Granične kontrole EU žele do kraja 2027 - za gradnju šest punktova na međunarodnim prelazima potrebno 13,73 miliona

Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove planira da do novembra 2027. godine izgradi ili adaptira šest graničnih kontrolnih mjesta (GKM), na međudržavnim prelazima Dobrakovo (Srbija), Ilino brdo (Bosna i Hercegovina), Božaj (Albaniji), Kula (Kosovo), kao i po jedan punkt na Aerodromu Podgorica i u Luci Bar, što će državnu kasu koštati 13,73 miliona eura.

Najviše novca je predviđeno za izgradnju GKM “Dobrakovo” - 3.487.000 eura, dok bi najmanje - 200.000 - koštao objekat na podgoričkom Aerodromu.

To između ostalog piše u Mapi puta za izgradnju i unapređenje GKM u Crnoj Gori, koju je Vlada utvrdila 19. februara.

Državne granice Crne Gore će danom pristupanja Evropskoj uniji (EU) postati spoljne granice tog saveza, pa se kontrole na ovih šest prelaza moraju uraditi po tamošnjim standardima, jer će se u suprotnom ukinuti transport prehrambenih namirnica, životinja, sjemena i sadnog materijala.

Mapa je pripremljena zbog obaveza koje Crna Gora ima u pregovaračkom procesu sa EU i u okviru poglavlja 12 - Bezbjednost hrane, veterinarstvo i fitosanitarni nadzor, dok se njome određuju strateški pravci, prioriteti, dinamika i novac za formiranje GKM, kako bi se obezbijedio sistemski razvoj infrastrukture i uspostavio efikasni sistem kontrole na budućim spoljnim granicama saveza.

“Na osnovu preliminarne procjene ukupna nedostajuća sredstva za sva granična kontrolna mjesta iznose 13.730.000 eura. GKM na kojima se vrše službene kontrole i druge službene aktivnosti životinja i roba obavljaju granična veterinarska inspekcija i fitosanitarna inspekcija. GKM mora biti smještena u blizini tačke ulaska u EU, imati kvalifikovano osoblje, te potrebne prostore, opremu i sisteme za sprovođenje službenih kontrola životinja i robe. Izgradnja i opremanje GKM predstavlja ključni preduslov za efikasno sprovođenje službenih kontrola, zaštitu javnog zdravlja, zdravlja životinja i bilja, kao i za obezbjeđivanje usklađenosti sa evropskim standardima”, ističe se u dokumentu.

Uprava za bezbjednost hrane će projektnu dokumentaciju raditi u saradnji sa Ministarstvom poljoprivrede, unutrašnjih poslova i Upravom carina, dok će tendere za izgradnju i opremanje objekata raspisivati Ministarstvo javne uprave. Dokumentacija se većinski plaća iz pretpristupne pomoći EU i Svjetske banke, dok se izgradnja najvećim dijelom plaća iz državne kase.

Otkupljivaće i parcele

Ističe se da je za izgradnju GKM “Ilino brdo” potrebno malo više od 3.000.000 eura i da ovaj objekat može biti pomjeren dublje u teritoriju Crne Gore zbog geografskih ograničenja, ali da će se više znati nakon nalaza eksperata i izrade projektnog zadatka.

Navodi se da su za ovaj projekat do sada prikupljeni godišnji i mjesečni podaci o uvozu i izvozu, da je urađen obilazak lokacije, te da bi do kraja marta trebalo pripremiti projektni zadatak, a zatim do avgusta ove godine raspisati tendere za izradu dokumentacije i izbor izvođača. Planirano je da se projekat izgradi i opremi do kraja novembra 2027. godine, dok bi se tender za opremanje raspisao tokom građevinskih radova zbog uštede vremena.

“Shodno dogovoru sa sastanka i obilaska graničnih prelaza sa predstavnicima MUP-a neophodno je sačekati informaciju o mogućnosti zajedničkog korišćenja graničnog prelaza na teritoriji BiH za poslove iz nadležnosti MUP-a i Uprave carina, pa bi u tom slučaju parcela koju trenutno koriste, ostala na raspolaganju za izgradnju ovog GKM. Očekuje se organizacija sastanka sa nadležnim organima BIH. U slučaju negativne informacije potrebno je odrediti novu lokaciju i procijeniti eventualne troškove eksproprijacije zemljišta. U tom slučaju biće neophodno novo ažuriranje Mape puta dokumenta za ovo GKM”, ističe se u dokumentu i dodaje da u blizini postoje parcele koje su u vlasništvu Crne Gore.

U sličnoj situaciji je i GKM “Dobrakovo”, dok je za taj objekat potrebno još 3.487.000 eura. Navodi se i da su za ovaj punkt prikupljene informacije o izvozu i uvozu, te da se trenutno priprema projektni zadatak, dok je u toku i eksproprijacija parcela za ovaj projekat jer u blizini nema državne zemlje.

Namjera je da se zemljište otkupi do sredine ove godine, kako bi se do avgusta obezbijedili urbanističko-tehnički uslovi od Opštine Bijelo Polje, a zatim raspisali tenderi za dokumentaciju i izvođača. Tender za opremanje bi se raspisao u toku gradnje, dok se završetak projekta očekuje u novembru 2027.

Prelaz pomjerio i punkt

Za GKM “Kula” se navodi da bi mogao biti izgrađen kroz objedinjeni postupak za potrebe MUP-a, Uprave carina i Uprave za bezbjednost hrane, s tim da će se konkretna cijena znati nakon izrade glavnog projekta dok je procijenjena vrijednost 2,5 miliona eura.

Ističe se da je parcela izabrana po drugi put, pa će se do aprila uraditi elaborat parcelacije, da je Opština Rožaje već izdala UTU uslove, dok će se tenderi za idejno rješenje, glavni projekat i njegovu reviziju raspisati do kraja godine.

“Prvobitna lokacija za ovaj granični prelaz je već bila određena u saradnji sa MUP-om, ali je zbog izmještanja samog graničnog prelaza od strane MUP-a, došlo do izmještanja lokacije bliže u odnosu na administrativnu granicu sa Kosovom. Postojali su obezbijeđeni UTU, kao i urađen dio glavnog projekta. Nova lokacija je određena. Izgradnju objekta neophodno je završiti do 1. oktobra 2026. godine kako bi se moglo neometano izvršiti opremanje zbog nepovoljnih klimatskih uslova (jake zime) koji vladaju na ovoj lokaciji. Opremanje objekta neophodno završiti do 15. oktobra 2027. godine”, piše u ovom dokumentu.

Za izgradnju GKM “Božaj” treba još 1,99 miliona eura, dok je glavni projekat već završen i plaćen 30.000 eura iz IPA (instrument EU za pretpristupnu pomoć) 2021. pa mu sada predstoji revizija. Za projekat je obezbijeđena i državna parcela, za koju je Opština Tuzi izdala UTU uslove s tim da se još čeka na vodovodne.

Raspisivanje tendera za izvođenje građevinskih radova i opremanje je planirano sredinom godine, dok je cilj da se objekat izgradi do novembra sljedeće godine.

U dokumentu se navodi da u Luci Bar već postoji izgrađen GKM i da je potrebna njegova nadogradnja koja će koštati 1.227.000 eura. I za ovaj objekat su prikupljene informacije o mjesečnom i godišnjem uvozu i izvozu, dok se trenutno radi na pripremi projektnog zadatka kako bi Ministarstvo poljoprivrede i Uprava za bezbjednost hrane aplicirale za novac kod Svjetske banke.

Planirano je da se nakon toga, do kraja marta, uradi nacrt projektnog zadatka za izradu glavnog projekta, a zatim pribave UTU uslovi od Opštine Bar. Tenderi za izvođača radova i opremanje bi se raspisali do oktobra ove godine, dok se završetak projekta očekuje do novembra 2027. godine.

Projektna dokumentacija za ovaj objekat na Aerodromu Podgorica je već obezbijeđena, dok se trenutno radi na pribavljanju građevinske dozvole. Za GKM na ovom mjestu je potrebno 202.500 eura, s tim da je planirano da izgradnja traje od marta ove do istog mjeseca sljedeće godine, a opremanje do jula 2027. godine.

Debeli brijeg ostaje bez posla

Granično kontrolno mjesto na granici sa Hrvatskom - Debeli brijeg, ukinuo bi se, jer bi po ulasku u EU ta granica postala unutrašnja.

Ukinuli bi se i fitosanitarni pregledi pošiljki na graničnom prelazu Ranče (Srbija), dok bi taj posao preuzeo GKM “Dobrakovo”. Ista sudbina bi dočekala i granični prelaz Dračenovac.

To se ističe u Informaciji o neophodnosti izgradnje šest GKM, koju je Vlada usvojila 16. oktobra prošle godine.

U tom dokumentu piše da je promet najintenzivniji između država regiona koje nisu članice EU (Srbija, BiH, Sjeverna Makedonija, Albanija, Kosovo, Turska), te da između svih država postoje bilateralni sporazumi za lakši transport i kraće zadržavanje.

“Danom ulaska u EU svi ovi sporazumi prestaju da važe i dobra iz ovih zemalja tretiraće se kao uvoz iz trećih zemalja po zakonodavstvu EU. Važno je naglasiti da je u posljednjih nekoliko godina intenzivan i izvoz iz Crne Gore naročito prerađevina od mesa, mliječnih proizvoda, kao i svježeg voća i povrća. Preporuke EU propisuju izgradnju jednog graničnog prelaza prema jednom susjedu, što će podrazumijevati i zatvaranje nekih određenih graničnih prelaza”, ističe se u Informaciji.

( Mirko Kotlaš )