Pad DPS-a, ulazak u NATO, priznanje Kosova: Dvadeset najznačajnijih političkih događaja u Crnoj Gori od referenduma

Dvije decenije od obnove državne nezavisnosti, Crna Gora prošla je kroz duboke i važne političke procese - od međunarodnog priznanja i članstva u NATO-u, preko višegodišnje dominacije Demokratske partije socijalista (DPS) i protesta protiv njenog režima, do prve smjene vlasti na izborima, intenziviranja pregovora s Evropskom unijom (EU), ulaska nekadašnjeg Demokratskog fronta (DF) u Vladu...

“Vijesti” donose pregled 20 najznačajnijih političkih događaja od referenduma održanog 21. maja 2006. godine, na kom je Crna Gora obnovila nezavisnost.

Proglašenje nezavisnosti - jun 2006.

Državni parlament usvojio je Odluku o proglašenju nezavisnosti i Deklaraciju nezavisne Crne Gore. Time je i formalno verifikovana volja građana s referenduma.

Prijem u UN - jun 2006.

Crna Gora postala je članica Ujedinjenih nacija (UN), čime je potvrđen njen međunarodno-pravni subjektivitet. Ubrzo je uslijedilo i uspostavljanje diplomatskih odnosa s brojnim državama.

Prvo povlačenje Đukanovića - oktobar 2006.

Nakon pobjede DPS-a na prvim izborima poslije obnove nezavisnosti, u septembru 2006, lider te stranke Milo Đukanović prepustio je funkciju premijera partijskom kolegi Željku Šturanoviću. To je bio prvi veliki politički manevar nakon referenduma, iako je Đukanović zadržao ključni uticaj u DPS-u. Šturanović je krajem januara 2008. podnio ostavku iz zdravstvenih razloga, pa je Đukanović opet preuzeo funkciju šefa Vlade.

Donošenje Ustava - oktobar 2007.

Skupština je usvojila prvi Ustav nezavisne Crne Gore, kojim je država definisana kao građanska, demokratska, ekološka i država socijalne pravde, zasnovana na vladavini prava. Ustav je postavio temelje novog institucionalnog poretka nakon razlaza sa Srbijom.

Priznanje Kosova - oktobar 2008.

Crna Gora je priznala nezavisnost Kosova, što je izazvalo oštre reakcije dijela domaće javnosti, ali i Srbije. Taj potez dodatno je odredio spoljnopolitički pravac Podgorice ka Zapadu.

Zahtjev za članstvo u EU - decembar 2008.

Crna Gora je formalno podnijela zahtjev za članstvo u EU. Status kandidata dobila je 2010.

Novo povlačenje Đukanovića - decembar 2010.

Milo Đukanović podnio je ostavku na mjesto premijera 21. decembra 2010, nekoliko dana nakon što je Crna Gora dobila status kandidata za članstvo u EU. Naslijedio ga je Igor Lukšić (DPS). Nakon parlamentarnih izbora održanih u oktobru 2012, Đukanović se opet vratio na premijersku poziciju.

Otvaranje pregovora sa EU - jun 2012.

Početak pristupnih pregovora s EU označio je ulazak Crne Gore u najvažniji reformski proces nakon obnove državne nezavisnosti. Od tada su otvorena sva pregovaračka poglavlja, ali je napredak godinama usporavan zbog problema u vladavini prava. Crna Gora do sada ima 14 zatvorenih poglavlja od ukupno 33.

Ustavni amandmani - jul 2013.

Usvojeni su amandmani na Ustav, prvenstveno radi jačanja nezavisnosti pravosuđa i usklađivanja s evropskim standardima (predviđeno da se državni tužilac i sudije Ustavnog suda biraju dvotrećinskom većinom). To je bio jedan od ključnih uslova za napredak u poglavljima 23 i 24, koja se odnose na vladavinu prava.

Protesti DF-a i sukobi u Podgorici - oktobar 2015.

Demokratski front organizovao je proteste protiv vlasti DPS-a, tražeći prelaznu vladu i fer izbore. Protesti su kulminirali sukobima s policijom, a politička scena dodatno se polarizovala, posebno zbog toga što je policija uhapsila nekoliko poslanika i novinara, i pretukla više ljudi.

Izbori i slučaj “državni udar” - oktobar 2016.

Na dan izbora 16. oktobra 2016. uhapšeno je više osoba zbog sumnje da su pripremale nasilno rušenje vlasti. O slučaju se i danas priča, a sudski proces imao je više obrta. Apelacioni sud je u februaru ove godine odbio žalbu Specijalnog državnog tužilaštva i donio konačnu oslobađajuću presudu za sve optužene. Tim epilogom potvrđena je ranija odluka Višeg suda iz jula 2024. Među oslobođenima su lideri bivšeg DF-a Andrija Mandić i Milan Knežević, kao i više ruskih i srpskih državljana. Bili su optuženi za stvaranje kriminalne organizacije i pripremanje terorizma na dan izbora, s ciljem nasilne smjene vlasti i sprečavanja ulaska Crne Gore u NATO.

Prvostepenom presudom, iz 2019, optuženi su bili osuđeni na višegodišnje kazne zatvora, ali je Apelacioni sud tu presudu ukinuo 2021. godine i vratio na ponovno suđenje.

Ulazak u NATO - jun 2017.

Crna Gora je postala članica NATO-a. To je bio najvažniji bezbjednosno-politički događaj poslije obnove nezavisnosti i potvrda strateškog zaokreta ka Zapadu. Prethodno je Skupština izglasala Zakon o potvrđivanju Sjevernoatlantskog ugovora.

Predsjednički izbori i povratak Đukanovića - april 2018.

Milo Đukanović je pobijedio na predsjedničkim izborima i vratio se na najvišu državnu funkciju, nakon što je u oktobru 2016, poslije izbora, mjesto premijera prepustio Dušku Markoviću (DPS). Đukanovićevim povratkom potvrđena je dominacija DPS-a, ali i pojačane kritike o koncentraciji moći.

Protesti “Odupri se - 97.000” - april 2019.

Građanski protesti organizovani su nakon afere “Koverta” i optužbi za korupciju u vrhu vlasti. Organizatori su tražili ostavke najviših državnih funkcionera i tehničku vladu za pripremu izbora. Naziv protesta proistekao je iz afere “Koverta”, koju je javnosti predstavio biznismen Duško Knežević, objavivši video-snimak na kom bivšem gradonačelniku Podgorice Slavoljubu Stijepoviću (DPS) predaje kovertu sa, kako tvrdi, 97,5 hiljada eura namijenjenih za kupovinu glasova na izborima. Optuženi u tom slučaju su i u ponovljenom postupku oslobođeni.

Zakon o slobodi vjeroispovijesti i litije - decembar 2019.

Usvajanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti krajem 2019. izazvalo je masovne protestne litije, koje je predvodila Mitropolija crnogorsko-primorska Srpske pravoslavne crkve (SPC). Propisom je bilo predviđeno da sva crkvena imovina izgrađena prije 1918. bude u vlasništvu države. Izglasavanje zakona koštalo je DPS vlasti. Nakon izbora i smjene njihove vlasti u avgustu 2020, litije su prestale, a sporni djelovi zakona su izmijenjeni.

Prva promjena vlasti na izborima - avgust 2020.

Parlamentarni izbori u avgustu 2020. donijeli su prvu smjenu vlasti na državnom nivou nakon tri decenije dominacije DPS-a, odnosno - prvu promjenu vlasti na izborima u istoriji države. Tri opozicione liste (koalicije okupljene oko DF-a, Demokrate i Građanskog pokret URA) formirale su većinu, a Crna Gora je ušla u period čestih političkih kriza.

Vlada Zdravka Krivokapića - decembar 2020.

Nova većina izabrala je Vladu Zdravka Krivokapića, predstavljenu kao ekspertsku. Međutim, odnosi između Vlade i parlamentarne većine brzo su se pogoršali, što je dovelo do njenog pada nakon godinu i dva mjeseca - u februaru 2022.

Ustoličenje Joanikija i Temeljni ugovor - septembar 2021. i avgust 2022.

Petog septembra 2021. u Cetinjskom manastiru je za mitropolita crnogorsko-primorskog ustoličen Joanikije. On je na tronu naslijedio Amfilohija, koji je preminuo u oktobru 2020. Ustoličenje, koje je zbog protesta u tom gradu na koje je pozivala opozicija, obavljeno uz pomoć policije, izazvalo je veliko negodovanje dijela javnosti.

Nakon pada Krivokapićeve Vlade, u aprilu 2022. formirana je manjinska vlast Dritana Abazovića, uz podršku DPS-a. Abazović je u avgustu 2022, bez prethodne najave, potpisao u Podgorici Temeljni ugovor sa SPC, što je produbilo političke podjele i ubrzo dovelo do izglasavanja nepovjerenja njegovoj Vladi.

Poraz Đukanovića i pobjede Milatovića i PES-a - april i jun 2023.

Jakov Milatović, kao kandidat Pokreta Evropa sad (PES), pobijedio je Đukanovića na predsjedničkim izborima u aprilu 2023, čime je simbolično završen jedan politički ciklus. Iste godine, u oktobru, formirana je 44. Vlada, na čijem je čelu Milojko Spajić. U junu 2024. Crna Gora je dobila pozitivan Izvještaj o procjeni ispunjenosti privremenih mjerila za poglavlja 23 i 24, čime je uspješno ispunila ključne privremene kriterijume u vladavini prava i zvanično ušla u završnu fazu pregovaračkog procesa s EU.

Rekonstrukcija Vlade i ulazak DF-a - jul 2024.

Rekonstrukcija Vlade, kojom je koalicija “Za budućnost Crne Gore” (bivši DF) zvanično ušla u izvršnu vlast, izglasana je u parlamentu 23. jula 2024. Tim potezom stranke nekadašnjeg DF-a (Nova srpska demokratija i Demokratska narodna partija) postale su deo kabineta premijera Spajića. DNP je početkom ove godine izašao iz vlasti.

( Biljana Matijašević )