Dvije decenije kasnije: Crna Gora i dalje traži sistem sporta

Dvadeset godina od obnove nezavisnosti Crne Gore otvara prostor za ozbiljno, neuljepšano sagledavanje jednog od najosjetljivijih segmenata društva - sporta.

Iako se u javnosti često ističu pojedinačni uspjesi i medalje kao dokaz napretka, dublja analiza pokazuje da Crna Gora i dalje nema uspostavljen funkcionalan i održiv sistem sporta, već skup parcijalnih rješenja koja zavise od trenutnih političkih i budžetskih odluka.

FINANSIRANJE SPORTA - SISTEM BEZ STABILNOSTI

Osnovni problem počinje od finansiranja. Za nacionalne sportske saveze, Crnogorski olimpijski komitet i Paraolimpijski komitet iz budžeta se izdvaja oko 0,20% - što je među najmanjim izdvajanjima u regionu i očigledno nedovoljno za normalno funkcionisanje nacionalnih selekcija.

Još veći problem od samog iznosa jeste način na koji se finansiranje tretira. Umjesto da sport bude stabilna, planska i razvojna kategorija, on se godinama predstavlja kao politički kapital - kroz narativ “ova Vlada je izdvojila najviše”. Time se sport svodi na statistiku političkih mandata, a ne na dugoročni javni interes.

Ideja o fiksnom procentu izdvajanja za sport stalno se pominje, ali nikada ne prerasta u sistemsko rješenje. Upravo tu leži ključni problem: bez zakonski garantovanog i stabilnog modela finansiranja, sport ostaje taoc budžetskih oscilacija i političkih prioriteta.

Sport je, pritom, često bio predmet političkog potkusurivanja i u izvršnoj vlasti. Ministarstvo sporta nije uvijek bilo poseban resor Vlade - već se lutalo od ukidanja i spuštanja na rang Uprave za sport, do spajanja sa više oblasti (prosvjeta, kultura...), očito u skladu sa političkim momentom i potrebama.

U 20. godinu od obnove nazavisnosti Crna Gora, simbolično, ulazi bez ministra sporta - ta fotelja upražnjena je već pet mjeseci.

STRATEGIJA KOJA POSTOJI - ALI NE FUNKCIONIŠE

Pitanje strategije direktno je vezano za finansiranje. Na papiru postoje kategorizacije sportova i pravilnici koji rangiraju discipline po rezultatima, masovnosti i značaju. Međutim, u praksi to često ostaje mrtvo slovo.

Čak i kada savezi iz najviših kategorija dobiju veća sredstva, to ne znači da su njihove potrebe pokrivene - pripreme, putovanja, stručni rad i takmičenja i dalje zavise od dodatnih improvizacija.

Ono što nedostaje jeste jasna, hrabra i realna strategija: država mora definisati koje selekcije i sportovi imaju najveći potencijal za međunarodni rezultat i tu koncentrisati resurse. Za malu zemlju poput Crne Gore, rasipanje resursa na veliki broj “potencijalnih projekata” znači u suštini - odustajanje od vrhunskog sportskog učinka.

Primjeri iz Evrope pokazuju drugačiji pristup. Farska Ostrva su, recimo, rukomet prepoznala kao strateški sport i oko njega izgradila sistem koji donosi rezultate i vidljivost. Takav model selektivnog ulaganja Crnoj Gori nedostaje.

U tom smislu, sportovi poput vaterpola i ženskog rukometa već su dokazani kao međunarodno uspješni. Ali upravo tu nastaje nova obaveza: ako se ti sportovi definišu kao prioritetni, onda moraju dobiti i veća sredstva, ali i strožu odgovornost, bolju organizaciju i mjerljive rezultate ne samo na najvećim scenama, već i u razvoju mladih kategorija.

INFRASTRUKTURA - SISTEMSKA SLABOST KOJA TRAJE DECENIJAMA

Možda najvidljiviji simbol nepostojanja sistema jeste infrastruktura. Nevjerovatno zvuči podatak da Crna Gora 2026. godine i dalje nema završen nacionalni stadion, da se pojedini projekti poput stadiona na Cetinju grade gotovo deceniju, da se istočna tribina Gradskog stadiona u Podgorici zida kao “Skadar na Bojani”, te da država nema dvoranu koja u potpunosti zadovoljava međunarodne standarde.

Najveća dvorana u zemlji je stara gotovo pola vijeka i odavno zahtijeva ne samo rekonstrukciju, već i ozbiljnu reviziju bezbjednosnih i tehničkih uslova. Istovremeno, broj zatvorenih bazena koji mogu da prime međunarodna takmičenja je minimalan, a školske sportske sale su u velikoj mjeri dotrajale.

Bez ozbiljnog investicionog plana i profesionalnog upravljanja projektima, ovaj problem će se samo produbljivati. Infrastruktura nije estetsko pitanje, već osnov svakog sportskog sistema - bez nje nema ni razvoja, ni rezultata.

ZAKON O SPORTU - OKVIR KOJI NE PRATI REALNOST

Zakon o sportu iz 2018. godine, sa izmjenama iz 2021, u velikoj mjeri je izgubio vezu sa realnim stanjem na terenu. Umjesto da bude razvojni okvir, on je u praksi stvorio dodatne administrativne i organizacione probleme za saveze i klubove.

Posebno zabrinjava činjenica da novi nacrt zakona još uvijek nije predstavljen javnosti, iako se o njegovoj potrebi govori godinama. To ukazuje na institucionalnu inertnost i nedovoljnu koordinaciju ključnih aktera sportskog sistema - prije svega Ministarstva sporta i mladih Crne Gore i sportskih krovnih organizacija (COK, nacionalni savezi).

Bez savremenog zakonskog okvira, koji jasno definiše uloge, odgovornosti i modele finansiranja, teško je govoriti o ozbiljnoj reformi sporta.

SPORTSKA KULTURA - NERAZVIJEN ODNOS PREMA REPREZENTACIJI

Možda najnevidljiviji, ali dugoročno najvažniji problem jeste sportska kultura. U protekle dvije decenije nije razvijen stabilan sistem edukacije javnosti o značaju sporta, reprezentacije i realnim dometima jedne male države na međunarodnoj sceni.

U javnosti dominira pristup u kojem se uspjeh mjeri isključivo medaljama, dok se plasman na velika takmičenja, borba protiv jačih selekcija ili jedna pobjeda u teškoj grupi često ne prepoznaju kao vrijednost.

Takav odnos stvara pritisak na sportiste i selekcije, ali i pogrešna očekivanja javnosti. Navijanje postaje uslovno - prisutno samo kada se pobjeđuje, umjesto da bude stalna podrška reprezentaciji, bez obzira na rezultat.

Primjeri poput navijača sa Farskih Ostrva, koji slave i minimalne uspjehe svoje reprezentacije kao istorijske, pokazuju koliko je važan sistem vrijednosti, a ne samo rezultat.

U tom kontekstu, svaki nastup Crne Gore na evropskoj, svjetskoj ili olimpijskoj sceni mora se posmatrati kao uspjeh sam po sebi. Jer za male države, konkurencija je često neravnopravna, a sam ulazak u elitno takmičenje predstavlja rezultat dugotrajnog rada.

ZAKLJUČAK - SPORT BEZ SISTEMA OSTAJE ZBIR POJEDINAČNIH USPJEHA

Dvadeset godina nakon obnove nezavisnosti, sport u Crnoj Gori i dalje funkcioniše kao zbir talenata, pojedinačnih generacija i povremenih uspjeha, a ne kao stabilan sistem.

Bez promjene u finansiranju, jasne strategije, ozbiljne infrastrukture, savremenog zakona i razvijene sportske kulture, teško je očekivati dugoročni napredak.

Sport ne može biti tema političkog marketinga niti povremene inspiracije - on mora postati trajna državna politika. U suprotnom, Crna Gora će i dalje zavisiti od individualnih uspjeha, umjesto od sistema koji ih proizvodi.

Crnogorski sport između talenata i improvizacije: Nedostatak strategije, nestabilno finansiranje i decenijski infrastrukturni problemi pokazuju da Crna Gora još nije izgradila održiv sportski sistem

( Danilo Mitrović )