Svečarska trobojka neće na jarbole: Skupština odbila predlog DNP-a o isticanju narodne zastave

Trobojka koju je Milan Knežević pokazao juče u Skupštini i čije je isticanje tražila njegova Demokratska narodna partija (DNP), zakonom je zaštićen istorijski simbol - crnogorska narodna, svečarska zastava s početka 20. vijeka.

To proizilazi iz odgovora Ministarstva kulture i medija na upit “Vijesti” o izgledu zaštićenih istorijskih simbola Crne Gore, a nakon što su im Narodni muzej i Državni arhiv dostavili podatke o tome.

Predlog DNP-a da se na dnevni red jučerašnje sjednice parlamenta uvrsti njihov zahtjev o isticanju trobojke, nije dobio potrebnu podršku (21 poslanik je bio za, 23 protiv, 13 uzdržanih). Inicijativu DNP su, osim poslanika te stranke, podržali predstavnici Nove srpske demokratije (NSD), Demokrata i Socijalističke narodne partije (SNP).

Kneževićeva stranka je predlogom dopune Zakona o državnim simbolima i Danu državnosti tražila, između ostalog, da se “narodna zastava”, crveno-plavo-bijela, stalno vijori na zgradi najvišeg zakonodavnog doma i rezidenciji šefa države, te da se ističe na Dan državnosti i u dane drugih državnih praznika, kao i da se na dane žalosti, koje odredi Vlada, zastava ističe na pola koplja.

Propisom čije je dopune tražio DNP određeno je da državni i vojni simboli Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, simboli Narodne Republike i Socijalističke Republike Crne Gore i simboli Republike Crne Gore uživaju zaštitu, kao i aktuelni državni simboli (član 28). Ipak, tim zakonom nije precizno definisano da li se, i ako da - kako, kad i gdje, te zastave mogu isticati.

Knežević je juče prvi put predstavio zastavu čije isticanje traži DNP. Do tada, lider i funkcioneri te stranke nisu javnosti obznanili koju su zastavu htjeli da predlože, a u prethodnim godinama su u više navrata koristili, kako su je nazvali stručnjaci s kojima je list ranije razgovarao, “savremenu interpretaciju” zastave Kraljevine Crne Gore.

Upravo su zbog korišćenja tih verzija zastave, “Vijesti” još početkom februara, kad je DNP predao u skupštinsku proceduru predlog dopune Zakona o državnim simbolima i Danu državnosti, tražile od resora Tamare Vujović (Demokrate) pojašnjenje o tome koje su istorijske zastave zakonom zaštićene i kako izgledaju.

Ministarstvo je redakciji juče odgovorilo, dostavivši i fotografije zakonom zaštićenih istorijskih zastava, s izuzetkom onih iz perioda Republike Crne Gore (1992-2006). Međutim, napomenuto je da Narodni muzej (koji je Ministarstvu dostavio zastave i njihove opise) u svojim fondovima čuva određeni broj zastava iz perioda Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, kao i perioda Narodne Republike i Socijalističke Republike Crne Gore.

Trobojke i alaj-barjaci

Osim narodne, svečarske zastave s početka 20. vijeka - koja se, kako je “Vijestima” prije dvije godine rečeno iz Narodnog muzeja, najčešće koristila pri ukrašavanju prilikom prigodnih svečanosti, poput proglašenja Kraljevine 1910. godine - redakciji su dostavljene još četiri trobojke. U pitanju su alaj-barjak vrhovnog komandata kralja Nikole Petrovića Njegoša, pomorska zastava s kraja 19. i početka 20. vijeka, državna zastava crnogorske Vlade u egzilu iz 1916. godine, kao i zastava Narodne/Socijalističke Republike Crne Gore.

Iz Ministarstva kulture naglašeno je da su Knjaževina i Kraljevina Crna Gora koristile više vrsta zastava, neke često i kao državni i kao vojni simbol, uključujući alaj-barjake i druge varijacije koje se razlikuju u dizajnerskim detaljima.

Alaj-barjak vrhovnog komandanta kralja Nikole je crveno-plavo-bijela zastava pravougaonog oblika, oivičena s tri strane zlatnim gajtanom s resama. Na sredini zastave je crnogorski grb - dvoglavi orao sa žutim kljunovima i kandžama. U desnoj ruci drži skiptar, a u lijevoj plavi šar (kugla s krstom) sa žutim okovom. Na grudima orla su, u crvenom štitu, oivičenom žuto, inicijali “H. I.” (Nikola Prvi).

Pomorska zastava je, kako piše u informaciji koju je Narodni muzej dostavio Ministarstvu, pravougaonog oblika, a bila je crveno-plavo-bijela, ali je srednje polje potpuno izblijedjelo, pa se tragovi plave boje vide samo ispod apliciranog ukrasa.

Zastava Vlade iz egzila 1916. (nakon kapitulacije od Austrougarske u Prvom svjetskom ratu) je crveno-plavo-bijela s crnogorskim grbom - dvoglavim bijelim orlom sa štitom na grudima crvene boje i podnožjem zelene boje. Na štitu je lav u pokretu.

Zastava Narodne, odnosno Socijalističke Republike Crne Gore je crveno-plavo-bijela s crvenom petokrakom zvijezdom u sredini.

Uz fotografije trobojki, “Vijestima” su dostavljene i one alaj-barjaka knjaza Danila Petrovića Njegoša, četna zastava crnogorske vojske iz perioda Veljeg rata (1876-1878), četna zastava vojske od 1862. do 1916, crnogorska dvorska zastava s kraja 19. i početka 20. vijeka, kao i bataljonska zastava iz istog perioda.

Alaj-barjak knjaza Danila je skoro kvadratnog oblika, oivičen s tri strane gajtanom sa zlatnim resama. Na tamnocrvenom polju, prišivenom na svijetlocrvenu podlogu je cmogorski grb - dvoglavi orao sa zlatnim inicijalima “Д. I.” (Danilo Prvi) na grudima, zlatnim skiptrom u desnoj i tamnoplavim šarom sa zlatnim okovom u lijevoj kandži. Zastava je, kako je objašnjeno iz Narodnog muzeja, najvjerovatnije nastala 1858.

Četna zastava crnogorske vojske iz perioda Veljeg rata je pravougaonog oblika, a na njoj je svijetlocrveno polje sašiveno ručno po širini iz dva komada platna - na sredini polja je krst malteške forme s inicijalima “H. I.”, a cijelo polje je izrešetano kuršumima.

S druge strane, četna zastava u periodu od 1862. do 1916. je skoro kvadratnog oblika, a crveno polje mašinski je sašiveno, dok je na sredini krst malteškog oblika, prišiven ručno.

Dvorska zastava je, kako piše u informaciji Narodnog muzeja, pravougaonog oblika, a na njoj je crveno polje sašiveno mašinski iz tri komada platna, oivičeno širokim bijelim rubom. Na sredini polja je našiven crnogorski grb (dvoglavi bijeli orao s perjem islikanim crnom bojom).

Bataljonska zastava je pravougaonog oblika, a crveno polje zastave sašiveno je mašinski iz dva dijela i oivičeno s četiri strane širokim bijelim rubom. Na sredini polja umetnut je bijeli orao sa islikanim smeđim perjem. Na grudima orla je bijeli štit sa islikanom crvenom ivicom i našivenim inicijalima “H. I.”.

Pravna praznina

“Vijesti” su prije tri godine, kad su se trobojke s grbom dinastije Petrović Njegoš, ali i drugi istorijski simboli Crne Gore počeli pojavljivati u kabinetima neki opštinskih funkcionera iz NSD-a, pisale da njihovo postavljanje nije precizno definisano, jer je samo jedan član Zakona o državnim simbolima i Danu državnosti Crne Gore (član 28) posvećen tome. Njime je određeno da ti simboli uživaju istu zaštitu kao važeći državni, a pravnici s kojima je redakcija tada kontaktirala različito su tumačili šta to znači.

Tada je listu advokat Dalibor Kavarić, blizak Srpskoj pravoslavnoj crkvi, rekao da smatra da to znači da se ona može isticati s crnogorskom državnom zastavom i da tu nema nikakvih zabrana, dok je dio pravnika s kojima su “Vijesti” razgovarale, ali koji zbog toga što tema o simbolima vidljivo polarizuje crnogorsku javnost nisu htjeli da zvanično govore, objasnio da se taj član odnosi samo na to da se istorijski simboli ne smiju paliti, cijepati i sl.

Šef poslaničkog kluba Demokrata Boris Bogdanović juče je saopštio da zakon štiti crnogorska istorijska obilježja, ali da ne definiše jasno kad, gdje i na koji način ona mogu biti istaknuta. Konstatovao je da je propis “usvojen u vrijeme bivšeg režima”, u članu 28 jasno zaštitio istorijske simbole, uključujući sve crnogorske trobojke, i to na istovjetan način na koji su zaštićeni i važeći državni simboli, ali da je ostala “ozbiljna pravna praznina”.

Milan Knežević juče je poručio da trobojka smeta onima koji bi da zaborave Vojislavljeviće, Balšiće, Petroviće, dok je šef poslaničkog kluba Demokratske partije socijalista Andrija Nikolić ocijenio da se juče u parlamentu nije radilo o inicijativi za uvođenje trobojke, već o “brakorazvodnoj parnici” koalicije “Za budućnost Crne Gore”, koju čine NSD i DNP.

Iz Pokreta Evropa sad, čija je većina poslanika bila uzdržana o stavljanju predloga DNP-a na dnevni red, a nekolicina bila protiv, juče su, uoči zasjedanja, poručili da se identitetskim pitanjima treba baviti nakon ispunjavanja svih obaveza iz “evropske agende”.

Bogišić nije pisao Ustav iz 1905.

Knežević je juče u parlamentu tvrdio da je zastavu, koju je on nazvao “državnom (narodnom) zastavom Kraljevine Crne Gore”, normirao Valtazar Bogišić u Ustavu iz 1905.

Međutim, Bogišić nije pisao Ustav iz 1905, već je to radio Stevan Ćurčić.

Takođe, najvišim pravnim aktom s početka 20. vijeka nije definisana zastava ni u jednom obliku, ali jesu grb i narodne boje - crvena, plavetna i bijela.

( Balša Rudović )