Bakar i barit će vaditi u Pljevljima?

Godišnjim planom davanja koncesija za 2026. godinu predviđeno je, između ostalih, i davanje koncesija za detaljna geološka istraživanja bakarne rude na lokalitetu pljevaljskog sela Varine, kao i za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju barita u rejonu planine Kovač.

Akcionim planom Evropske unije, bakar i barit se nalaze na spisku kritičnih mineralnih sirovina.

Kako se navodi u Predlogu godišnjeg plana davanja koncesija za ovu godinu, ležište bakarne rude Varine nalazi se u rejonu sela Kosanica, u opštini Pljevlja, na nadmorskoj visini od oko 1.250 metara. Najznačajnije koncentracije rude bakra u Crnoj Gori registrovane su upravo na lokalitetu Varine.

Dužina rudne zone iznosi oko 2,5 kilometra, dok se širina zone kreće od 100 do 400 metara. Prema podacima ranijih istraživanja, proračunate su geološke rezerve rude bakra u Varinama u iznosu od oko 7.295.000 tona, kategorija C1 i C2, sa prosječnim sadržajem od 0,77 odsto bakra, uz prateće sadržaje srebra (oko 9 g/t) i zlata (oko 0,3 g/t).

Perspektivne rezerve rude bakra na ovom lokalitetu procijenjene su na oko 24 miliona tona, sa prosječnim sadržajem od oko 0,29 odsto bakra.

Ležište Varine se ne eksploatiše, niti se kad eksploatisalo i nalazi se na nižem stepenu istraženosti, s obzirom na to da su postojeće rezerve utvrđene u nižim kategorijama pouzdanosti.

"Ležište Varine je na niskom stepenu istraženosti, imajući u vidu kategorije C1 i C2 proračunatih rezervi. Međutim, ovo ležište sigurno predstavlja mineralni potencijal od ekonomskog pa i strateškog značaja. Upravo zbog toga bilo bi za Crnu Goru od značaja dodatna osnovna geološka istraživanja, kojim bi se prostorno okonturila rudna zona, i sa većim stepenom istraženosti dobila preciznija saznanja o rezervama rude bakra i sadržajima srebra i zlata. Na taj način bi se bolje poznavala i tržišna vrijednost ovog ležišta", navodi se u Predlogu Godišnjeg plana davanja koncesija.

Predmet planirane koncesije je detaljno geološko istraživanje, a Planom je predviđeno da se koncesija dodijeli na period od pet godina. Tokom trajanja istražnih radova očekuje se zapošljavanje oko 15 radnika.

Prije sprovođenja istraživanja, koncesionar je obavezan da sprovede postupak procjene uticaja na životnu sredinu u skladu sa važećim zakonodavstvom, kao i da obezbijedi monitoring kvaliteta vazduha, vode i zemljišta.

Sa druge strane drugi kritični mineral barit nekada se kopao u Pljevljima u selu Potkovač, a ovo ležište takođe je obuhvaćeno Godišnjim planom davanja koncesija za 2026. godinu.

Rejon Kovača obuhvata površinu veću od 230 kvadratnih kilometara i uključuje rudna polja Potkovača, Plakala i Plani - Arslanovine. Područje gravitira opštinama Pljevlja i Čajniče i udaljeno je oko 6 do 10 kilometara od regionalnog puta Pljevlja - Čajniče.

Sadržaj barijum-sulfata (BaSO₄) u rudi kreće se od 41 do preko 93 odsto, u zavisnosti od ležišta. Prema dostupnim podacima, ukupne rezerve barita u okviru ležišta Potkovača procijenjene su na oko 292.893 tone, sa prosječnim sadržajem BaSO₄ od 45 do 46 odsto, dok su pojedinačna ležišta, poput "Velikog Meljaka" i "Bare", pogodna za direktnu industrijsku upotrebu ili dobijanje visokokvalitetnog koncentrata.

"U Crnoj Gori registrovano je sedam ležišta i četiri pojave barita, od kojih su sva ležišta i dvije pojave smještena u sjeverozapadnom baritonosnom rejonu Kovača, dok su preostale dvije pojave izvan ovog rejona, u Spiču i Čestinu. Rejon Kovača obuhvata površinu od preko 230 kolometara kvadratnih i uključuje rudna polja Potkovača, Plakala i Plani-Arslanovine. Područje gravitira Pljevljima i Čajniču, udaljeno je 6-10 km od regionalnog puta.

Barit se u ovom rejonu ručno eksploatisao pedesetih godina prošlog vijeka i izvozio se. U periodu od 1948. do 1955. izvezeno je oko 50.000 tona komercijalnog barita visokog kvaliteta. Tokom kasnijih decenija sprovedena su obimna geološka, geohemijska i geofizička istraživanja, uključujući i istražna bušenja. Od 1947. do sredine sedamdesetih godina vršena je eksploatacija i istraživanje u Potkovaču, a manja istraživanja su sprovedena u Plakalama. U okviru UNDP projekta 1975-1977. godine provedena su regionalna geohemijska ispitivanja, dok su u periodu 1982-1990. godine primijenjene metode detaljnog geološkog kartiranja, geohemijske prospekcije, geofizičkih ispitivanja i istražnog bušenja.

Godišnjim planom davanja koncesija za 2026. godinu predviđena je koncesija za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju barita, na period od 30 godina. Očekuje se zapošljavanje najmanje 20 radnika, dok je minimalna koncesiona naknada utvrđena na 4 odsto, pri čemu 70 odsto prihoda pripada budžetu opštine Pljevlja, a 30 odsto budžetu države.

( Goran Malidžan )