Crnogorska postavka sa Bijenala arhitekture u Veneciji stiže u Nikšić

Izložba kojom se Paviljon Crne Gore predstavio na 19. izdanju Venecijanskog bijenala arhitekture, danas će biti otvorena u Dvorcu kralja Nikole u Nikšiću, u 19 časova. Postavka “Razumjeti zemlju: INTERSTICIJUM” prilagođena je istorijskom i urbanom kontekstu, navodi se u najavi, a predstavljanje u Nikšiću realizuje se u okviru projekta Nikšić 2030 - Evropska prijestonica kulture.

Izložba se bavi prostorima “između”, navode organizatori, mjestima gdje se prepliću priroda, arhitektura i ljudska intervencija. Kroz novu postavku u Nikšiću, projekat se direktno veže za lokalni kontekst, istražujući odnos industrijskog nasljeđa, prirodnih resursa i savremenog razvoja grada, a za javnost će biti otvorena do 19. juna.

Crnogorski paviljon na 19. Međunarodnoj izložbi arhitekture u Veneciji u fokusu je imao savremene odnose između arhitekture, nauke, tehnologije i umjetnosti, nudeći pristup koji ne traži konačna rješenja, već promišlja složene sisteme kao mreže odnosa, podsjećaju organizatori izložbe.

“’Restaged’ verzija dodatno produbljuje ovaj pristup, pomjerajući fokus sa reprezentacije na iskustvo i omogućavajući lokalnoj publici da projekat sagleda kroz sopstveni prostorni i kulturni kontekst”, ističe se u saopštenju.

Crnu Goru na 19. Venecijanskom bijenalu arhitekture predstavljao je projekat “Terram Intelligere: INTERSTITIUM”, koji su potpisivali komesarka Mirjana Đurišić, kustoskinja Miljana Zeković i autori Ivan Šuković, Dejan Todorović i Emir Šehanović, sa arhitektom Dejanom Todorovićem i producentkinja Jelena Božović, a sve u organizaciji Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine.

“Ova relokacija ne predstavlja puko premještanje ili reprodukciju već postojećeg rada, već njegovu temeljnu rekonfiguraciju. Projekat se iz scenografski kontrolisanog izložbenog okruženja preobražava u situirani, prostorno-osjetljivi sistem koji odgovara na konkretne uslove novog konteksta”, zapisala je kustoskinja Zeković u susret izložbi u Nikšiću, što je prenio jedan od najvažnijih svjetskih časopisa za savremenu umjetnost, E-FLUX.

U opisu izložbe ističe se da polazeći od crnogorske tradicije suvomeđe, kamenih struktura koje bez vezivnog materijala definišu granice, sama postavka navedenu praksu preobražava u metaforu prostora susreta.

“Projekat je razvijen u saradnji sa Institutom za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo Univerziteta u Beogradu i zasniva se na istraživanjima bakterija iz tla koje, pod uticajem UV zračenja, proizvode pigmente, otvarajući mogućnost primjene mikrobioloških procesa u arhitekturi i razvoju ekoloških materijala”, navodi se u saopštenju.

Crnogorski paviljon u Veneciji bio je koncipiran ne kao reprezentacija nacionalnog identiteta, već kao prostorna i konceptualna istraživačka platforma, istakla je Zeković. Instalacija je predstavljena u galerijskom prostoru ArteNova u Campo San Lorenzo i posjetilo ju je više od 21.000 posjetilaca.

“Tematizovala je zemlju kao kompleksan, živ sistem - biološki, kulturni i infrastrukturni - koji izmiče pojednostavljenim vizuelnim reprezentacijama. Kroz kultivaciju bakterijskih kultura unutar transparentnih polikarbonatnih struktura, rad je razotkrivao procese rasta, transformacije i interakcije koji se odvijaju izvan granica ljudske percepcije”, navela je Zeković.

No, u Nikšiću projekat prolazi kroz suštinsku transformaciju, najavljuje.

“Povratak u lokalni kontekst uvodi ne samo novu publiku, već i novi prostorni, istorijski i epistemološki okvir. Arhitektura Dvorca kralja Nikole, sa svojom linearnom organizacijom i snažnim istorijskim slojevima, postaje aktivni činilac u formiranju instalacije. Za razliku od kontrolisanog ambijenta venecijanskog izložbenog prostora, ovdje se uspostavlja odnos između prirodnog i vještačkog svjetla, gdje instalacija poprima atmosferu bližu laboratoriji nego teatru. U tom procesu, arhitektura prestaje biti neutralni kontejner i postaje dinamički interfejs - medijator između bioloških procesa, ambijentalnih uslova i ljudske percepcije. Prostorni slijed, materijalnost i svjetlosni uslovi aktivno oblikuju ponašanje instalacije, uspostavljajući novu vrstu dijaloga između postojećeg i umetnutog”, poručila je Zeković.

Centralni koncept intersticijuma je preuzet iz molekularne biologije kao prostor između ćelija kroz koji cirkulišu tečnosti, signali i energije, a u Nikšiću dobija svoju prostornu manifestaciju.

“On se pojavljuje u prazninama između struktura, između laboratorije i izložbe, između vidljivog i nevidljivog, postajući ključni operativni princip projekta. Važno je naglasiti da biološki sistemi predstavljeni u Nikšiću nijesu preneseni iz Venecije, već su lokalno kultivisani, u saradnji sa Institutom za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo i naučnim institucijama u Crnoj Gori, čime projekat dodatno učvršćuje svoju vezu sa kontekstom u kojem nastaje”, poručuje Zeković.

Transformacija rezonuje sa širim razvojnim okvirom Nikšića kao grada u procesu kulturne i urbane redefinicije.

“Kao buduća Evropska prijestonica kulture, pod konceptom ‘Otvorenog grada’, Nikšić se pozicionira kao prostor razmjene, eksperimenta i interdisciplinarne saradnje. U tom ambijentu, Terram Intelligere: INTERSTITIUM ne funkcioniše kao zatvorena instalacija, već kao otvoreni proces - paralelan samim tokovima grada. Ono što se ovdje artikuliše jeste nova definicija arhitekture: ne kao statičnog objekta, već kao posredničke prakse koja omogućava susrete između ljudskih i neljudskih aktera, između različitih sistema znanja i kroz vremenske dimenzije koje prevazilaze neposredno iskustvo. Razumjeti zemlju, u tom smislu, ne znači definisati je, već ući u dijalog s njenim procesima, uskladiti se s njenim ritmovima i boraviti u prostorima između”, poručuje Zeković.

Venecijansko bijenale arhitekture jedan je od najvažnijih svjetskih događanja u oblasti savremene arhitekture, a održan je od 10. maja do 23. novembra 2025. godine, pod kustoskim vođstvom proslavljenog arhitekte i inovatora Karla Ratija.

Relokacija ne predstavlja puko premještanje ili reprodukciju već postojećeg rada, već njegovu temeljnu rekonfiguraciju. Projekat se iz scenografski kontrolisanog izložbenog okruženja preobražava u situirani, prostorno-osjetljivi sistem koji odgovara na konkretne uslove novog konteksta”, zapisala je kustoskinja Zeković u susret izložbi u Nikšiću

( Jelena Kontić )