EU više nije zavisna od ruskog gasa – sad je od američkog

U 2021. godini, Evropska unija je od Rusije dobijala oko 50 odsto svog prirodnog gasa. Većinom je to isporučivano gasovodima. Ali nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, EU je brzo reagovala s ciljem da ograniči tu zavisnost. Tako je u roku od tri godine uvoz smanjen za dvije trećine.

Istovremeno je, međutim, EU razvila nezdravu zavisnost od američkog tečnog prirodnog gasa (LNG). Taj energent iz SAD je nakon ruske invazije nazvan "gas slobode" i isporučuje se u sve većim količinama preko Atlantika putem mreže novih terminala u EU. Do 2025, oko 57 odsto uvoza LNG-a u EU dolazilo je iz SAD – to je oko četiri puta više nego 2021.

Očekuje se da će se to do 2030. povećati na čak 80 odsto, prema analizi Instituta za energetsku ekonomiju i finansijsku analizu (IEEFA), globalnog tima analitičara za finansiranje energetike sa sedištem u Lejkvudu u SAD. Prije 2016. Sjedinjene Države nisu izvozile gas, jer su čuvale svoje rezerve za domaću potrošnju. Od tada su postale najveći svjetski dobavljač tečnog prirodnog gasa.

Šta donosi zavisnost od američkog gasa?

Prema planu energetske tranzicije EU gas ostaje u upotrebi, a većina tog energenta na evropski kontinent dolazi gasovodima iz Norveške. Ipak, eksponencijalni rast uvoza LNG-a iz SAD mogao bi da pokvari planove za energetsku nezavisnost EU i njenu bezbjednost, ocjenjuju analitičari. U izvještaju IEEFA iznosi se ocjena da prekomj erno oslanjanje na američki LNG "protivrječi" planu REPowerEU iz 2022. godine, koji ima za cilj da okonča zavisnost Evropske unije od ruskih fosilnih goriva "štednjom energije, diverzifikacijom snabdijevanja i ubrzavanjem tranzicije na čistu energiju". Nagli porast priliva gasa preko Atlantika u suprotnosti je i sa ciljem EU da energija bude jeftinija.

"Američki LNG je najskuplji za kupce iz EU, ali evropske kompanije nastavljaju da potpisuju ugovore", kaže Ana Marija Jaler-Makarevič, vodeća analitičarka za evropsku energetiku u IEEFA i autorka izvještaja o rastućoj energetskoj zavisnosti Evropske unije.

Ti ugovori uključuju i sporazum novoosnovanog zajedničkog preduzeća, Atlantic-See LNG, o snabdijevanju američkim gasom kroz jugoistočnu Evropu i potencijalno do Ukrajine. Gas bi trebalo da se isporučuje preko grčkih terminala kroz cjevovode "Vertikalnog gasnog koridora" u regionu.

Kako je najavila agencija Rojters, predstavnici grčkog preduzeća trebalo bi da se sastanu sa američkim zvaničnicima ovog utorka 24. februara kako bi dogovorili isporuke do 15 milijardi kubnih metara LNG-a godišnje u periodu od 20 godina za snabdijevanje centralne i istočne Evrope.

Kompanija Atlantic-See LNG već je potpisala 20-godišnji ugovor sa Venture Global, jednim od najvećih američkih dobavljača LNG-a za Evropsku uniju. Još 2023, njemačko državno preduzeće Securing Energy for Europe – ranije Gazprom Germania – potpisalo je 20-godišnji ugovor sa kompanijom Venture Global o uvozu miliona tona LNG-a godišnje iz postrojenja u američkoj Luizijani.

Raste zavisnost EU od američkog gasa

Izvršni direktor kompanije Venture Global, Majk Sabel, kaže da je „zahvalan na snažnom vođstvu predsjednika Trampa“, kao i onih „sa obje strane Atlantika koji podstiču dalju trgovinu američkim LNG-om“.

Predsjednik SAD, Donald Tramp, promoviše svoju politiku globalne „energetske dominacije“, a u julu 2025. pregovarao je o trgovinskom sporazumu između EU i SAD kojim se Unija obavezuje da do 2028 godišnje za 750 milijardi dolara kupuje američku energiju (LNG, nafta i nuklearna energija).

„Energetski sporazum SAD i EU izvršio je pritisak na Evropu da kupuje više američke energije“, ocjenjuje Jaler-Makarevič sporazum koji će, kada bude formalizovan, povećati, kako kaže, mogućnost „visokorizične geopolitičke zavisnosti“ od američkog LNG-a.

Prema izvještaju IEEFA: „Sporazum efikasno vezuje snabdijevanje energijom Evropske unije za jednog prodavca, rizikujući energetsku bezbjednost i ugrožavajući planove za smanjenje potrošnje gasa.“

Potražnja za američkim gasom vjerovatno će porasti i kada krajem 2027. godine EU, kako planira, potpuno zabrani uvoz ruskog gasa. Ipak, nakon što je Evropski parlament u decembru odobrio postepeno ukidanje uvoza gasa i nafte iz Rusije, stručnjaci su uočili da sam prekid ruskog uvoza neće garantovati diversifikaciju.

„Diversifikacija ne podrazumijeva zamjenu jednog dominantnog dobavljača drugim“, naglašava Rafaele Pirija, viši saradnik Berlinskog ekološkog instituta, u svom izvještaju iz januara. „Evropi je potrebna jasna definicija diversifikacije i strategija koja odražava današnje geopolitičke realnosti.“

Zaokret Evropske unije u vezi sa gasom

Nedavno je prijetnja američkog predsjednika da će uvesti carine zemljama EU koje se ne pridržavaju njegovih zahtjeva za aneksijom Grenlanda podstakla Brisel da preispita svoje oslanjanje na američki gas.

„U ovim turbulentnim geopolitičkim vremenima, Evropa mora biti snažna i ujedinjena – i mora izabrati nezavisnost. To znači udvostručiti ulaganje u čistu, bezbjednu, domaću energiju“, rekao je krajem januara komesar Evropske komisije za energetiku i stanovanje, Den Jorgensen, na Samitu Severnog mora u Hamburgu.

„Zajednički pakt o ulaganju u priobalne vetroelektrane“ bio je jedna od mjera koje su dogovorene na samitu, a usmjerene su na obezbjeđivanje nezavisne i čiste energije u EU.

Jorgensen je u januaru rekao da bi Evropa trebalo da nabavlja gas i iz zemalja poput Kanade, Katara i Alžira.

„Budućnost energetike u Evropi moguće je promijeniti“, ukazuje Jaler-Makarevič. „Ako EU ostane čvrsta u planovima da zamjeni potrošnju gasa čistom energijom, onda će potražnja za gasom opadati.“

U takvom scenariju, objašnjava ona, mogli bi da propadnu postojeći američki sporazumi o tečnom prirodnom gasu zasnovani na Memorandumima o razumijevanju – formalnim sporazumima koji nisu pravno obavezujući.

U međuvremenu, više od 120 evropskih i međunarodnih grupa civilnog društva nedavno je poslalo pismo liderima Evropske unije pozivajući ih da otkažu pregovore o trgovinskom sporazumu između SAD i EU.

Taj poziv da se „smanji zavisnost od američkih fosilnih goriva u znak solidarnosti sa onima kojima prijeti Trampov imperijalizam zasnovan na fosilnim gorivima“ uslijedio je nakon udara na Venecuelu i teritorijalnih pretenzija na Grenland.

( Deutsche Welle )