Od skromne centrale do Termoelektrane: Malo koji grad ima takvu vezu sa prizvodnjom električne energije kao Pljevlja

Pljevlja su decenijama energetsko srce Crne Gore, a malo koji grad u državi ima tako snažnu i dugu vezu sa proizvodnjom električne energije.Od skromne opštinske električne centrale iz tridesetih godina prošlog vijeka, do savremene termoelektrane, Pljevlja su postala simbol industrijskog razvoja i ključni oslonac elektroenergetskog sistema države.

Ove godine navršava se 90 godina od izgradnje prve električne centrale, događaja koji je zauvijek promijenio izgled grada i način života njegovih stanovnika.

Istorija elektrifikacije Pljevalja istovremeno je i priča o upornosti, viziji i velikim ulaganjima koja su ovaj grad pretvorila u mjesto bez kojeg je danas teško zamisliti stabilno snabdijevanje Crne Gore električnom energijom.

Prva električna centrala u Pljevljima izgrađena je 1936. godine zahvaljujući zalaganju tadašnjeg predsjednika Opštine Bogdana Nenadića.

Centrala je podignuta u naselju Ševari, na mjestu današnjeg supermarketa kod Kamenog mosta.

I prije potpunog uvođenja električnog osvjetljenja, iste godine manji agregat omogućio je da struju dobiju zgrada Doma narodnog zdravlja (izgrađena 1928) i djelimično pljevaljska Gimnazija. Ubrzo nakon puštanja centrale u rad, sa ulica su nestali fenjeri, a iz kuća petrolejske lampe. Na zahtjev Žabljačana, tri lampe su čak poklonjene žabljačkoj opštini.

Veoma brzo otvorena je i prva prodavnica električnog materijala. Njen vlasnik Kijanović doveo je iz Valjeva braću Višić, koji su počeli da uvode struju u privatne kuće.

Izgradnja centrale sa razvodnom mrežom dužine devet kilometara koštala je 950.000 tadašnjih dinara. Bila je to prva termoelektrana na prostoru Crne Gore, snage svega 70 kilovata.

Za gradnju je Nenadić kod Hipotekarne banke podigao kredit od milion dinara, sa kamatom od osam odsto i rokom otplate od 20 godina. Formiran je Odbor za elektrifikaciju grada, sprovedene su dvije licitacije, a najpovoljniju ponudu dao je inženjer Miroslav Maršićanin iz Beograda. On je u Pljevlja doveo Čeha Josifa Sklenara koji je montirao elektranu, dok je nadzor nad radovima vršio Žarko Roćen. Izgradnja zgrade u kojoj je smještena elektrana koštala je oko 180.000 dinara. Umjesto projektovanih 11, instalirano je 40 sijalica od po 200 vati. Za održavanje centrale i rukovanje opremom bili su zaduženi Svetozar Veličković i Ivo Šivez iz Srbije. Veličković je obavljao i dužnost elektromontera. Poslovođa elektrane bio je Pljevljak Mehmedalija Šećerkadić. Nakon deceniju i po rada, prva elektrana u Pljevljima prestala je s radom 1950.

U međuvremenu, u naselju Doganje, nedaleko od današnje separacije Rudnika uglja, montirana je nova, znatno veća elektrana koja je strujom snabdijevala i okolna sela.

Ministarstvo elektroprivrede Jugoslavije izdvojilo je 1949. godine preko 20 miliona dinara za njenu izgradnju. Planirana snaga iznosila je 2.500 kilovata, više od ukupne snage svih tadašnjih crnogorskih elektrana.

Radovi su počeli u junu 1949, a završeni su krajem decembra iste godine. Elektrana je puštena u pogon 6. januara 1950.

Međutim, već na početku rada uočeni su ozbiljni propusti u gradnji. Umjesto projektovane snage, elektrana je u prvoj godini imala raspoloživih svega 1.000 kilovata, a dnevna proizvodnja iznosila je samo 500 kWh, čak 14 puta manje od termoelektrane u Kotoru. Bilo je neophodno uložiti dodatna sredstva u rekonstrukciju kotlarnice i postrojenja. Inžinjeri su predlagali izgradnju novog objekta i ponovno montiranje cijelog postrojenja, sa rekonstrukcijom kotla. Glavna direkcija za elektroprivredu Crne Gore se ipak opredijelila za rekonstrukciju kotlarnice. Procijenjeno je da ti radovi iziskuju manja finansijska sredstva od izgradnje nove kotlarnice. Oko 950 hiljada dinara koštala je izgradnja centrale, uključujući razvodnu mrežu od devet kilometara.

Sedamdesetih godina započele su pripreme za izgradnju savremene Termoelektrana Pljevlja. Skupština Crne Gore je u junu 1974. dala garancije za kredit potpisan između Jugoslavije i Sovjetskog Saveza, koji je trebalo da isporuči ključnu opremu.

Kamen-temeljac postavljen je 20. novembra 1974, dok su pripremni radovi počeli u oktobru 1975. Zbog stalnog rasta troškova i hronične besparice, izgradnja je više puta odlagana. Predračunska vrijednost je sa planiranih 1,188 milijardi dinara porasla na 3,8 milijardi do 1982. godine.

Nakon četiri odlaganja, termoelektrana je puštena u probni rad 22. oktobra 1982. godine. Prvi kilovati dobijeni su sagorijevanjem mazuta radi zagrijavanja kotla, a 24. novembra započela je proizvodnja na ugalj.

Zvanično, termoelektrana je počela sa radom 20. novembra 1983. godine, na Dan oslobođenja Pljevalja.

Danas je Termoelektrana Pljevlja okosnica elektroenergetskog sistema Crne Gore i jedan od najvažnijih energetskih objekata u državi. Zahvaljujući bogatim ležištima uglja i dugoj tradiciji proizvodnje električne energije, Pljevlja imaju strateški značaj za energetsku stabilnost zemlje.

( Goran Malidžan )