Muk: Zakonski okvir i ranija praksa ukazuju da VDT i GST moraju da se odazovu pozivima nadležnih odbora
Poslovnik Skupštine predviđa mogućnost organizovanja kontrolnog saslušanja radi ostvarivanja kontrolne funkcije parlamenta nad organima koji mu, na osnovu zakona, podnose izvještaje o radu, kazao je Stevo Muk, ističući da Državno tužilaštvo "nesporno spada" u tu kategoriju organa
Pozivanje na zaštitu „okolnosti pojedinih predmeta“ ne može biti osnov za potpuno odbijanje parlamentarne kontrole od strane tužilaštva, kazao je predsjednik upravnog odbora Instituta alternativa Stevo Muk.
Zakonski okvir i ranija praksa ukazuju, kako je rekao, da vrhovni državni tužilac i glavni specijalni tužilac moraju da se odazovu pozivima nadležnih odbora i učestvuju u njihovom radu kada se razmatraju pitanja iz njihove nadležnosti, osim u dijelu koji bi mogao da ugrozi efikasno vođenje krivičnog postupka.
Tokom 2025. godine, podsjeća Muk, u javnosti je otvorena rasprava između vrhovnog državnog tužioca (VDT) i Skupštine u vezi sa obavezama VDT-a da se odazove pozivima skupštinskih odbora, kao i obima informacija koje je dužan da pruži poslanicima. Spor se primarno odnosi, dodaje, na tumačenje Zakona o državnom tužilaštvu i Poslovnika Skupštine, naročito u dijelu koji se tiče zaštite „okolnosti pojedinih predmeta“ i parlamentarne kontrolne funkcije.
"Zakon o državnom tužilaštvu propisuje da su, na zahtjev Skupštine ili njenih radnih tijela nadležnih za pravosuđe, antikorupciju i bezbjednost, VDT i Glavni specijalni državni tužilac (GSDT) dužni da: dostave posebne ili periodične izvještaje o radu u rokovima koje odredi Skupština ili nadležno tijelo; učestvuju u radu sjednica Skupštine, anketnih odbora i nadležnih odbora, kada se razmatraju ti izvještaji, osim kada se radi o okolnostima pojedinačnih predmeta", saopštio je Muk.
Kazao je da, nakon razmatranja izvještaja, ili u slučaju njihovog nedostavljanja bez opravdanog razloga, Skupština ili nadležni odbor mogu dostaviti Tužilačkom savjetu i ministru pravde mišljenja, ocjene, predloge i preporuke.
"Nadležni odbor bi, radi potpunog poštovanja Zakona o državnom tužilaštvu, trebalo formalno da zatraži dostavljanje posebnog izvještaja od VDT-a. Tokom 2024. godine, Zakon o državnom tužilaštvu je izmijenjen, uključujući i odredbu o saradnji sa Skupštinom, a koja bi se mogla tumačiti kao propisivanje obaveze VDT-u da učestvuje u radu Skupštine i bez prethodno zatraženog izvještaja. Izmjenama je precizirano da je učešće na sjednicama vezano za razmatranje izvještaja koje su poslanici prethodno zatražili", podsjeća Muk.
Poslovnik Skupštine, navodi on, dodatno predviđa mogućnost organizovanja kontrolnog saslušanja radi ostvarivanja kontrolne funkcije Skupštine nad organima koji joj, na osnovu zakona, podnose izvještaje o radu.
Muk ističe da Državno tužilaštvo "nesporno spada" u tu kategoriju organa.
"U ranijoj parlamentarnoj praksi, VDT i GSDT su se redovno odazivali pozivima skupštinskih odbora i učestvovali u njihovom radu. Raniji VDT i GSDT, kao i aktuelni GSDT do izbora sadašnjeg VDT-a u januaru 2024. godine, učestvovali su u kontrolnim saslušanjima i sjednicama odbora. Takođe, tokom 2023. godine i rukovodioci drugih državnih tužilaštava i državni tužioci su učestvovali u radu odbora, iako ih zakon izričito ne obavezuje", podsjeća se u saopštenju.
Tačno je, kaže Muk, da Zakon o državnom tužilaštvu izričito propisuje obavezu učešća u radu odbora samo za VDT-a i GST-a, ali "ranija praksa ukazuje na šire shvatanje odgovornosti tužilaštva prema Skupštini".
"Sa druge strane, u interesu dobre institucionalne komunikacije i jačanja povjerenja javnosti, VDT i GSDT su mogli da se odazovu pozivu odbora, uz dostavljanje pisanog ili usmenog obrazloženja u granicama dozvoljenim zakonom. Posebno u predmetima od posebnog interesa javnosti, VDT nema ograničenje da dostavi objedinjenu hronologiju postupanja državnih tužilaca bez iznošenja sadržaja koji bi ugrozio postupak", dodaje on.
Muk je rekao da pojam „okolnosti pojedinih predmeta“ treba tumačiti ograničeno, umjesto što se navedena formulacija uzima od VDT-a kao opravdanje za puno ograničenje informisanja o radu u predmetima.
"Ograničeno (usko) tumačenje podrazumijeva da se odnosi na podatke čije bi otkrivanje moglo ugroziti krivični postupak, konkretne procesne radnje koje su u toku ili su planirane, te informacije koje mogu otežati otkrivanje učinilaca krivičnih djela, kao i zaštitu podataka o ličnosti i poslovanju, kao što su: lični podaci, porodične okolnosti, poslovne tajne i slično."
Istovremeno, dodaje Muk, VDT i GST nemaju zakonsku prepreku da obavijeste poslanike o preduzetim radnjama u opštem smislu kao što su saslušanja lica, naložena vještačenja, ili upućene međunarodne zamolnice, a bez navođenja identiteta i sadržaja radnji.
"Takav pristup je u skladu da odredbom Zakona o državnom tužilaštvu, koja propisuje da se u slučaju informisanja javnosti o radu u pojedinom predmetu, mogu davati samo informacije o radnjama koje su preduzete ili se preduzimaju, bez navođenja imena učesnika u postupku i sadržaja preduzetih radnji. Informacije koje bi mogle uticati na vođenje postupka ne mogu se učiniti dostupnim javnosti. Navedena odredba se već primjenjuje u saopštenjima i izjavama medijima", ukazuje Muk.
Kaže da je opravdano stoga tvrditi da poslanici imaju najmanje onoliko prava koliko je zakonom dato opštoj javnosti.
"U svim slučajevima od posebnog značaja i interesovanja javnosti i poslanika, VDT i GSDT imaju pravo i obavezu da saopšte nalaze do kojih su došli u okviru svog profesionalnog nadzora. To podrazumijeva da mogu da pruže uvjerenje da su izvršili uvid u rad postupajućeg državnog tužioca i da je utvrđeno da on postupa u okviru zakonskih rokova, odnosno da obavijeste da postupak traje duže od zakonom propisanog roka, iz razloga koji su poznati rukovodiocu i koji se mogu smatrati opravdanim. VDT i GSDT mogu, takođe, da obavijeste poslanike o svom profesionalnom očekivanju u pogledu rokova za donošenje odluka u tim predmetima, uz navođenje faktora od kojih ti rokovi zavise", navodi Muk.
Ističe i da transparentna i blagovremena komunikacija između VDT-a, GST-a i Skupštine, u granicama zakona, može doprinijeti jačanju povjerenja u rad Državnog tužilaštva i smanjenju institucionalnih tenzija. Skupština, kao organ koji bira VDT-a i dio članova Tužilačkog savjeta, ima legitiman interes da dobije osnovne informacije o postupanju tužilaštva u predmetima od posebnog javnog značaja, u obimu koji ne ugrožava krivične postupke, dodaje on.
Muk ukazuje i da obaveze ne postoje isključivo na strani VDT-a i GST-a, već i na strani poslanika, te da poziv rukovodiocima tužilaštva treba da bude izuzetak, motivisan naročito opravdanim razlozima.
"Etički kodeks poslanika Skupštine Crne Gore, propisuje da su poslanici dužni da svoju funkciju obavljaju isključivo u javnom interesu, savjesno i odgovorno, uz poštovanje pravila o sprečavanju sukoba interesa. To podrazumijeva da, prilikom upućivanja poziva VDT-u i GSDT-u da učestvuju u raspravama u skupštinskim odborima i odlučivanja o zaključcima, poslanici ne smiju učestvovati u raspravama i odlučivanju o pitanjima i predmetima u kojima oni ili sa njima povezana lica imaju lični ili privatni interes. Poštovanje ovih etičkih standarda predstavlja preduslov za legitimnu i kredibilnu parlamentarnu kontrolu, kao i za očuvanje institucionalne ravnoteže i povjerenja javnosti u rad Skupštine i Državnog tužilaštva", piše u saopštenju.
( B.H. )