritet tužilaca ili sugeriše posljedice zbog zakonitog postupanja može negativno uticati na povjerenje javnosti u institucije”, kazali su.

Evropski komesar za demokratiju, pravosuđe, vladavinu prava i zaštitu potrošača Majkl Mekgrat saopštio je juče na sastanku s glavnim specijalnim tužiocem Vladimirom Novovićem da će Evropska unija (EU) nastaviti da pruža podršku naporima SDT-a u borbi protiv organizovanog kriminala i visoke korupcije.

Iz SDT-a su rekli da je Novović zahvalio Mekgratu na kontinuiranoj podršci EU, posebno u segmentima izgradnje kapaciteta i jačanja institucionalne efikasnosti, ističući da evropske integracije predstavljaju strateški cilj i pravac daljeg razvoja kojem Crna Gora posvećeno stremi.

Lisice na ruke nezavisno od statusa

Stručnjaci iz oblasti bezbjednosti s kojima su “Vijesti razgovarale kazali su da su službenici Specijalnog policijskog odjeljenja u svim slučajevima hapšenja bili dosljedni u primjeni zakonske obaveze da se osumnjičeni, nakon lišavanja slobode, sprovode vezani lisicama.

Oni smatraju da policija ne smije da ima drugačiji tretman prema uhapšenima u odnosu na njihov društveni status ili funkciju, zato što je Zakon o unutrašnjim poslovima, ali i Pravilnik o načinu obavljanja određenih policijskih poslova i primjeni ovlašćenja veoma jasan - uhapšeni se sprovode s vezanim rukama.

Zakonom o unutrašnjim poslovima (član 102) predviđeno da policijski službenik “po pravilu vezuje lice koje dovodi”, a kad bi se policija do kraja držala slova tog člana zakona - “lisice bi, po pravilu, trebalo biti iza leđa”.

“Upotreba sredstava za vezivanje prema osobi, koja je lišena slobode po bilo kom osnovu, ne smatra se upotrebom sredstava prinude u smislu ovog zakona”, piše u tom propisu.

Pojašnjava se da službenici policiije nakon hapšenja stavljaju lisice kako bi onemogućili da osumnjičeni pobjegne, napadne policajca ili možda naudi i sebi tokom hapšenja.

Pravilnikom o načinu obavljanja određenih policijskih poslova i primjeni ovlašćenja (član 222) bliže se pojašnjava da policijski službenik, po pravilu, vezuje lice koje je lišeno slobode, odnosno lice koje dovodi ili sprovodi. Tim aktom je uređeno da se lisice tokom hapšenja upotrebljavaju na način “da sredstvo za vezivanje ne nanosi nepotrebne tjelesne povrede vezanom licu”.

“Izuzetno, ako za to postoje opravdani razlozi ili kad je lice pod nadzorom najmanje dva policijska službenika, licu se mogu vezati ruke sprijeda”, navodi se.

Policijski službenik, kako je određeno navedenim dokumentom, po pravilu, neće upotrijebiti sredstva za vezivanje prema licu koje ima povrede u predjelu ruku, osim ako se svrha upotrebe sredstava za vezivanje ne može ostvariti na drugi način.

Danilović: Vesna Bratić nije Vesna Medenica

Bratić je sinoć, prije nego što joj je određen pritvor, saslušana u Višem sudu u Podgorici, ispred kog je, u isto vrijeme, održan protest zbog njenog hapšenja.

Predsjednik Ujedinjene, Goran Danilović kazao je na skupu da je ono što je uradila Bratić - za medalju, a ne za zatvor.

“Da mi je neko rekao da ćemo ovo doživjeti, rekao bih da nije moguće. Ona je hrabra žena koja se nije libila da kaže sve šta misli. Nećemo dopustiti, budite sigurni, da se sa njom dokazujete na ovaj način... Zajedno do kraja. Koliko će mafija vladati? Za prvi put nas je sasvim dovoljno. Ona je koletaralna šteta. Nije Vesna Bratić - Vesna Medenica”, kazao je Danilović, a prenio portal RTCG.

( Balša Rudović, Biljana Nikolić )