Bošnjacima i Srbima po 300.000 eura, Hrvatima 50 hiljada

Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava izdvojio je prošle godine 1,69 miliona eura za finansiranje 221 projekta - gotovo 99 hiljada eura više nego 2024.

Prema Izvještaju o radu Fonda za prošlu godinu, koji je dostavljen državnom parlamentu na razmatranje, najviše novca dato je za multinacionalne projekte, pa onda za one koje su kandidovale bošnjačka i srpska nacionalna zajednica. Najmanje je izdvojeno za projekte hrvatske zajednice.

Za multinacionalne projekte u 2025. isplaćeno je 613.610 eura, što je 63.485 eura više nego 2024.

Bošnjačkoj zajednici opredijeljeno je 362.640 eura - 85.610 eura manje u odnosu na godinu ranije.

Srpska zajednica u 2025. je dobila 318.290 eura, što je 40.990 eura više.

Romskoj zajednici dodijeljeno je 155.960 eura, što je povećanje od 19.610 eura u odnosu na 2024.

Kad je riječ o albanskoj zajednici, za njihove projekte izdvojeno je 109.300 eura - 16.500 eura više.

Muslimanskoj zajednici dato je 73.700 eura, što je za 33.400 eura više nego godinu ranije.

Najmanje novca pripalo je hrvatskoj zajednici - 56.500. To je za 20.300 eura veći iznos od onog koji im je dat 2024.

Prema popisu iz 2023, Crna Gora ima 623.633 stanovnika, od čega se 41,1 odsto izjasnilo kao Crnogorci, 32,9 odsto kao Srbi, 9,45 odsto kao Bošnjaci, 4,97 kao Albanci, dva odsto kao Rusi, 1,6 odsto kao Muslimani, 0,83 odsto kao Hrvati...

Na koje projekte je otišlo najviše para

Najviše novca - 25 hiljada eura - dodijeljeno je Srpskom kulturnom centru “Stefan Nemanja” za portal “Srpske novine”.

Konferencija srpskih nacionalnih organizacija iz zemalja regiona (organizacija iz Podgorice) dobila je 20 hiljada eura za projekat “Akademske tribine”, Srpska književna zadruga u Crnoj Gori 19.950 eura za projekat “Izdavačka djelatnost”, NVO “Mladi Romi Podgorice” 19.700 eura za projekat “Tišina na papiru: Priručna biblioteka romske literature”, a Srpski informativno-kulturni klub “Sveti Sava” iz Podgorice 19.450 eura za magazin “Srpske narodne novine”.

Organizaciji S-mediji opredijeljeno je 18.900 eura za projekat “Produkcija srpskog radija Ćirilica”, a Građanskoj alijansi 18 hiljada eura za projekat “Manjine, prošlost i budućnost: lekcije za novu generaciju”.

Nevladinoj organizaciji (NVO) “Šadrvan” pripalo je 17.500 eura za projekat “Džamije i džemati Plava”, nevladinom udruženju (NVU) “Pogled” 17 hiljada eura za projekat “Religija i kultura kao mostovi, a ne kao zidovi”, dok je Srpsko kulturno društvo “Vuk” dobilo 16 hiljada eura za projekat “Audio-serijal ‘Srpske crkve i manastiri u Crnoj Gori’”.

Fondu je prijavljeno 397 projekata (221 odobren, 176 odbijeno). Na odluku o raspodjeli sredstava podnijeto je 17 žalbi. Upravni odbor Fonda je, kako se navodi u izvještaju, utvrdio da je 11 neosnovano, dok šest žalbi nije izjavljeno blagovremeno.

U izvještaju piše da projekti kategorizovani kao “multinacionalni” izazivaju najveću pažnju javnosti. Najviše novca u toj kategoriji dobili su, kako je gore navedeno, Građanska alijansa (18.000 eura) i NVU “Pogled” (17.000 eura).

NVU “Stopama do napretka” i “Kalem” dodijeljeno je po 14 hiljada eura za projekte “Jedna škola, mnogo priča” i “Bijelo Polje, Donji Kolašin i Mojkovac u salnamama Kosovskog vilajeta (1879-1900)”.

NVU “ORO” dobilo je 13.800 eura za projekat “Multikultura - pjesmom za zajedništvo”, a isti iznos pripao je i NVU “Savremene inicijative za bolje sjutra” za projekat “Različiti, ali rastemo rame uz rame”.

NVU “Asocijacija za međukulturno djelovanje” pripalo je 13.500 eura za projekat “Mladi za multikulturalizam - obrazovanjem ka uvažavanju različitosti”, NVO “Bijelo Polje - Dijaspora” 11.400 eura za projekat “Interkulturalizam u Crnoj Gori - opština Bijelo Polje, dok su NVO “Udruženje intelektualaca Crne Gore” i NVO “Identitet” dobili po 11 hiljada eura za projekte “Multietnička zona egalitarnog društva” i “Afirmacijom multikulturalizma do potpune ravnopravnosti”.

U budžet vraćena 55.822 eura

U izvještaju Fonda navodi se da stručna služba te institucije obavlja evaluaciju i monitoring podržanih projekata. Piše da se onima koji su dobili novac, blagovremeno upućuju zahtjevi za dostavljanje konačnog izvještaja.

“U zahtjevu se navodi da ukoliko isti ne izvrše ugovorne obaveze, smatraće se da je Fond raskinuo ugovor. Ukoliko nakon toga nosioci ne dostave izvještaje ili ne dostave prihvatljive izvještaje, upućuje im se obavještenje o raskidu ugovora s Fondom i zahtjev za povraćaj sredstava (dijela sredstava koji su neadekvatno pravdani)”.

U izvještaju je rečeno da je nakon dostavljenih obavještenja o raskidu ugovora i zahtjeva za povraćaj dijela sredstava koji su neadekvatno pravdani, povraćaj izvršilo 59 korisnika, u iznosu od 55.822 eura.

Za korisnike sredstava Fonda koji nakon upućenih obavještenja o raskidu ugovora i zahtjeva za povraćaj nisu izvršili povraćaj, pokrenut je postupak pred sudovima.

“U sudskim predmetima gdje je Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava tužilac, u 2025. godini pokrenuta su 24 sudska postupka, za ukupni iznos od 111.743,19 eura”, piše u dokumentu.

Konkurisala i crnogorska zajednica

Crnogorska zajednica lani je tražila 8.300 eura za projekat, ali nije dobila sredstva od Fonda za manjine. Crnogorci su najbrojniji narod u državi.

Prema Zakonu o manjinskim pravima i slobodama, pravo učešća na konkursu za raspodjelu sredstava imaju NVO, pravna i fizička lica čije su djelatnosti, odnosno aktivnosti, usmjerene na očuvanje i razvoj manjinskih prava, nacionalnih, odnosno etničkih posebnosti manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica i njihovih pripadnika...

Crnogorskim zakonodavstvom nije precizno definisano koji narodi su manjinski. U Zakonu o manjinskim pravima i slobodama uopšteno je rečeno da je to “svaka grupa državljana Crne Gore, brojčano manja od ostalog preovlađujućeg stanovništva, koja ima zajedničke etničke, vjerske ili jezičke karakteristike, različite od ostalog stanovništva, istorijski je vezana za Crnu Goru...”, dok se u najvišem pravnom aktu govori samo o garantovanju prava i sloboda pripadnicima tih zajednica.

Prema preporukama Venecijanske komisije, manje brojna zajednica definiše se kao ona koju čini ispod 15 odsto (ukupne) populacije.

( Željka Vučinić )