Elitni moskovski univerzitet kao tajna škola ruskih špijuna

Ruski predsjednik Vladimir Putin je u aprilu posjetio kampus Moskovskog državnog tehničkog univerziteta Bauman, smješten na obalama rijeke Jauze na istoku grada, gdje se školuju neki od najbistrijih naučnih umova u zemlji.

On je obišao kampus, razgovarao sa studentima i hvalio ambiciozne planove Moskve za svemirske misije na Mjesec i Mars. „Imate sve što je potrebno da budete konkurentni“, rekao je Putin studentima.

Ono što u zvaničnom izvještaju Kremlja o ovoj posjeti nije pomenuto je tajni odsjek unutar univerziteta, poznat kao Odjeljenje 4 ili „Specijalna obuka“.

Tamo se odabrana grupa studenata tiho priprema za karijere u GRU - ruskoj vojnoj obaveštajnoj službi, čiji operativci su hakovali zapadne parlamente, trovali disidente u inostranstvu i miješali se u izbore širom Evrope i Sjedinjenih Američkih Država.

Do sada je njegova uloga u pripremi budućih obavještajnih operativaca uglavnom bila tajna, poznata samo među odabranom grupom insajdera.

„Ponekad vas prvo primijete još u školi, zatim odete na Bauman i priključite se službama ... to je dio jednog sistema regrutacije“, rekao je bivši visoki ruski zvaničnik iz sektora odbrane.

Postojanje ovog puta, od jedne od najprestižnijih ruskih institucija direktno u vojni obavještajni aparat, prvi put je otkriveno kroz više od 2.000 internih dokumenata univerziteta Baumana, do kojih je došao konzorcijum novinara iz šest redakcija: „Gardijan“, „Špigl“, „Mond“, „Insajder“, „Delfi“ i „Vsquare“.

Dokumenta, koja pokrivaju više godina aktivnosti do 2025, uključuju nastavne programe, ispitne zapisnike, ugovore zaposlenih i rasporede karijera pojedinih diplomaca, prateći njihov put od vježbi hakovanja i dezinformacija u učionici do raspoređivanja u neke od najzloglasnijih sajber-jedinica ruskog vojnog obavještajnog aparata.

Bauman, jedan od vodećih ruskih tehničkih univerziteta, nikada nije skrivao veze sa vojskom. Osnovan 1830. godine, kasnije je školovao inženjere i naučnike koji su razvijali sovjetske rakete, tenkove i oružane sisteme, a to nastavlja i danas.

U internom pismu iz 2013. godine, u koje je „Gardijan“ uvid imao i koje je bilo upućeno tadašnjem ministru odbrane Sergeju Šojguu, rektor je naveo da univerzitet sprovodi više istraživanja i razvoja nego bilo koja druga visokoškolska ustanova u Rusiji, pri čemu se više od 40 odsto tih aktivnosti odvija u interesu Ministarstva odbrane.

Nastavni plan

U okviru univerzitetskog centra za vojnu obuku, Odjeljenje 4 je, prema dokumentima, podijeljeno u tri specijalizovana pravca. Najistaknutiji, pod šifrom 093400, nosi naziv „Specijalna izviđačka služba“.

Dokumenta ukazuju da GRU ima direktnu kontrolu nad procesom regrutacije i ocjenjivanja - šalje sopstvene oficire da sprovode ispite, odobravaju kandidate i nadgledaju raspoređivanje. Iz dokumenata se ukazuje slika programa u kojem je zamagljena granica između profesora i operativnog rukovodioca, kao i između nastave i regrutacije.

Odeljenjem rukovodi potpukovnik Kiril Stupakov, oficir signalno-obavještajne službe, koji je, prema dokumentima, 2022. potpisao trogodišnji ugovor sa jedinicom GRU 45807, jednom od ključnih jedinica agencije. Nije jasno da li je i dalje u aktivnoj službi.

Na Baumanu, Stupakov predaje predmete koji obučavaju studente za elektronsko prisluškivanje i tajni nadzor. Slajdovi u PowerPointu, očigledno osmišljeni kao prateći materijal za njegova predavanja i u koje je konzorcijum imao uvid, predstavljaju svojevrstan katalog obmana: detektor dima koji je zapravo kamera, uređaj koji se postavlja između tastature i računara i bilježi svaki pritisak na taster, kabl monitora koji ujedno snima ekran i čuva snimke na skrivenom USB uređaju.

Još jedan predavač pomenut u dokumentima je Viktor Netiško, general-major koji je bio pod zapadnim sankcijama i komandovao jedinicom 26165 - hakerskom grupom poznatom kao „Fancy Bear“ - čije je pripadnike američko Ministarstvo pravde optužilo za miješanje u predsjedničke izbore 2016. godine.

Među ključnim kursevima je „Odbrana od tehničkog izviđanja“. Tokom 144 časa u dva semestra, studenti uče kompletan set alata savremenog hakovanja, uključujući napade na lozinke, softverske ranjivosti i takozvane trojance - štetne programe prikrivene kao legitimni softver koji mogu omogućiti neovlašćen pristup sistemu.

Da bi položili predmet, studenti moraju da sprovedu „praktične testove proboja“, dok je jedan modul u potpunosti posvećen kompjuterskim virusima. Kao dio ocjenjivanja, od njih se zahtijeva da sami razviju jedan.

Studenti se takođe uče strukturi i organizaciji američkih i britanskih vojnih obavještajnih službi. Odvojene sesije posvećene su korišćenju zapadnih obavještajnih podataka u ratu u Ukrajini, kao i razvoju neprijateljskih izviđačkih i udarnih dronova na ukrajinskom ratištu.

Pored zadataka iz hakovanja, nastavni program obuhvata i informacioni rat. Napredni studenti moraju da završe seminar o razvoju kampanje dezinformacija, u okviru kojeg se od njih traži da naprave video za društvene mreže koristeći „manipulaciju, pritisak i skrivenu propagandu“.

Studenti se uče i mehanizmima psihološke manipulacije i kako da publici nametnu „ispravnu“ percepciju informacija.

Nastavni materijali, u međuvremenu, bombarduju studente ideologijom Kremlja: rat u Ukrajini je bio „neizbježan“, u toj zemlji su na vlasti „nacionalisti i neonacisti“, a Rusi u Donbasu su izloženi „genocidu“, uz podršku evropskih zemalja.

Zapadne obavještajne službe posljednjih godina sve glasnije upozoravaju na razmjere ruskih sajber-operacija.

U izvještaju objavljenom u februaru, holandske obavještajne službe su upozorile da Rusija pojačava hibridne aktivnosti širom Evrope, kombinujući sajber napade, sabotaže i operacije uticaja usmjerene na kritičnu infrastrukturu.

Švedski ministar civilne zaštite Karl-Oskar Bolin javno je 15. aprila optužio Rusiju da redovno izvodi destruktivne sajber napade na institucije Evropske unije.

Od učionice do Sendvorma

Dokumenta pokazuju da je među 69 studenata koji su diplomirali na Odjeljenju 4 u proljeće 2024. bio Danil Poršin, koji je šest godina na Bauman univerzitetu imao gotovo savršene ocjene, dok je igrao i za fudbalski tim fakulteta. Po diplomiranju je raspoređen je u jedinicu Fancy Bear.

Ne uspijeva svaki student da prođe selekciju: dokumenta pokazuju da su desetine studenata isključene ili nisu diplomirale, a ocjene nekih, koje su davali viši GRU oficiri koji nadgledaju program, bile su veoma oštre. „Nedovoljno razumijevanje kako se izvodi udaljeni mrežni napad“, navodi se u jednoj procjeni.

Ipak, mnogi se smatraju dovoljno kvalifikovanim za rad u okviru GRU: još 15 studenata iz Poršinove generacije je raspoređeno u slične jedinice.

Među njima je bio i student koji je prvo radno mjesto dobio tog ljeta, oko 1.500 kilometara od Moskve, u jedinici 74455 u crnomorskom gradu Anapa - jednom od popularnih ruskih ljetovališta i domu hakerske jedinice poznate na Zapadu kao Sendvorm.

Zapadne obavještajne službe su optužile Sendvorm da je izvela neke od najrazornijih sajber napada u posljednjoj deceniji, uključujući napad na ukrajinsku električnu mrežu 2015. godine, hakerske upade tokom predsjedničke kampanje Emanuela Makrona 2017. godine, napade na Zimske olimpijske igre u Južnoj Koreji 2018. godine, kao i operacije vezane za britansku istragu trovanja nervnim agensom u Solzberiju.

Konzorcijum novinara je univerzitetu Bauman, Netišku, Stupakovu i Poršinu poslao zahtjeve za komentar povodom optužbi, ali do objavljivanja teksta nije stigao nikakav odgovor.

Kako se rat u Ukrajini nastavlja, obavještajni stručnjaci ukazuju da Rusija pojačava „hibridne“ napade na evropske saveznike Ukrajine, pokušavajući da sprovede široku kampanju miješanja i sabotaža kako bi izazvala haos na Zapadu, a da pritom zadrži mogućnost poricanja odgovornosti i ne pređe prag koji bi mogao izazvati vojni odgovor.

Hakerske operacije i sajber napadi su ključni dio te strategije, a dokumenta sugerišu da program na Bauman univerzitetu ne pokazuje znake usporavanja. Najnovija generacija polaznika neće diplomirati prije kraja akademske 2027. godine.

Iako ova kolekcija dokumenata pruža dosad neviđen uvid u tajni i sistematski program obuke ruskih sajber agenata, upućeni tvrde da je to samo dio šire slike. Drugi ruski univerzitet, Mirea, prema riječima bivšeg vojnom zvaničnika, ima još važniju ulogu u obuci hakera.

„Bauman je jedan od nekoliko elitnih univerziteta koji se koriste za identifikaciju nadarenih studenata za regrutovanje u vojne i obavještajne strukture“, rekao je izvor.

( "Gardijan", A.Š. )