Naftne rezerve bi sada koštale 80 miliona

Formiranje naftnih rezervi u vlasništvu od 68 hiljada tona po sadašnjim cijenama moglo bi koštati 80 miliona eura, umjesto prošle godine planiranih 40 miliona. Crna Gora je obavezna da ove rezerve posjeduje do ulaska u Evropsku uniju, pa je plan da se one nabave najkasnije u prvoj polovini 2028. godine. Plan je da ove godine kupe naftnih derivata za rezerve u iznosu od 22 miliona eura, što bi po sadašnjim cijenama bilo oko 17 hiljada tona. Gorivo bi bilo kupovano od posebne naknade koja se prikuplja u iznosu od tri centa po prodatom litru, a ukoliko ne bude bilo dovoljno zbog rasta cijena, razlika bi bila obezbijeđena iz budžeta.

To je, između ostalog, navedeno u Mapi puta za obezbjeđenje državnih naftnih rezervi, koju je juče usvojila Vlada.

Kako je pojašnjeno prema obavezama iz programa pristupanja Evropskoj uniji i novim dopunjenim direktivama, Crna Gora do ulaska u EU mora obezbijediti naftne rezerve u količini od 90 dana neto uvoza. Država se, kako su naveli, obavezala da rezerve formira u skladu sa drugim (alternativnim) scenarijom koji predviđa ispunjenje svih zahtijevanih obaveza do kraja 2027, odnosno najkasnije do juna 2028. godine.

Državne rezerve držale bi se u njenim naftnim skladištima u Baru, čija je rekonstrukcija počela prije desetak dana i treba da bude završena do sredine decembra, a jedan dio bi u takozvanim “tiketima”, odnosno ugovorima o kupovini i držanju rezervi u inostranstvu koje bi bile na raspolaganju Crnoj Gori u bilo kojem trenutku.

U Mapi puta se sada navodi da je potrebno što više rezervi držati na teritoriji Crne Gore, jer se time “jedino i u potpunosti može garantovati sigurnost snabdijevanja i otpornost energetskog sistema, u slučaju stvarne potrebe za puštanjem rezervi”. Iz Ministarstva energetike do sada su tvrdili da je potpuno svejedno da li se te rezerve drže u Crnoj Gori ili inostranstvu.

Finansiranje obaveznih rezervi naftnih derivata obezbjeđuje se naplatom naknade od tri eurocenta po litru eurodizela, bezolovnog benzina i tečnog naftnog gasa i ona je sastavni dio maloprodajne cijene tih goriva. Prikupljanje naknade je započelo 11. februara prošle godine.

Vlada je obavezala naftne kompanije koje uvoze više od 15.000 tona dizela ili benzina da formiraju rezerve u svom vlasništvu od 44 hiljade tona, a zauzvrat zadržavaju jedan cent od naplate ove naknade za svoje troškove.

Od ove naknade do sada je naplaćeno 15,5 miliona eura, od čega su veliki uvoznici za troškove formiranje rezervi zadržali 1,86 miliona eura, dok je na posebnom računu kod Centralne banke prikupljeno 13,7 miliona eura namijenjenih za formiranje i održavanje rezervi koje je obavezna da formira državna Uprava za ugljovodonike u količini od 68 hiljada tona.

Tokom prošle godine veliki uvoznici su su u potpunosti ispunili svoju obavezu i formirali svoje rezerve u količini od 44.260 hiljada tona, od čega je dio u Crnoj Gori, a preostalo u Hrvatskoj i Grčkoj u takozvanim “tiketima”.

“Uprava već sada raspolaže mogućnošću da formiranjem rezervi u formi tzv. “tickets” u potpunosti formalno ispuni obavezu. Tiket predstavlja ovjeren ugovor o pravu moguće kupovine naftnih derivata, na osnovu kojeg uvoznik ili Uprava imaju pravo da u bilo komtrenutku povuku dio ili ukupnu količinu naftnih derivata za koje je zaključen ugovor. Za formiranje rezervi Uprave u navedenoj količini, u gotovom proizvodu, prethodno su projektovana sredstva u iznosu od oko 40 miliona eura, kada je cijena derivata na berzi iznosila oko 600 eura po toni. S obzirom na to da je trenutna cijena derivata na berzi iznad 1.200 EUR/toni, za ispunjenje ukupne obaveze u gotovom proizvodu bilo bi potrebno izdvojiti preko 80 miliona eura.

Vlada očekuje da će od ove naknade do decembra na posebnom računu imati 22 miliona eura za kupovinu prvih količina rezervi, kao i da će tokom 2027. dobiti još devet miliona, a isto toliko u 2028, što bi bilo ranije planiranih 40 miliona eura.

Do sada su poništena dva tendera za nabavku prvih količina, prvo iz proceduralnih razloga, a drugi zbog rasta cijena goriva na međunarodnom tržištu, dok treći tek treba da se raspiše.

U scenarijima je razrađeno da bi prema očekivanom rastu cijena na 1.300 eura po toni za 22 miliona eura, ove godine mogli kupiti svega 17 hiljada tona, dok bi u slučaju da se cijena vrati na nivo koji je bio prije izbijanja rata na Bliskom istoku od 700 eura po toni mogli kupiti količinu od 31,5 hiljada tona.

“Imajući u vidu izrazitu volatilnost cijena nafte i naftnih derivata, uzrokovane nestabilnošću na globalnom tržištu i aktuelnim geopolitičkim dešavanjima zbog rata u Persijskom zalivu, te nemogućnost preciznog predviđanja egzaktnog scenarija nabavke rezervi, strateški cilj države ostaje da se obavezne rezerve obezbijede u što većoj mjeri, u gotovom proizvodu, u ovoj i narednoj godini (2026. i 2027), kao i da budu fizički dostupne u skladištima na teritoriji Crne Gore, čime se jedino i u potpunosti može garantovati sigurnost snabdijevanja i otpornost energetskog sistema, u slučaju stvarne potrebe za puštanjem rezervi”, navedeno je u Mapi puta.

Preostala obaveza Uprave, kako je navedeno, bila bi ispunjena u formi “tiketa” najkasnije do juna 2028. godine.

Varijante za kupovinu tone po cijenama od 600 do 1.300 eura

Prema prvoj varijanti da cijena ostane na očekivanom nivou od 1.300 eura po toni, u ovoj godini bi sa 22 miliona kupili 17.000 tona, u 2027. sa devet miliona još 7.000 tona, a u 2028. preostale 44 hiljade tona kroz “tikete”.

U najpovoljnijoj varijanti da se cijena sada vrati na 700 eura po toni i zadrži na tom nivou, ove godine bi sa 22 miliona kupili 31,5 hiljada tona goriva, u 2027. sa devet miliona još 12,5 hiljada tona, pa bi za 2028. preostalo da kupe još 24 hiljade tona kroz “tikete”.

( Goran Kapor )