Žene u Baru - neravnopravna većina: Porast rodnog nasilja, niske radne pozicije, loš ekonomski položaj

Iako žene čine većinu stanovništva u Baru, realnost je da su manjina na pozicijama odlučivanja u lokalnoj upravi i drugim visokim institucijama, nasilje u porodici i porodičnoj zajednici raste, a broj kazni opada, dok su Baranke i češće korisnice socijalne pomoći.

To proizilazi iz nacrta Lokalnog akcionionog plana (LAP) za postizanje rodne ravnopravnosti i unapređenje kvaliteta života LGBTIQ+ osoba u opštini Bar za period od 2026. do 2029. u kome su prikazani podaci relevantnih institucija a koje je pribavila radna grupa za izradu dokumenta.

Stavnovništvo opštine Bar po polu, a po podacima iz posljednjeg popisa iz decembra 2023. godine, čini 45.812 stanovnika i stanovnica, odnosno 7,35 odsto ukupnog stanovništva Crne Gore, što je rast od oko devet odsto u odnosu na 42.048 po popisu iz 2011. Muškaraca je 22.258, a žena 23.554.

Opština Bar ima 41 odsto žena u sadašnjem sazivu Skupštine opštine Bar, “te time može biti primjer ostalim opštinama”, piše u dokumentu. Kad su u pitanju zaposleni po polu u lokalnim organima i službama, zaključuje da su muškarci i žene ravnopravni, ali ne i na rukovodećim pozicijama istih organa i službi, jer na tim pozicijama je 35 odsto žena i 65 odsto muškaraca.

U službi i organima lokalne uprave ima ukupno 297 zaposlenih, od toga je 149 žena a muškaraca 148. Uprkos brojčanoj jednakosti, samo nešto preko trećine njih se pita na visokoj poziciji. Takođe, predsjednik Opštine je muškarac, s jednom potredsjednicom i potpredsjednikom.

U preduzećima čiji je osnivač Opština, od njih deset, žena je više samo u tri. Takve su Turistička organizacija Bar, “Kuća maslina”, preduzeća koja na svom čelu imaju ženu. U tu statistiku spada i “Parking servis”, mada ima samo jednu zaposlenu i to direktoricu, pa je polna struktura u potpunosti ženska.

Među “muškim” loklanim preduzećima su Komunalne djelatnosti Bar, Vodovod i kanalizacija, Sportsko-rekreativni centar, “Lovstvo”, lokalni javni emiter Radio Bar, Kulturni centar i “Možura”. S izuzetkom Kulturnog centra koji ima direktoricu, na čelu ovih preduzeća su muškarci.

Statistika po polu predsjednika Savjeta mjesnih zajednica pokazuje da od ukupno 12 mjesnih zajednica u Baru je samo jedna žena na čelu tog organa (samo 8,33 odsto), pa se otvara prostor za aktivnosti koje bi povećale broj žena na rukovodećim pozicijama lokalnih organa, službi i mjesnih zajednica.

Više nasilja, manje kazni

U dijelu dokumenta koji se odnosi na rodno zasnovano nasilje, prikazani su podaci svih relavantnih institucija i pokazuju da je u Osnovnom državnom tužilaštvu u 2022. i 2023. godini bilo 40 prijava za krivično djelo nasilje u porodici ili porodičnoj zajednici.

Taj broj je porastao na 62 prijave za isto krivično djelo u 2024. godini. Kad je u pitanju krivično djelo silovanje, u 2022. godini ODT je zaveo četiri takva slučaja, 2023. godine tri slučaja i 2024. godine tri krivična djela silovanja.

Podaci Suda za prekršaje u Budvi - odjeljenja u Baru pokazuju da je takvih predmeta 2022. godine bilo 195, a da su riješena 153, u 2023. bilo ih je 226 (s prenesenim iz prošle godine) a razriješen je 151 predmet. Tokom 2024. godine bio je 221 predmet iz Zakona o zaštiti od nasilja u porodici a zatvoreno ih je 175, dok je prethodne 2025. godine bilo 132 predmeta a njih 106 je završeno.

Isti podaci pokazuju da je 2022. godine najčešća kazna bila novčana - 91 slučaj, oslobađajuća u 52 slučaja i tri kazne zatvora. U 2023. godini bile su 92 novčane kazne, 55 oslobađajućih odluka i nijedna kazna zatvora. U 2024. godini 107 novčanih kazni, četrdeset oslobađanja i pet kazni zatvora. U prošloj 2025. godini novčanih kazni je izrečeno 54, oslobađajućih odluka je bilo 40 i nijedna kazna zatvora.

Kad su u pitanju zaštitne mjere poput zabrane uznemiravanja i uhođenja, zabrane prilaska, udaljenja iz stana, obavezno liječenje od zavisnosti, obavezno psihijatrijsko liječenje, situacija je posebno zabrinjavajuća bila u odnosu na prošlu godinu kad je izrečeno samo osam takvih mjera u Baru.

To je drastično manje u odnosu na 2024. godinu u kojoj je izrečeno 60 zaštitnih mjera, 55 u 2023. i 49 mjera u 2022. godini.

Autori dokumenta su ocijenili da raste broj prijava za krivično djelo nasilje u porodici ili u porodičnoj zajednici ali da se smanjuje broj prijava silovanja, “što nikako ne implicira odraz stvarnog stanja”.

Konstatovali su i da je značajno smanjenje broja svih vrsta izrečenih kazni u 2025. godini, kao i da je smanjen broj svih vrsta zaštitnih mjera u prošloj godini.

Nezaposlene i bez primanja

Izvjesno je da je nezaposlenost žena dominantna u populaciji nezaposlenih osoba u opštini Bar, pa je 2025. među nezaposlenima bilo 64 odsto žena, a 2024. ih je bilo 67 odsto, 2023. godine 65 odsto a 2022. godine je bilo takođe 65 odsto.

S druge strane, analiza pokazuje nominalni pad broja nezaposlenih osoba u istoj opštini, pa i nezaposlenih osoba ženskog pola, ali se ženska nezaposlenost i dalje tretira kao goruće pitanje zbog gore navedenih udjela u ukupnom broju nezaposlenih.

Kratka rodna analiza sektora obrazovanja u opštini Bar pokazuje da među učenicima i učenicama i studentima i studentkinjama u svim ustanovama obrazovanja većinu čine djevojčice i djevojke, a izvjesno je da ih je većina i među nastavnim osobljem, ali ih je rukovodećim pozicijama sve manje kako raste nivo obrazovanja u obrazovnim ustanovama.

Tako na nivou srednjoškolskog obrazovanja ima samo 33 odsto direktorica, a na nivou visokog obrazovanja nijednu ženu na najvišoj poziciji rukovođenja. To je još jedan od indikatora nejednakosti po polu.

Analiza podataka Crvenog krsta Bar za svaku od godina za koju su dostavljeni podaci radnom timu (2022, 2023, 2024 i 2025) pokazuje da žene uglavnom čine većinu u svim vrstama usluga i pomoći koje pruža ova organizacija. To je, piše u dokumentu, dodatni indikator nepovoljnog ekonomskog položaja žena u opštini Bar.

Na evidenciji Centra za socijalni rad (CSR) na kraju 2025. godine nalazi se ukupno 150 korisnika prava na materijalno obezbjeđenje a od njih 60 su muškaraci dok je 90 žena. Opšti zaključak za poglavlje koje se odnosi na socijalna i druga primanja u opštini Bar je da žene čine većinu među primaocima materijalne pomoći iz Crvenog krsta i CSR, te da su neophodone aktivnosti koje će ekonomski jačati žene.

Plan unapređenja

LAP za postizanje rodne ravnopravnosti i unapređenje kvaliteta života LGBTIQ+ osoba u opštini Bar za period 2026-2029. godine, kako u njemu piše, predstavlja strateško-planski dokument koji će kroz realizaciju aktivnosti podstaći razvoj ove lokalne zajednice, a naročito unaprijediti položaj i LGBTIQ+ osoba.

Lokalni akcioni plan se donosi na period od četiri godine, uz plan aktivnosti za dvije godine (2026. i 2027), te je dizajniran da na najbolji način odgovori na uočene izazove i podstakne lokalne prednosti i mogućnosti opštine Bar.

Kako navode autori i autorke, usaglašen je s normativnim i strateškim okvirom za rodnu ravnopravnost u Crnoj Gori, a prije svih sa Zakonom o rodnoj ravnopravnosti, Nacionalnom strategijom rodne ravnopravnosti u Crnoj Gori 2025-2029. godine i Strategijom za unapređenje kvaliteta života LGBTIQ osoba 2024-2028. godine.

Vizija LAP-a je “Opština Bar kao inkluzivna zajednica u kojoj su obezbijeđena jednaka prava i zaštita za žene i LGBTIQ+ osobe u svim oblastima društvenog života”.

Postoji i strateški cilj za koji su opredijeljene i određenje aktivnosti a to je “Povećati rodnu ravnopravnost i društvenu inkluziju LGBTIQ+ osoba kroz institucionalne i multisektorske mjere do 2029. godine”.

Prvi operativni cilj je jačanje lokalnih institucionalnih kapaciteta, drugi je bolji ekonomski položaj žena, treći je kontinuirana zdravstvena zaštita žena i LGBTIQ+ osoba.

Ovaj dokument stavljen je na javnu raspravu 19. maja a poziv za primjedbe i sugestije otvoren je 15 dana. Stručna javna rasprava održaće se prvog juna u 11 časova u sali Skupštine opštine Bar.

( Marija Pešić )