Mađarska drastično povećala zavisnost od ruskih energenata

U izvještaju Centra za proučavanje demokratije (CSD), javnopolitičkog instituta sa sjedištem u Bugarskoj, navodi se da je 2025. ruska sirova nafta činila čak 93 odsto uvoza nafte Mađarske, u odnosu na 61 odsto iz 2021. Dokument ukazuje i na sve dublju zavisnost Mađarske od ruskog gasa i nuklearne energije. Izvještaj je ekskluzivno dostavljen DW-u.

Opisujući Mađarsku kao „najznačajnije preostalo uporište zavisnosti od ruske energije“ u Evropi, izvještaj navodi da je vlada premijera Viktora Orbana svesno omogućila produbljivanje te zavisnosti uprkos nastojanjima Evropske unije da se udalji od ruskih fosilnih goriva.

„Ova analiza potvrđuje da je zavisnost Mađarske od ruske nafte, gasa i nuklearnog goriva strukturno ojačan sistem koji se održava kroz zakonske izuzetke, dugoročne ugovore, komercijalne podsticaje i politički ukorijenjene poslovne mreže“, navodi se.

Izvještaj takođe skreće pažnju na to da Mađarska i dalje uvozi velike količine ruskog gasa, ocenjujući da rupe u planu EU za postepeno ukidanje ruskog gasa znače da će se ovo gorivo i nakon roka krajem 2027. i dalje uvoziti u EU.

„Trenutni pravni okvir za postepeno ukidanje ruskog gasa sadrži nekoliko strukturnih praznina koje bi mogle produžiti evropsku zavisnost od ruskog gasa i potkopati efikasnost šireg režima sankcija“, rekao je za DW Martin Vladimirov, direktor programa za energetiku i klimu u CSD-u i jedan od autora izvještaja.

Mađarska vlada nije odgovorila na zahtjev DW-a za komentar povodom nalaza iz izvještaja.

Iskorišćavanje izuzeća EU

Mađarska i Slovačka su imale koristi od izuzeća iz opšte zabrane EU na uvoz ruske nafte, pa su obe zemlje nastavile da uvoze velike količine nakon što je Rusija u februaru 2022. pokrenula sveobuhvatnu invaziju na Ukrajinu.

Sjedinjene Države su takođe dale Mađarskoj izuzeća iz svojih sankcija na rusku energiju. Prošlog novembra predsjednik SAD Donald Tramp izjavio je da Mađarska može nastaviti da uvozi rusku naftu i gas tokom godinu dana. „Orbanu je veoma teško da naftu i gas obezbijedi iz drugih izvora“, rekao je Tramp.

Evropska unija već je saopštila da planira da ukine izuzeća kako bi se pripremila za potpuno gašenje uvoza ruske nafte i gasa, u skladu sa mapom puta REPowerEU, ali još nije objavila konkretne planove kako će to biti sprovedeno.

Unija želi da okonča uvoz ruskog LNG-ja do 31. decembra 2026, a gas iz gasovoda do 30. septembra 2027. Takođe navodi da ostaje posvećena potpunom ukidanju preostalih uvoza ruske nafte do kraja 2027.

I Mađarska i Slovačka protive se ukidanju izuzeća i žele da nastave sa uvozom ruskih fosilnih goriva. Prošle nedjelje Mađarska je stavila veto na zajam EU Ukrajini u iznosu od 90 milijardi evra, a Orban je tada izjavio da Mađarska ne može podržati prijedlog dok joj se ne obnove isporuke nafte preko naftovoda Družba.

Taj naftovod decenijama doprema rusku naftu u Evropu, ali je van funkcije od kraja januara. Ukrajina za oštećenje optužuje Rusiju, dok Mađarska i Slovačka izražavaju sumnju u te tvrdnje.

Mađarska profitira od ruskog popusta

Izvještaj CSD-a navodi da Mađarska povećava uvoz ruske nafte zahvaljujući izuzećima i niskoj cijeni ruske nafte na svjetskom tržištu. Takođe se navodi da je mađarski državni naftni monopol MOL finansijski profitirao od nastavka pristupa jeftinijoj ruskoj nafti — dobici su 2025. porasli za 15 odsto, na oko 1,3 milijarde evra.

Dodaje se i da, uprkos većim prihodima, koristi nisu prenijete na potrošače u Mađarskoj i Slovačkoj. Prema nalazima, cijene goriva prije oporezivanja u Mađarskoj i Slovačkoj ostale su više nego u Češkoj. Na primjer, 2025. prosječne nedjeljne cijene benzina prije poreza u Mađarskoj bile su za 18 odsto više, a dizela za 10 odsto više nego u Češkoj.

Isak Levi, analitičar Centra za istraživanje energije i čistog vazduha iz Helsinkija i jedan od autora izvještaja, kaže da povećana zavisnost Mađarske od jeftinije ruske nafte donosi korist gigantu MOL, ali ne i prosječnom građaninu Mađarske ili Slovačke.

„Tvrdnje da Mađarska i Slovačka ne mogu da se diversifikuju i smanje zavisnost od ruske nafte nisu potkrepljene dokazima i EU bi trebalo da ih pozove na odgovornost, odmah obustavljajući snabdijevanje koje puni ratnu kasu Kremlja“, rekao je on za DW.

Gas preko Turske, Azerbejdžana i Zapadnog Balkana

U izvještaju CSD-a postavljeno je i više pitanja u vezi s planom EU za ukidanje uvoza ruske nafte i gasa.

„Uprkos političkoj posvećenosti da se eliminiše uvoz ruskog gasa, trenutni pristup EU oslanja se na postepenu primjenu, diskreciona nacionalna rješenja i složene mehanizme za provjeru porekla“, rekao je Vladimirov.

U dokumentu se navodi da dugoročni ugovori Mađarske sa ruskim Gaspromom, kao i oslanjanje na gasovod Turkstrim, znače da je zemlja postala izrazito zavisna od ruskog gasa i da je pokazala malo interesovanja za diversifikaciju.

Velika izborna tema

Vijesti o obimu mađarske zavisnosti od ruskih fosilnih goriva dolaze nekoliko nedjelja uoči parlamentarnih izbora 12. aprila. Ispitivanja javnog mnjenja ukazuju da bi proevropska Tisa partija Petera Mađara, osnovana 2020, mogla da ugrozi dugogodišnju dominaciju Orbanovog Fidesa.

Pitanje uvoza ruske energije jedna je od glavnih tema kampanje. Mađar navodi da uvoz ruskih energenata ne bi ukidao odmah, zbog problema sa alternativama, ali bi postavio cilj da se to učini do 2035. godine.

( Deutsche Welle )