Region niže medalje, mi nemamo ni državni zid

Dok se države regiona već takmiče u sportskom penjanju, a Slovenija ima i dva olimpijska zlata, u Crnoj Gori taj sport svodi se više na privatnu inicijativu, dok će na podršku države - sačekati.

Iz Ministarstva sporta još od ljeta nisu odgovorili na pitanja “Vijesti” o razvoju infrastrukture, a iz resora prosvjete, nauke i inovacija (MS), kazali su da bi inicijativa za postavljanje zidova za penjanje u školama, zahtijevala detaljnu analizu.

Šta je sportsko penjanje

Sportsko penjanje disciplina je koja se razvila iz alpinizma. Izvodi se u prirodnoj i na vještačkoj stijeni, na smjerovima male dužine, odnosno visine (osam do 30 metara).

Savladavanje smjerova vrši se slobodnim usponom uz tehničko osiguravanje od pada sa korišćenjem klinova unaprijed postavljenim za međuosiguranje.

Penjanje na vještačkoj stijeni razvijeno je iz sportskog penjanja na prirodnim stijenama. Glavni cilj je bio stvaranje uslova za bavljenje sportskim penjanjem u urbanim, gradskim, sredinama.

Janja GOAT među ženama

Dvije zlatne medalje osvojila je na dvije Olimpijade penjačica iz Slovenije Janja Garnbret. Janja je i višestruka svjetska i evropska šampionka u sportskom penjanju. Na Svjetskom kupu, odnijela je više od 30 pobjeda. Janja je, nesumnjivo, GOAT (Greatest of All Time, najbolja svih vremena) ženskog takmičarskog penjanja u svijetu.

Uz Janju, Slovenija u tom sportu ima i druge uspješne takmičare novije generacije, među kojima su Jernej Kruder, Domen Škofic, Luka Potočar…

U sportskom penjanju, i Srbija ima svoje prvake. Staša Gejo odnijela je zlato 2017. na Svjetskim igrama u Vroclavu i Evropskom prvenstvu u Mihnenu, dvije bronze osvojila je na Svjetskim prvenstvima 2018. i 2021, a bronzana je bila i na Svjetskom kupu u Briksenu, prije tri godine.

U Nišu Katedra za sport, u Sloveniji podrška opština i Vlade

U Srbiji, sportsko penjanje razvija se posljednjih trideset godina, a Fakultet sporta u Nišu, odakle je Staša, ima i Katedru za sportsko penjanje. Istina - jedini.

U Sloveniji, priča je još ozbiljnija. Država u kojoj “nisi Slovenac, ako se nikad nisi popeo na Triglav”, djeca prve penjačke korake naprave već sa roditeljima, a penjanje se uči i u većini škola, još od prvog razreda.

Na desetine osnovnih i srednjih slovenačkih škola ima manje do srednje velike penjačke zidove, i oni se obično nalaze u fiskulturnim salama.

U jednom ranijem intervjuu, Jure Kastelic iz Direktorata za sport Ministarstva ekonomije, turizma i sporta u Vladi Slovenije kazao je da se programi obuke za djecu sprovode u okviru časova fizičkog vaspitanja, da programe vode kvalifikovani profesori sporta koji ispunjavaju nacionalne standarde. Programi se, takođe, sprovode i kao vannastavne ili klupske aktivnosti.

Razvoj sportske infrastrukture u osnovnim školama finansiraju i održavaju opštine, dok srednje škole i ustanove visokog obrazovanja finansira Vlada, odnosno Ministarstvo prosvjete i Ministarstvo visokog obrazovanja, nauke i inovacija.

Ministarstvo ekonomije, turizma i sporta, pojasnio je ranije Kastelic, podržava opštine godišnjim javnim konkursima za sufinansiranje lokalnih investicija u sportsku infrastrukturu i to može da uključuje izgradnju, renoviranje ili unaprjeđenje školskih sportskih objekata, kao što su, pored ostalog, i penjački zidovi...

Podrška za razvoj školske sportske infrastrukture kroz nacionalno sufinansiranje u Sloveniji traje godinama, a trenutni ciklus, na osnovu Zakona o obezbjeđivanju finansijskih sredstava za investicije u sportsku infrastrukturu, predviđen je za period od 2023. do 2030. godine. Za taj period, prema Zakonu, Vlada Slovenije za razvoj školske sportske infrastrukture opredijelila je 150 miliona eura.

Vlada Slovenije podržava i javne penjačke objekte i bolder sale, kada su dio projekata opštinske sportske infrastrukture.

Govoreći o značaju sistemske podrške razvoju tog sporta, Kastelic je rekao da je on višestruk, kako za najmlađe, tako i za državu:

“Sportsko penjanje za djecu znači razvijanje motoričkih sposobnosti, koordinacije, snage i samopouzdanja. Podrška države toj disciplini za najmlađe znači siguran uvod u penjanje, u skladu sa bezbjednosnim standardima Evropske unije (EU)”.

Za državu, prema njegovim riječima, to znači identifikaciju talenata u sportskom penjanju, koje je olimpijska disciplina.

U Crnoj Gori aktivne tri vještačke stijene

Iako je Crna Gora, poput Slovenije, planinska država i prirodne preduslove za razvoj sportskog penjanja, to nije slučaj.

Crna Gora trenutno raspolaže sa tri aktivne vještačke stijene prilagođene za sportsko penjanje. Mali alpinistički klub (MAK) iz Podgorice sam je konstruisao stijenu u zatvorenom prostoru, gdje se odvijaju treninzi. Unutrašnju stukturu za treninge mlađih kategorija, ima i “Javorak” iz Nikšića. U Tivtu postoji i jedan vještački zid, kao dio inicijative privatne firme.

Iz Planinarskog saveza Crne Gore lani su, u vrijeme prethodno rukovodstva, kada je na čelu Saveza bila Tatjana Ivanović, kazali da je cilj da, u saradnji sa lokalnim samoupravama do 2030. svaka opština ima bar jednu vještačku stijenu za organizaciju škole penjanja za djecu.

Božidar Bobo Janketić, aktuelni predsjednik, koji je na čelu PSCG od kraja 2025, nedavno je podržao inicijativu MAK-a za obuku trenera koji bi, kroz školice sporta za djecu, najmlađe pripremili za sportsko penjanje.

U okviru te inicijative, organizovan je seminar, koji su za buduće trenere vodili licencirani instruktori iz Srbije, Vuk Rokvić i Jelena Jakovljević.

Nakon pilot faze, koja je u toku, MAK će otvoriti prijave za prve grupe koje će sa treninzima početi u septembru.

“Na ovaj način, naš klub, uz snažnu podršku nacionalnog saveza i instruktora sa višegodišnjim iskustvom i ostvarenim vrhunskim sportskim rezultatima, pravi pionirske korake u cilju razvoja ove olimpijske discipline u Crnoj Gori kroz rad sa djecom”, kazali su iz MAK-a.

Resor sporta ćuti, prosvjeta podržava, uz prethodnu analizu

“Vijesti” su u vezi sa podrškom razvoju sportskog penjanja više puta pitale resore sporta i prosvjete, nauke i inovacija. Prvi takav upit redakcija je poslala još u avgustu prošle godine. Iz Ministarstva sporta nikad nisu odgovorili na taj i više ponovljenih upita.

Iz Ministarstva prosvjete prije nekoliko dana kazali su da je rano uključivanje djece u fizičke aktivnosti značajno, da “značajnim ulaganjem u rekonstrukcije i izgradnju fiskulturnih sala, Ministarstvo kontinuirano podržava aktivnosti koje doprinose fizičkom razvoju djece i mladih”.

U vezi sa postavljanjem zidova za penjanje u školama, kazali su da “takva inicijativa zahtijeva detaljnu analizu”.

“Neophodno je obezbijediti adekvatne tehničke uslove, sigurnosne standarde, obuku nastavnog kadra, održavanje opreme…”, naveli su u odgovoru.

Na OI od Tokija

Sportsko penjanje, na programu je Olimpijskih igara od 2020, odnosno 2021, kada su Igre pomjerene zbog globalne epidemije koronavirusa. Te godine, u Tokiju, Janja Garnbret donijela je Sloveniji prvo zlato, a taj uspjeh ponovila je i na sljedećim Igrama, u Parizu, 2024.

Slovenija je članica Međunarodne federacije sportskog penjanja (International Federation of Sport Climbing, IFSC), a članice su i sve druge države bivše Jugoslavije: Srbija, Kosovo, Bosna i Hercegovina, Hrvatska i Sjeverna Makedonija, osim Crne Gore.

Slovenija: Zidovi za penjanje u više od 70 škola

U više od 70 osnovnih škola u Sloveniji postoje zidovi za penjanje, a pored toga, širom države postoji i nekoliko specijalizovanih zatvorenih penjačkih hala, posebno u Ljubljani, Kranju i Kopru. Te hale su i domaćini nacionalnih i međunarodnih takmičenja.

Slovenija ima i javni registar profesionalno obrazovanih i licenciranih sportskih radnika, prema kojem licencu za sportsko penjanje, odnosno planinarenje - sportsko penjanje ima njih više od 240. Licence izdaje Planinarski savez Slovenije.

PSS postavlja i tehničke standarde za obuku u penjanju, uključujući bezbjednost i rad sa djecom, a ujedno nudi i akreditovane kurseve za sertifikaciju edukatora.

Na vebsajtu Komisije za sportsko penjanje Planinarskog saveza Slovenije dostupna je i mapa sala i dvorana sa zidovima za penjanje.

( Damira Kalač )