Spajić sakrio stratega kampanje? Britanac blizak Faražu tvrdi da je radio za PES, u dokumentima stranke ni pomena o tome

Britanski politički strateg Kris Bruni-Lou (Chris Bruni-Lowe) tvrdi da ga je premijer Milojko Spajić pozvao u januaru 2023, tražeći od njega pomoć kako bi pobijedio na predsjedničkim izborima u martu te godine, te da je on (Bruni-Lou) osmislio slogan “vrijeme je” - krilaticu pod kojom je Spajićev Pokret Evropa sad (PES) nastupio na državnim izborima održanim u junu iste godine.

To piše u Bruni-Louovoj knjizi “Osam riječi koje su promijenile svijet” (Eight words that changed the world), koju je u julu prošle godine objavila izdavačka kuća “Bajtbek pablišing” (Biteback Publishing) iz Hala.

Bruni-Lou je blizak saradnik Najdžela Faraža (Nigel Farage), lidera krajnje desničarske Reformske partije Ujedinjenog kraljevstva. Tamošnji mediji izvještavali su da je bio Faražov glavni politički savjetnik tokom Bregzita (Brexit) - kampanje koju je taj političar vodio za izlazak Velike Britanije iz Evropske unije (EU) 2016, a koja je četiri godine kasnije rezultirala i formalnim napuštanjem EU.

Britanski strateg opisuje kako je izgledala saradnja sa Spajićem, navodeći da je taj projekat bio najbliži tome da replicira njegovo iskustvo savjetovanja Faraža. Priča kako je aktuelni šef Vlade, za svoju neuspješnu predsjedničku kampanju, prvobitno želio slogan koji će odražavati “metaforičku raskrsnicu na kojoj se Crna Gora nalazila”, ali da su analize koje je sproveo ukazale da to ne bi funkcionisalo.

Objašnjava da je na osnovu dodatnih analiza, a potom i rada s fokus grupama, predložio parolu “vrijeme je” - koju je PES potom iskoristio na parlamentarnim izborima, nakon što je Spajić “diskvalifikovan” iz predsjedničke trke zbog toga što je, uz crnogorsko, imao i državljanstvo Srbije.

Prikaze knjige Bruni-Loua pisali su “Bi-Bi-SI” (BBC), “Tajms” (The Times), “Spektejtor” (The Spectator), “Fajnenšl Tajms” (Financial Times)...

Nema ga u papirima PES-a

U izvodima s računa PES-a za 2023. godinu, koje je ta partija dostavila Mreži za afirmaciju nevladinog sektora po zahtjevu za slobodan pristup informacijama, nema podataka, niti transakcija koji pokazuju da je PES sarađivao s Bruni-Louom.

U izvještajima o utrošenim sredstvima tokom kampanja za predsjedničke i parlamentarne izbore 2023. dostavljenim Agenciji za sprečavanje korupcije (ASK), navodi se da je PES potrošio preko milion eura na kampanje za ta dva izborna procesa (1.062.996 eura).

“Vijestima” su iz ASK-a kazali da taj propis (član 16) predviđa obavezu partija da u izvještajima koje podnose tokom i nakon kampanje prikažu njene troškove.

“Navedenim zakonom propisano je da se u izvještajima evidentiraju utrošena sredstva, odnosno stvarni troškovi nastali realizacijom aktivnosti izborne kampanje - dakle ne sami ugovori, već troškovi koji proističu iz njihove pripreme ili sprovođenja”, pojašnjeno je.

Spajićev kabinet, stranka koju predvodi, kao i izvršni direktor PES-a u vrijeme pomenutih izbora Vasilije Čarapić, nisu odgovorili na pitanja redakcije - da li je tačno da je Bruni-Lou pružao usluge Spajiću i PES-u, ako jeste - kad i kako, da li je bio plaćen za to, te ukoliko jeste - koliko.

Nisu odgovorili ni da li je tačno da je Spajić “tražio pomoć” od Bruni-Loua da bi pobijedio na predsjedničkim izborima, a ako jeste - na koji način je Spajić upoznao Bruni-Loua, da li je još u kontaktu s njim, kako je došlo do kontakta, te da li je ulogu u tome imao kontroverzni Britanac Džordž Kotrel (George Cottrell), s obzirom na to da su i Kotrel i Bruni-Lou bliski saradnici Faraža.

Oćutana su i pitanja da li je tačno da je Bruni-Lou osmislio slogan “vrijeme je”, kao i zašto, imajući u vidu da tvrdi da je učestvovao u kampanji, to nije bilo prijavljeno ASK-u.

Iz kabineta šefa države Jakova Milatovića listu su saopštili da predsjednik nikad nije čuo za Bruni-Loua, da nikad nije bio u kontaktu s njim, niti da je taj Britanac imao bilo kakvu ulogu u Milatovićevoj kampanji.

“Imajući ovo u vidu, odgovore na ova pitanja možete uputiti PES-u i njegovom predsjedniku Spajiću”, dodali su.

Milatović je osnovao PES sa Spajićem, ali je, zbog unutarstranačkih nesuglasica, napustio partiju u februaru 2024.

“Vijesti” su više puta u proteklih mjesec dana pokušale da kontaktiraju Bruni-Loua, ali do objavljivanja ovog teksta u tome nisu uspjele.

Kampanje

Bruni-Lou piše u knjizi da se snaga osam “udarnih” riječi (ljudi, promjena, demokratija, snaga, zajedništvo, novi, vrijeme i boljitak) i važnost da se upotrijebe na pravi način u pravom trenutku - ilustruje kroz dvije veoma različite kampanje u kojima je učestvovao.

“Prva je bila anti-EU ‘Bregzit’ partija (koja je 2021. preimenovana u Reformsku) Najdžela Faraža, koja je osvojila najviše mandata na izborima za Evropski parlament u Ujedinjenom Kraljevstvu 2019. Druga je bila uspješna kampanja za parlamentarne izbore 2023. u Crnoj Gori, koju je vodio PES, s ciljem da dobije podršku javnosti za crnogorsku kandidaturu za članstvo u EU”, navodi se u knjizi.

Piše da se od svih projekata u kojima je učestvovao od 2018, onaj koji je bio najbliži tome da ponovi njegovo iskustvo savjetovanja “Bregzit” partije - pojavio u januaru 2023.

“Pomogao sam Milojku Spajiću, bivšem ministru finansija, u Crnoj Gori, dijelu nekadašnje komunističke države Jugoslavije, koja je sada evropska demokratija sa svega 600.000 građana. Šest mjeseci ranije podnio je ostavku u Vladi kako bi osnovao novu političku partiju... i želio je moju pomoć da pobijedi na predsjedničkim izborima u martu 2023”, opisuje on.

Bruni-Lou navodi da je Spajić, kao i Faraž, “išao protiv struje” osnivajući novu partiju u snažno konkurentnom političkom okruženju, te da je Crna Gora, kao i Velika Britanija, bila zapala u “politički ćorsokak”.

“Spajić je morao da preokrene neke duboko ukorijenjene stavove kako bi pobijedio na dvoma demokratskim izborima... Želio je slogan za koji je vjerovao da će odražavati metaforičku raskrsnicu na kojoj se Crna Gora nalazila. Htio je da prenese poruku da bi, pod drugim partijama, zemlja politički skretala čas ulijevo, čas udesno, a da bi je on poveo naprijed”, piše u knjizi.

Politički strateg tvrdi da su njegova istraživanja javnog mnjenja otkrila da analogija “raskrsnice” ne bi funkcionisala, dodajući da su fokus grupe pokazale da birači vjeruju kako im se promjene nameću, a da je to nešto što biračka tijela širom svijeta čini nelagodnim.

“U ovom slučaju... kampanja i jezik promjene morali su biti implicitni, ne eksplicitni”, podvukao je.

Bruni-Lou kazao je i da su njegova istraživanja u analogiji “raskrsnice” identifikovala i mogućnost ostajanja u mjestu.

“To je nešto o čemu Spajić uopšte nije razmišljao”, tvrdi on.

Piše da je predložio jasniji slogan, koji je potom testiran u fokus grupama - “vrijeme je”.

“Ove riječi bi bile korišćene da sugerišu da će se ljudima život poboljšati ekonomski, umjesto da Spajića samo predstave kao kandidata ‘promjene’ radi promjene. Ideja je uspjela. Taj slogan se uklopio u Spajićevu opštu tezu. Takođe je pozvao birače da povjeruju kako će se promjena dogoditi prirodno, ako ga podrže umjesto da se zadovolje statusom kvo. Plan kampanje zasnivao se na tome kako će se ekonomija unaprijediti za obične građane Crne Gore, kako bi konačno mogli da uživaju evropski standard života...”, navodi se.

Potom opisuje kako je došlo do “diskvalifikacije” Spajića iz predsjedničke trke, kako ga je zamijenio Milatović i pobijedio na izborima, te kako je zamajac stečen tom pobjedom pomogao PES “da pobijedi i na narednim parlamentarnim izborima”.

Bruni-Lou konstatuje da primjeri Faraža i Spajića pokazuju da političari često imaju duboko ukorijenjena uvjerenja i čvrste ideje o tome kako žele da ih izraze, ali da se ono što žele da kažu, ono što na kraju kažu i ono što birači čuju - ne poklapa uvijek.

“Procjena raspoloženja biračkog tijela je od presudne važnosti. Isto važi i za tajming. Znati kad nešto reći jednako je važno kao i reći to. Zaista, izborni slogan s riječju ‘vrijeme’ koristile su opozicione partije u Crnoj Gori u više navrata prije 2023, bez ikakvog efekta. Činjenica da ga je Spajić tako uspješno upotrijebio 2023... potvrđuje ovu tezu”, kaže on.

Kotrel i Crna Gora

“Vijesti” su krajem avgusta 2024. pisale kako su britanski marketinški stručnjaci bili angažovani u Spajićevoj predsjedničkoj kampanji. PES je tvrdio da Spajić nije imao tu kampanju jer je diskvalifikovan u borbi za poziciju šefa države.

Redakciji je tada Dominik Garner (Dominic Garner), advokat Džordža Kotrela, potvrdio da su u izradi spotova za Spajićevu kampanju učestvovali britanski državljani, ali je negirao navode da ih je angažovao Kotrel i da je taj Britanac finansirao PES. Kotrel je preko advokata negirao da je angažovao Gavejna Taulera (Gawain Towler), ali je potvrdio da je tog medijskog konsultanta i njegov tim unajmio i platio PES za Spajićevu predsjedničku kampanju. Moguće je da su PES i Spajić tada prekršili zakon jer nisu otvorili poseban račun za kampanju, bez obzira što kandidatura nije prihvaćena.

Advokat Garner “Vijestima” je tada rekao i da se Kotrel tokom 2022. povremeno sastajao sa Spajićem, Milatovićem i drugim članovima PES-a.

Neki crnogorski političari tvrdili su 2023. da je Kotrel vlasnik nelegalnog automata za kupoprodaju kriptovaluta, u Tivtu, što je jedan od njegovih advokata tada demantovao.

Kotrel, koji je u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) osuđen za prevaru, prošle godine je osnovao kompaniju “Džiostratedži” (Geostrategy), koja se bavi političkom strategijom i istraživanjem javnog mnjenja. “Vijesti” su u avgustu prošle godine pisale da ta firma na njenom sajtu promoviše svoj rad videom u kom se pojavljuju Spajić i drugi funkcioneri PES. Uz to, na stranici je objavljeno 18 analiza političkih prilika u Crnoj Gori - posljednja 28. jula prošle godine. Od objavljivana teksta, nije se pojavila nova analiza prilika u Crnoj Gori.

Iz PES-a su tada listu rekli da nisu sarađivali s Kotrelovom firmom, te da će tražiti da se sa sajta ukloni snimak na kom se vide njihovi funkcioneri. Nisu odgovorili na pitanje da li znaju kad su snimci nastali.

“PES nije unajmio usluge navedene kompanije. Nijesmo autorizovali objavu predmetnih snimaka i pokrenućemo zahtjev za njihovo uklanjanje”, poručili su iz Spajićeve stranke.

Ipak, na sajtu “Džiostratedži-ja” još se nalaze snimci na kojima se pojavljuju Spajić i njegovi partijski drugovi.

Na sajtu kompanije piše i da, osim predstavništva u Vašingtonu, Londonu i Cirihu, imaju kancelariju i u Podgorici. Međutim, na stranici nije dostupna adresa na kojoj se nalazi podgoričko predstavništvo, a iz Kotrelove firme nisu odgovorili redakciji gdje se kancelarija nalazi, te da li je firma registrovana u crnogorskom privrednom sistemu. Pretragom sajta Centralnog registra privrednih subjekata (CRPS), može se utvrditi da Kotrelova kompanija pod tim imenom ne postoji u Crnoj Gori.

Iz “Džiostratedži-ja” tada nisu odgovorili na pitanje listu da li sarađuju s PES-om, rekavši da ne otkrivaju detalje o njihovoj listi klijenata jer su obavezani “strogim pravilima povjerljivosti”.

Britanski medij “Gud Lo Prodžekt” (Good Law Project) pisao je da Kotrelova firma, kao tzv. neograničena kompanija, nema obavezu da podnosi finansijske izvještaje, što je, tvrde oni, potencijalno čini idealnim za ubacivanje “prljavog novca” u Reformsku partiju.

Bruni-Lou, Kotrel, Faraž, Galaher, Tajs...

Britanski tabloid “Dejli mejl” (Daily Mail) krajem maja 2023. objavio je fotografije na kojima se, u jednom ugostiteljskom objektu u centru Londona, mogu vidjeti Bruni-Lou, Kotrel, Faraž, njegov zamjenik u Reformskoj partiji Ričard Tajs (Richard Tice), ali i nekadašnji izvršni direktor Avala kazina u Budvi, Nil Galaher (Neil Gallacher).

Osim tih, na internetu nema dostupnih fotografija Bruni-Loua. Postoji samo snimak na “Jutjubu” (YouTube) objavljen 2012. na kom Bruni-Lou govori o političkoj kampanji “People’s Pledge” - čiji je bio suosnivač.

Cilj te kampanje bio je da se obezbijedi referendum o članstvu Ujedinjenog Kraljevstva u EU, tako što bi se od birača tražilo da potpišu obećanje da će svojim glasom pomoći da se obezbijedi većina poslanika britanskog parlamenta koja podržava referendum “za ili protiv” članstva u EU.

Kampanja je trajala od 2011. do 2016.

“Bajtbek” objavio i Kotrelovu knjigu “Kako oprati novac”

“Bajtbek pablišing” prekjuče je objavio Kotrelovu knjigu “Kako oprati novac” (How to Launder Money).

Ta izdavačka kuća, koja je objavljivala mnoge knjige desničara u Velikoj Britaniji, uključujući i Faraža, 14. februara je organizovala promociju knjige, a prema pisanju “Gardijana” (The Guardian), događaju su prisustvovale mnoge osobe iz vrha Reformske partije.

Podnaslov knjige glasi - “vodič za organe za sprovođenje zakona, tužioce i kreatore javnih politika”, dok u promotivnom tekstu piše: “Kriminalci već znaju kako se pere novac; ovo je, dijelom, njihova priča iznutra”.

Kotrel je bio šef Faraževog kabineta, dok je taj političar bio na čelu Stranke za nezavisnost Ujedinjenog Kraljevstva (UKIP). Bio je zadužen za prikupljanje novca za UKIP, sve dok u julu 2016. godine nije uhapšen u SAD-u, gdje je optužen za pranje novca, prevare, ucjene i iznude.

U decembru iste godine postigao je dogovor s tamošnjim tužilaštvom, pa je odbačeno 20 tačaka optužnice u zamjenu da prizna krivicu za elektronsku prevaru u kojoj je objasnio načine kako se može oprati novac. U zatvoru je proveo osam mjeseci.

“Bajtbek pablišing” je dijelom u vlasništvu milijardera Majkla Aškrofta (Michael Ashcroft), koji je bio predstavnik Konzervativne partije u britanskom Domu lordova od 2000. do 2015.

( Balša Rudović )