EPA: Postupanje nadležnih bilo zasnovano isključivo na važećem zakonskom okviru

Agencije za zaštitu životne sredine (EPA) dostavila je saopštenje povodom u podnošenju krivične prijave protiv odgovornog lica u Agenciji, sanitarnim mjerama i, kako su naveli, realnim uzrocima gradacije potkornjaka u NP "Prokletije".

Plavska policija podnijela je krivične prijave protiv direktora Agencije za zaštitu životne sredine Milana Gazdića, direktorice Javnog preduzeća za nacionalne parkove Crne Gore (JPNPCG) Marinele Đuretić i dvojice bivših direktora JPNPCG Vladimira Martinovića i Aleksandra Bulatovića. Oni osumnjičeni za uništenje životne sredine i pričinjenu materijalnu štetu od preko pet miliona eura.

Saopštenje Agencije prenosimo integralno:

"Svjesni činjenice, da gradacija potkornjaka izaziva opravdanu zabrinutost javnosti, a u opštem prisustvu dezinformacija vezano za gradaciju potkornjaka u Nacionalnom parku 'Prokletije', i potrebi sječe stabala (koja pritom uopšte ne predstavljaja izvor gradacije potkornjaka) nalazimo za shodno da jasno, precizno i argumentovano iznesemo, stručne i naučne argumente za isto:

• Gradacija potkornjaka ne počinje iznenada ili bez jasnog biološkog i ekološkog konteksta. Da bi populacija 'prešla' kritični prag brojnosti, mora postojati prethodna baza - tzv. reproduktivni materijal, odnosno veliki broj posječenih stabala, oslabjelih stabala, zatim suša, klimatski stres ili drugi faktori. Uz povoljne klimatske uslove, takav 'materijal' omogućava brzo umnožavanje i prelazak u fazu gradacije. Dakle, gradacija je posljedica dugotrajnog procesa, a ne izolovana pojava koja se 'pojavila sama od sebe'. Razumijevanje uzroka je presudan faktor u određivanju efikasnih mjera - a ne površna i pogrešna pretpostavka, da masovna sječa može jednostavno 'iskorijeniti' problem.

• Svjetske i evropske studije o suzbijanju gradacija potkornjaka (između ostalih, navodimo: Wermelinger 2004, Seidl et Rammer, 2016; Hlásny et al, 2021; Pietzsch et al. 2021) dosljedno pokazuju da:

• sanitarna sječa ima efekta samo u vrlo ranoj fazi infestacije, kada je broj žarišta ograničen;
• u fazama koje prevazilaze gradacioni prag brojnosti, sječa ne može zaustaviti gradaciju na širem prostoru;
• klimatski faktori (toplotni stres, suv period) imaju značajnu ulogu u održavanju populacionih talasa.

Agencija za zaštitu životne sredine, iako po Zakonu o zaštiti prirode nema neposrednu zakonsku nadležnost za obavljanje šumarskih fitosanitarnih mjera, dobrovoljno je stavila svoje znanje i kapacitete na raspolaganje da bi doprinijela suzbijanju gradacije. To je omogućilo da se, tokom dvije sezone monitoringa i primjene feromonskih klopki, ostvare konkretni rezultati u smanjenju brojnosti potkornjaka - što pokazuje da stručne, ciljane, naučno utemeljene mjere mogu dati rezultate tamo gdje sječe to ne mogu. Broj ulovljenih potkornjaka u 2024 godini je bio 14.300.760 jedinki a u 2025 godini 5.809.749 jedinki. Međutim, važno je naglasiti da Agencija nije i ne može biti nosilac šumarskih sanitarnih intervencija, jer takvu nadležnost Zakon ne predviđa. Svako insistiranje na primjeni sječe kao da je to 'zakonska dužnost' - struke, nije utemeljeno u pravnom okviru i otvara prostor za pogrešne prakse i rizike. To je dodatni dokaz da ciljano praćenje i praćenje trendova, ima veći efekat od masovne, netargetirane sječe, naročito u zaštićenim područjima gdje svaka intervencija mora biti strogo opravdana.

• Nacionalni parkovi su područja gdje upravljanje, mora prije svega poštovati prirodne procese i biodiverzitet. Sprovođenje masovne sječe bez jasnih i naučno utemeljenih efekata, ne samo da ne rješava uzrok problema, već stvara dodatne ekološke rizike kao što su fragmentacija staništa, povećanje erozije, smanjenje količine mrtvog drveta - što neposredno ima negativan uticaj na biodiverzitet.

U trenutku kada se pitanje gradacije potkornjaka u Nacionalnom parku 'Prokletije', pokušava predstaviti kao posljedica navodne neaktivnosti ili nezakonitog postupanja, dužni smo jasno i argumentovano saopštiti sljedeće:

Insistiranje na masovnoj sječi kao 'jedinom rješenju' predstavlja pojednostavljivanje kompleksnog biološkog problema i zanemarivanje savremenih naučnih saznanja.

Postupanje nadležnih organa u ovom slučaju, bilo je zasnovano isključivo na važećem zakonskom okviru. U zaštićenim područjima svaka intervencija mora biti planska, obrazložena i utemeljena na prethodnim analizama. Bez preciznih mapa žarišta, procjene zahvaćenih površina, procjene suve drvne mase i jasno definisanih lokacija i obima radova, ne postoje zakonski uslovi za odobravanje sječe.

Posebno zabrinjava činjenica da se protiv institucije koja je postupala u skladu sa zakonom i principima zaštite prirode pokreću krivični postupci, mimo jasnih nadležnosti i bez uvažavanja stručnih činjenica. Kriminalizacija stručnog mišljenja i zakonitog postupanja predstavlja opasan presedan i pokušaj da se odgovornost za kompleksan ekološki problem, prebaci na instituciju čija je primarna obaveza zaštita prirode, a ne sprovođenje šumarskih operativnih radova.

Podsjećamo da su nedavne revizije ukazale na sistemske slabosti u borbi protiv bespravne i prekomjerne sječe šuma, uključujući nedostatak koordinacije, kontrole i jasnih mehanizama upravljanja. Upravo zbog takvog institucionalnog konteksta, insistiranje na neselektivnoj sječi bez potpune dokumentacije i jasne procjene uticaja na biodiverzitet - bilo bi suprotno principima odgovornog upravljanja prirodnim resursima.

Crna Gora, kao ekološka država, ima ustavnu obavezu da šumske ekosisteme posmatra kroz njihovu multifunkcionalnu vrijednost. Svaka odluka koja zadire u zaštićena područja mora biti vođena dugoročnim interesom očuvanja prirodnog kapitala, a ne kratkoročnim ekonomskim pristupom.

Odbrana zakonitosti i struke nije opstrukcija — to je obaveza!

Uvjereni smo da će činjenice, nauka i važeći pravni okvir jasno pokazati da je postupanje bilo odgovorno, zakonito i u najboljem interesu zaštite prirode", piše u saopštenju Agencije.

( D.C. )