Opštinama ceh za stočna groblja: Upozorenja lokalnih samouprava ostala na papiru, Vlada gura po svome
Zajednica opština tvrdi da grobnice za životinje ne mogu graditi jer nemaju parcele i da taj posao zahtijeva i posebne higijenske, veterinarsko-zdravstvene i druge uslove. Upozoravaju da se stočna groblja mogu formirati samo van građevinskog urbanističkog regiona (GUR), a tim zemljištem raspolaže Vlada “Vijesti” čekaju odgovore iz Ministarstva poljoprivrede u vezi sa stavom opština
Vlada je predložila Zakon o upravljanju i postupanju sa nusproizvodima životinjskog porijekla, kojim opštine želi da obaveže da izgrade stočna groblja, sakupljaju uginule životinje, obezbijede njihov transport, preradu ili odlaganje. Ako to ne urade, izvršna vlast posao sakupljanja leševa može dodijeliti nekoj privatnoj kompaniji koja bi onda ceh za usluge dostavljala opštinama.
Ovu namjeru spore iz Zajednice opština i tvrde da se ovaj propis kosi sa više zakona, da nije logično da svih 25 opština gradi grobnice, da im se poslovi dodjeljuju bez dogovora i terete im budžete, te da se stočna groblja mogu graditi samo van građevinskog urbanističkog regiona (GUR), dok paralelno tim zemljištem raspolaže Vlada.
Taj stav su sredinom februara iznijeli u mišljenju na Nacrt ovog zakona, u koje “Vijesti” imaju uvid. “Vijesti” odgovore o primjedbama Zajednice opština očekuju i od Ministarstva poljoprivrede.
Javna rasprava o ovom dokumentu sprovedena je na jesen prošle godine i tokom nje nije stigla nijedna primjedba, nakon čega je Vlada krajem februara utvrdila Predlog zakona i stavila ga u skupšinsku proceduru. Članovi Zakona koji su sporni Zajednici opština - još uvijek su prisutni u dokumentu.
Crna Gora groblja mora da gradi jer još nema postrojenje za bezbjedno zbrinjavanje nusproizvoda životinjskog porijekla, a bez njih će se ugroziti privremeno zatvaranje Pregovaračkog poglavlja 12 - Bezbjednost hrane, veterina i fitosanitarni poslovi sa Evropskom unijom (EU). Od Skupštine se traži da po hitnom postupku usvoji ovaj zakon jer je zatvaranje poglavlja planirano u ovoj godini. U EU upravljanje nusproizvodima životinjskog porijekla je dio šireg sistema bezbjednosti hrane, javnog zdravlja i zaštite životne sredine. Nakon kriza poput “bolesti ludih krava” EU je uvela izuzetno stroga pravila gdje se jasno zna kako se svaki tip životinjskog otpada klasifikuje, ko ga smije prikupljati, kako se transportuje, gdje se prerađuje i na koji način se uništava ili ponovo koristi. Taj sistem funkcioniše kao zatvoren krug – od farme do konačnog zbrinjavanja.
Od 25 opština trenutno samo Berane imaju određenu parcelu za grobnicu, dok Bar gradi spalionicu za životinjske ostatke.
“Imajući ograničenost tržišta nusproizvoda, broj registrovanih grla i veličinu Crne Gore, nije ni racionalno rješenje obavezivati sve jedinice lokalne samouprave da obezbijede lokaciju za 25 jama grobnica. Lokacije za stočno groblje potrebno je definisati prostorno-planskim dokumentima, kao i obezbijediti izradu tehničke dokumentacije, građevinsku dozvolu i sredstva za investiciju. Kako se radi o specifičnim objektima sa posebnim higijenskim, veterinarsko-zdravstvenim i drugim uslovima, adekvatna lokacija za stočno groblje odnosno jamu grobnicu se može pronaći samo izvan obuhvata GUR-a. Međutim, sva državna imovina izvan obuhvata GUR-a je utvrđena u raspolaganje Vladi”, naglasili su iz Zajednice opština i dodali da pri odlučivanju o broju mjesta za stočna groblja, treba uzeti u obzir i dosadašnji otpor mještana.
Vlada je u decembru prošle godine prvobitno opštine obavezala da stočna groblja formiraju najkasnije do 1. maja. Prema predlogu zakona rok za njihovo formiranje je šest mjeseci od dana stupanja na snagu, odnosno, nakon osmog dana od objave u “Službenom listu”.
Iz Zajednice su naglasili da Vlada zakonski mora da ih obavijesti o svim propisima koji utiču na opštine, te da toga u ovom slučaju nije bilo. Istakli su da su predložene mjere suprotne Zakonu o državnoj upravi, finansiranju lokalne samouprave i životnoj sredini.
Tvrde da upravljanje nusproizvodima i obezbjeđivanje jama grobnica nije utvrđeno u Zakonu o lokalnoj samoupravi, da se po Zakonu o državnoj upravi mora urediti način plaćanja za preuzete poslove, a novac isplaćivati iz državne kase, te da po Zakonu o životnoj sredini - firme i građani moraju da plaćaju za načinjenu štetu.
Zajednica je u mišljenju navela da je predviđeno da Vlada obezbijedi uslove za sakupljanje, preradu i odlaganje nusproizvoda životinjskog porijekla, ali da taj posao pripada opštinama ako ga Vlada ne završi, pri čemu više lokalnih samouprava može sporazumno dogovoriti sprovođenje tih poslova. Opštine spore što način plaćanja ovih poslova ni obaveze proizvođača otpada - nisu utvrđene Nacrtom zakona.
“Članom 6 stav 1 Nacrta zakona utvrđena je obaveza jedinicama lokalne samouprave da obezbijedi sakupljanje životinjskih leševa sa javnih površina radi prerade i uništavanja organizovanjem higijeničarske službe. Odnosne obaveze su već članom 6 stav 1 alineja 5 Zakona o komunalnim djelatnostima utvrđene u nadležnost vršilaca komunalnih djelatnosti, a u okviru komunalne djelatnosti uređivanje i održavanje javnih površina, te zbog principa pravne sigurnosti ne postoji mogućnost da se ista materija uređuje sa više zakona, a pogotovo ne da se realizuje na različit način. Iz navedenog član 6 Nacrta zakona treba brisati”, ističe se u mišljenju.
Ovim Zakonom se uvode i tri kategorije otpada po modelima koje primjenjuju zemlje EU, pri čemu svaka od njih nosi različit nivo rizika i pravila postupanja - od uništavanja do prerade u đubriva ili hranu za kućne ljubimce.
EU sistem podrazumijeva kontrolu i sljedivost – svaki kilogram otpada mora biti evidentiran: odakle potiče, gdje ide i kako je zbrinut. To zahtijeva administrativni aparat, inspekcije i digitalne evidencije, što je veliki iskorak u odnosu na postojeću praksu.
Projekte stopirali mještani
Crna Gora je u junu 2018. usvojila Plan upravljanja nusproizvodima životinjskog porijekla koji nijesu namijenjeni ishrani ljudi, kroz koji je kasnije planirana izgradnja postrojenja za preradu ovog otpada 2021. u Bijelom Polju i 2024. u Nikšiću, ali su oba projekta zaustavljena zbog primjedbi mještana.
To piše u informaciji Ministarstvu poljoprivrede, koja je utvrđena na sjednici Vlade u decembru prošle godine.
Ovaj resor je naveo da se ovi nusproizvodi i dalje ne odlažu u potpunosti po EU i domaćim propisima, jer ih komunalna preduzeća sakupljaju i odlažu na gradskim deponijama u neizdvojenim i neoznačenim zonama, što je rizično u slučaju izbijanja opasnih zaraza ili zoonoza, a opštine nisu odredile stočna groblja.
“Ako Crna Gora ne pronađe alternativno rješenje za bezbjedno zbrinjavanje nusproizvoda životinjskog porijekla, dovodi se u pitanje i privremeno zatvaranje poglavlja 12”, naveli su oni.
Ističe se i da će ta groblja nakon izgradnje biti upisana u registar objekata za nusproizvode životinjskog porijekla, koji vodi Uprava za bezbjednost hrane.
( Marija Mirjačić, Mirko Kotlaš )