Dvadeset godina nezavisnosti i novi identitet Crne Gore

Dvadeset godina nakon obnove nezavisnosti, Crna Gora se, finalizujući svoj evropski put, ponovo nalazi u središtu istorijskih procesa. Osvrt na nacionalna dostignuća, državnu suverenost i složen proces transformacije, koji je Crnu Goru uveo u NATO i doveo pred vrata Evropske unije, važan je domen aktuelnog javnog diskursa. Međutim, usred tog opravdanog samopotvrđivanja, jedan važan aspekt često ostaje nedovoljno osvijetljen: pitanje kako će se identitet Crne Gore razvijati u budućnosti.

Jer nezavisnost, kao ni demokratski suživot, nije konačna tačka, već kontinuirani proces. A taj proces Crnu Goru danas neminovno vodi u novu fazu – ka evropskoj budućnosti koja nije u suprotnosti sa etničkim, vjerskim ili nacionalnim identitetima, već ih dopunjuje i proširuje.

Upravo iz tog razloga, Crna Gora ove godine ima dvostruki razlog za slavlje. Sa članstvom u Evropskoj uniji, građani će postati dio najvećeg mirovnog projekta na svijetu, najvećeg jedinstvenog tržišta, a mladi ljudi, dio jednog zajedničkog prostora nauke i obrazovanja. Takva iskustva stvaraju osjećaj pripadnosti – ne apstraktan, već konkretan i ličan, i mogu doprinijeti široj koheziji društva.

Više od političkog projekta

Evropska integracija Crne Gore se u javnoj debati često posmatra prvenstveno kao političko-tehnički proces takozvane „političke elite“ – kao niz reformi, pregovora i institucionalnih prilagođavanja. Međutim, Evropska unija je mnogo više od jedinstvenog tržišta ili saveza država – ona je i prostor zajedničkih vrijednosti, podijeljene odgovornosti i jedinstvenog zajedničkog identiteta.

Za Crnu Goru, potencijalno članstvo u EU je, zahvaljujući odlučnim koracima političke elite i velikoj podršci crnogorskih građana, sada na dohvat ruke. Ono međutim ne znači samo geopolitičko pozicioniranje, već i proširenje identiteta. Pored postojećeg nacionalnog, kulturnog, vjerskog i istorijskog identiteta, pojavljuje se još jedan: evropski.

Evropski identitet se vrlo konkretno pokazuje u svakodnevnom životu – kada studenti iz Crne Gore kroz programe poput Erasmus+ studiraju u Berlinu, Rimu ili Parizu i tamo stvaraju prijateljstva za cijeli život. On se ogleda i u tome što mladi preduzetnici dobijaju pristup evropskim tržištima, fondovima i mrežama. Isto tako će se pokazivati kroz zajedničke standarde u oblasti zaštite životne sredine, prava potrošača ili radnih prava koji poboljšavaju kvalitet života svih građana.

Pojedinac kroz takva iskustva razvija pripadnost široj, evropskoj zajednici, koja vremenom postaje dio njegovog identitetskog sklopa.

Ovaj dodatni identitet otvara nove perspektive, omogućava pojednostavljenu prekograničnu saradnju i stvara okvir u kojem se razlike doživljavaju ne kao prijetnja, već kao bogatstvo.

Evropski identitet novi kvalitet crnogorske budućnosti

Mladi u Crnoj Gori već danas odrastaju u stvarnosti koja je više evropska nego ikada ranije – kroz obrazovanje, razmjene, digitalnu povezanost i zajedničke društvene izazove.

Ova generacija evropsku pripadnost doživljava kao dio vlastite svakodnevice. Ona ne razmišlja u kategorijama „ili-ili“, već „i-i“: crnogorsko i evropsko.

U tome leži velika šansa. Takav višeslojni identitet može otupjeti oštricu postojećih podjela i doprinijeti većoj otvorenosti, širem dijalogu i jačoj društvenoj koheziji unutar Crne Gore.

Evropski identitet pomjera fokus sa onoga što razdvaja na ono što povezuje. Upravo ta identiteska višeslojnost je snaga i šansa.

Odgovornost i perspektiva

Sa tom perspektivom dolazi i odgovornost. Evropski identitet ne nastaje automatski formalnim članstvom u EU. On se mora živjeti, oblikovati i stalno iznova graditi – kroz aktivno građanstvo, društveni angažman i živu demokratsku kulturu.

U tome mladi imaju ključnu ulogu. Oni su ti koji će ovu novu dimenziju identiteta ispuniti sadržajem i novim perspektivama za svoje društvo i državu. Zato mogućnost da izraze svoje ideje i aktivno učestvuju u oblikovanju budućnosti nije opcija – to je nužnost.

Pogled unaprijed

Dvadeset godina od obnove nezavisnosti nije samo važan jubilej, to je prilika da svi njeni građani svoj pogled, emocije, svoje nade i očekivanja usmjere naprijed u njenu evropsku budućnost i sve šanse i prilike koje ta budućnost sa sobom nosi.

Snažno utemeljena u svim svojim vjerskim, etničkim, nacionalnim identitetima i raznolikostima uz evropski identitet Crna Gora ima priliku da učvrsti svoju državnosti, i sačuva kulturno i istorijsko nasljedje. Kao takva, ona je istovremeno domovina Crnogorca, Srba, Bošnjaka, Albanaca, Muslimana, Roma i Hrvata – i aktivan sudionik zajedničkog evropskog prostora.

Autor je direktor njemačke Fondacije Konrad Adenauer za Crnu Goru

( Jakov Devčić )