Javnost treba da zna za Vučića iz Skaja: Odbijena kao neosnovana tužba brata predsjednika Srbije protiv “Vijesti”

Objavljivanje Skaj prepiski u kojima se pominje brat predsjednika Srbije Andrej Vučić bilo je od javnog interesa, a on, kao javna ličnost i aktivni učesnik u političkom životu te zemlje, mora trpjeti širi stepen javne kritike i interesa javnosti, stav je podgoričkog Osnovnog suda.

To piše u prvostepenoj presudi kojom je odbijen zahtjev tog Beograđanina da mu “Vijesti”, glavni i odgovorni urednik Mihailo Jovović, urednik crne hronike Danilo Mihajlović i novinarka Jelena Jovanović solidarno isplate 5.000 eura zbog povrede časti, ugleda i dostojanstva.

Vučić je istom odlukom obavezan da tuženima plati 3.403,12 eura troškova parničnog postupka.

Sudija Jelena Anđelić istovremeno je odbila i zahtjev da se sa portala “Vijesti” ukloni tekst objavljen 23. januara 2024. godine pod naslovom “Zvonko i Andrej slavili milijardu...”, kao i da glavni i odgovorni urednik o svom trošku objavi presudu.

Predmet postupka bio je tekst u kojem su “Vijesti” citirale djelove Skaj komunikacije koju su, prema spisima predmeta, vodili odbjegli policajac Ljubo Milović i Nikšićanin Miloš Božović.

U toj prepisci pominju se bezbjednosne službe Crne Gore i Srbije, kriminalni klanovi, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, njegov brat Andrej i biznismen sa Kosova Zvonko Veselinović.

Sud je naveo da je prilikom odlučivanja posebno cijenio da li je Andrej Vučić javna ličnost, da li je iskoristio pravo da zahtijeva odgovor ili ispravku, da li je sporni tekst od javnog interesa, da li su tuženi djelovali u dobroj vjeri i imali faktičku osnovu za objavljivanje, kao i da li bi usvajanje tužbenog zahtjeva moglo proizvesti “chilling effect” na javnu debatu.

U presudi piše da je sud izvršio uvid u podatke sa sajta Srpske napredne stranke (SNS) i utvrdio da je Vučić član izvršnog odbora te partije, da je učestvovao na radnom sastanku Opštinskog odbora Voždovac i prisustvovao sastanku Gradskog odbora SNS-a u Zrenjaninu.

To je, piše u presudi, dovelo do zaključka da Vučić “aktivno i javno učestvuje u političkom životu u Republici Srbiji i javno nastupa o važnim pitanjima”.

“Samim tim tužilac, kao javna ličnost koja zbog funkcije, uticaja, javnog djelovanja ili dobrovoljnog ulaska u javni prostor mora trpjeti širi stepen javne kritike i interesa javnosti i samim tim se izložiti javnoj kontroli, te da očigledno postoji veći legitiman interes javnosti”, navodi se.

Sud je posebno obrazložio zbog čega je ocijenio da je sporni tekst bio od javnog interesa: “Sud cijeni da predmetni tekst predstavlja izvještavanje o temi koja jeste od javnog interesa, imajući u vidu da se odnosi na sadržaj Skaj komunikacije lica za koja se vode krivični postupci zbog organizovanog kriminala, kao i da se u komunikaciji pominje brat predsjednika Republike Srbije”.

U obrazloženju se dodaje da je sud posebno imao u vidu da je tema organizovanog kriminala i eventualnih veza sa političkim strukturama pitanje od izuzetnog javnog interesa, te da javnost ima pravo da bude informisana o sadržini komunikacija koje su predmet sudskih i tužilačkih postupaka - “naročito kada se u njima pominju lica koja imaju politički uticaj ili su povezana sa nosiocima javnih funkcija”.

Sud je, međutim, naveo da postojanje javnog interesa ne oslobađa medije obaveze da postupaju pažljivo i odgovorno.

“Sama činjenica postojanja javnog interesa ne oslobađa medije obaveze da postupaju pažljivo i odgovorno prilikom objavljivanja informacija koje mogu ozbiljno uticati na ugled i dostojanstvo pojedinca”, piše u presudi.

Sud je zato razmatrao i pitanje dužne novinarske pažnje, pa se objašnjava da jedan od tih standarda predstavlja pravilo “audiatur et altera pars”, odnosno obaveza da se osobi o kojoj se izvještava pruži mogućnost da se izjasni, kao i da se informacije provjere iz drugog izvora kada je to moguće.

Sud je konstatovao da tužiocu prije objavljivanja teksta nije pružena mogućnost da se izjasni, iako su tuženi tvrdili da su pokušali da stupe u kontakt sa njim.

Prilikom konačne ocjene, međutim, sud je cijenio njihove iskaze o pokušajima da dođu do Vučića, ali i činjenicu da se on nakon objavljivanja teksta nije obraćao “Vijestima” zahtjevom za odgovor ili ispravku.

“Nadalje, sud nalazi da je tužilac imao mogućnost da koristi zakonski mehanizam odgovora i ispravke informacije propisan Zakonom o medijima, ali da to pravo nije iskoristio prije podnošenja tužbe. Iako korišćenje tog prava nije procesna pretpostavka za podnošenje tužbe, ista okolnost je od značaja prilikom ocjene proporcionalnosti zahtjeva i ponašanja stranaka”, navodi se u presudi.

Sud je detaljno cijenio i sadržinu Skaj komunikacije, pa je, radi utvrđivanja vjerodostojnosti, izvršio uvid u Skaj ECC komunikaciju Milovića i Božovića. Na osnovu podataka iz krivičnog postupka koji se protiv odbjeglog policajca vodi pred Višim sudom u Podgorici, utvrđeno je da je on pisao pod PIN-om 5S7GLO...

Nakon uvida u tu komunikaciju, sud je utvrdio da je prepiska u spornom tekstu “vjerodostojno prenijeta”.

Sud je ocijenio da su “Vijesti” izvještavale o sadržini Skaj komunikacije koja je predmet krivičnih postupaka, a ne o tvrdnjama koje su novinari sami proizveli.

“Sud dalje nalazi da predmetni tekst nije sadržao kategoričke tvrdnje novinara da je tužilac izvršilac krivičnih djela ili član kriminalne organizacije, već da se radi o prenošenju komunikacije između trećih lica koja komentarišu određene događaje i odnose”, piše u presudi.

Navodi se i da iz sadržaja teksta proizilazi da je riječ o prenošenju navoda iz komunikacije, “a ne o tvrdnjama koje novinari iznose kao nesporno utvrđene činjenice”.

Pozivajući se na predmet “Bladet Tromsø and Stensaas protiv Norveške”, sud je ukazao da mediji imaju pravo da izvještavaju o ozbiljnim optužbama od javnog interesa kada postoji dovoljna činjenična osnova i kada djeluju u dobroj vjeri.

“Novinar ne mora dokazati ‘apsolutnu istinu’ svake optužbe ako izvještava o dokumentu ili postojećim tvrdnjama”, navodi se u presudi.

Sud nije prihvatio ni tvrdnju tužioca da su tuženi u tekstu iznijeli sopstvene vrednosne sudove o njemu.

U presudi se pojašnjava da je u spornom tekstu prenesena sadržina Skaj prepiske trećih lica, a da se djelovi u kojima je sadržaj opisno prenesen ne mogu tretirati kao vrednosni sudovi tuženih, jer odgovaraju sadržini predmetnih prepiski.

“Eventualni vrednosni sudovi mogu se pripisivati upravo trećim licima, a ne i tuženima”, navodi sud.

U tom pravcu sud je ukazao i na nadnaslov spornog teksta: “Milović i Božović mjesecima komentarisali bezbjednosne službe Crne Gore i Srbije i kriminalne klanove na teritorijama dviju država”, ocjenjujući da i iz toga proizilazi da se radi o komunikaciji trećih lica.

Sud se pozvao i na predmet “Thoma protiv Luksemburga”, navodeći da bi “kažnjavanje novinara za širenje, odnosno prenošenje izjava drugih lica ozbiljno ugrozilo doprinos koji štampa ima u diskusiji o pitanjima od javnog interesa”.

U obrazloženju se navodi da je sud cijenio iskaze glavnog urednika, urednika i novinarke i zaključio da su tuženi postupali “u dobroj vjeri” i u skladu sa novinarskom etikom.

“Sud je cijenio da su tuženi postupali u dobroj vjeri, odnosno u dobroj namjeri, pa i sa dužnom novinarskom pažnjom”, piše u presudi.

Sud je takav zaključak zasnovao na tome što su tuženi imali u posjedu komunikaciju iz krivičnih spisa, što su je označili kao komunikaciju trećih lica, što su pokušavali da dođu do odgovora tužioca i što su u tekstu prenijeli i raniju izjavu Andreja Vučića o odnosu sa Zvonkom Veselinovićem.

“Ja sam dva puta vidio na Kosovu Veselinovića, a mislim da se nikada u životu nismo čuli. Nemam ni njegov broj memorisan u aparatu...”, citira se u presudi dio te ranije izjave.

Vučić: Cilj je bio da nas prikažu kao povezane sa kriminalom

Andrej Vučić je tvrdio da je sporni tekst napisan i objavljen sa namjerom da se on i njegov brat, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, prikažu kao osobe povezane sa kriminalnim strukturama.

Navodio je da su u tekstu plasirane neistinite i neprovjerene informacije, da se ne bavi privatnim biznisom, da nema firme na svoje ime, da nije imao veze sa kriminalnim klanovima, niti bilo kakve odnose sa licima koja se dovode u vezu sa kriminalom.

Pred sudom je kazao da je zaposlen u Narodnoj banci Srbije 28 godina, da je porodičan čovjek i otac dvoje djece, da nikada nije bio osuđivan, niti se protiv njega vodi krivični postupak.

Naveo je da poznaje Zvonka Veselinovića, ali da ga je vidio “možda dva-tri puta”, da mu Veselinović nije prijatelj i da sa njim nije imao poslove. Vučić je kazao da se nakon objavljivanja teksta osjećao “užasno”, kao i njegova porodica, te da mu je prijatelj ljekar preporučio tabletu za smirenje i ljekove za srce, ali da za to nema medicinsku dokumentaciju.

Sud je cijenio njegove navode o nelagodnosti, uznemirenosti i povrijeđenosti, ali je ocijenio da nije dokazao intenzitet i trajanje duševnih bolova u mjeri koja bi opravdala dosuđivanje naknade.

“Sam navod da je po preporuci prijatelja koristio sredstva za smirenje i terapiju za srce, bez odgovarajuće medicinske dokumentacije, nije dovoljan dokaz za utvrđenje obima nematerijalne štete”, piše u presudi.

Urednici i novinarka: Prepiska je dio krivičnih spisa

Jovović rekao je pred sudom da su mu se novinari obratili kada su došli do saznanja da se u Skaj prepisci pominje brat predsjednika Srbije, kao i da je procijenio da je riječ o informaciji od javnog interesa za Crnu Goru i region.

Kazao je da je prije objavljivanja pokušao da dođe do kontakta Andreja Vučića kako bi dobio njegovu izjavu, ali da u tome nije uspio. Naveo je i da ne može tvrditi da je ono što učesnici Skaj komunikacije govore istinito, ali da zna da je ta komunikacija predmet krivičnih postupaka pred Višim sudom.

Mihajlović je kazao da novinari nisu čitali Skaj prepisku tražeći Andreja Vučića, već da su do njegovog pominjanja došli prateći komunikaciju glavnih nosilaca Skaj prepiski - Radoja Zvicera, Milovića, Petra Lazovića... Rekao je da tekst ne sadrži nijedno autorsko slovo, već prenošenje navoda iz Skaj prepiske i da bi u interesu redakcije bilo da ima i Vučićev stav.

Jovanović je pojasnila da je sporni tekst objavljen nakon podizanja optužnice protiv Milovića, te da su ona i kolege smatrali da javnost treba da bude upoznata sa sadržinom prepiske. Sud je, nakon izvedenih dokaza, zaključio da su tuženi imali dovoljnu faktičku osnovu za objavljivanje teksta.

“Po ocjeni ovog suda, tuženi su u konkretnom slučaju postupali u okviru slobode izražavanja i izvještavanja o pitanjima od javnog interesa, oslanjajući se na postojeći materijal koji je predmet krivičnih postupaka i koji je već bio predmet medijskog izvještavanja u regionu”, piše u presudi.

Sud je naveo da tuženi nisu postupali “sa namjerom da neosnovano diskredituju tužioca”, već sa ciljem informisanja javnosti o temi od javnog interesa. Zato je odbijen zahtjev za naknadu nematerijalne štete.

Vijesti u tom predmetu zastupa advokat Siniša Gazivoda.

Uklanjanje teksta bio bi ozbiljan problem za demokratiju i slobodu izražavanja

Sud je posebno obrazložio i zašto je odbio zahtjev da se tekst ukloni sa portala “Vijesti”.

U presudi se navodi da Zakon o medijima omogućava ograničenje daljeg širenja medijskog sadržaja samo u posebno propisanim slučajevima, poput direktnog i namjernog podsticanja na činjenje krivičnih djela, nasilje, mržnju ili terorizam.

Što u konkretnom nije slučaj i vodilo bi evidentnom kršenju članu 10 Evropske konvencije o ljudskim pravima, naveo je sud.

Sud se pozvao i na predmet “Times Newspapers Ltd protiv Ujedinjenog Kraljevstva”, ukazujući da internet arhive imaju “veliku društvenu vrijednost” i da su zaštićene članom 10 Evropske konvencije.

Prema stavu suda, uklanjanje teksta moglo bi dovesti do “chilling effect” - “efekta odvraćanja i zastrašivanja” - i mogućnosti da “u svakom narednom i budućem slučaju pripadnici medija ćute iz straha od sličnih posljedica”.

To bi, kako piše u presudi, bio “ozbiljan problem za demokratiju i slobodu izražavanja u jednom društvu i državi” i vodilo bi obeshrabrenju drugih da govore o pitanjima od javnog interesa.

Sud je naveo i da član 10 Evropske konvencije ne štiti samo “popularan” govor, već i onaj koji “šokira ili uznemirava”.

Iz tih razloga odbijen je zahtjev da se tekst ukloni, kao i zahtjev da se presuda objavi o trošku glavnog i odgovornog urednika “Vijesti”.

( Jelena Kočanović )