Turska jača izvoz oružja dok se mijenja bezbjednosni poredak

Dvije decenije državnih ulaganja pretvorile su Tursku u velikog izvoznika dronova i druge vojne opreme, a ova članica NATO-a sada nastoji iskoristiti taj zamah u trenutku kada se Zapad ubrzano naoružava, a bezbjednosni savezi mijenjaju.

Turska, koja je nekada u velikoj mjeri zavisila od stranih proizvođača oružja, danas snabdijeva gotovo 40 zemalja, uglavnom u Zalivu, Africi, Aziji i djelovima Evrope, naoružanjem koje mnogi kupci smatraju jeftinijim, lako dostupnim i prilagodljivijim od alternativa koje nude konkurenti.

Dok evropske vlade preispituju svoju bezbjednosnu zavisnost nakon ruske invazije na Ukrajinu i dovode u pitanje dugoročnu pouzdanost američkih bezbjednosnih garancija, sve više saveznika u NATO-u Tursku vidi ne samo kao vojni bedem na jugoistočnom krilu Alijanse već i kao potencijalnog industrijskog partnera.

Ankara se nada da će joj to što je domaćin američkom predsjedniku Donaldu Trampu i drugim liderima NATO-a na samitu sljedećeg mjeseca pomoći u širenju prodaje oružja i zajedničke proizvodnje na zapadnim tržištima, posebno u Evropskoj uniji. Tamo se turske kompanije suočavaju sa strukturnim preprekama, uključujući odbrambene inicijative rezervisane za članice EU i politički otpor povezan sa širim diplomatskim sporovima.

Analiza trgovinskih podataka, koju je uradila agencija Rojters, pokazuje da je izvoz turske odbrambene industrije - uključujući i poznate naoružane dronove koje koriste ukrajinske snage - od 2021. godine više nego utrostručen i prošle godine dostigao 10 milijardi dolara, što čini oko 3,7 odsto ukupnog izvoza ove velike ekonomije u razvoju.

Izvoz u Evropu i SAD gotovo se učetverostručio u istom periodu, na 5,6 milijardi dolara.

Takav rast odražava sazrijevanje domaće odbrambene industrije koja uključuje proizvođača dronova Baykar, Turkish Aerospace Industries i manje kompanije poput Arca Defense i Kale.

Analitičari navode da su kontinuirana državna podrška, fleksibilni lanci snabdijevanja i spremnost na prilagođavanje sistema potrebama kupaca omogućili ovim kompanijama brz prodor na tržišta na kojima se zapadni dobavljači suočavaju s ograničenim kapacitetima ili dugotrajnim procedurama nabavke.

Rat kao prijetnja i kao prilika

Turska nastoji da udvostruči izvoz vojne opreme u naredne dvije godine, saopštila je njena agencija za odbrambenu industriju, što bi moglo donijeti značajne prihode potrebne za smanjenje duga i finansiranje daljeg razvoja.

Smještena između dva velika sukoba - Ukrajine na sjeveru i Irana na jugoistoku - Turska ima i vlastite bezbjednosne interese, posebno zbog nedostataka u protivvazdušnoj odbrani i proizvodnji motora za avione i tenkove, što bi moglo biti ublaženo trgovinskim i tehnološkim sporazumima.

Čan Kasapoglu, viši saradnik u Hudson Institute, rekao je da je turska odbrambena industrija napravila „veliki iskorak“ izvozeći napredne sisteme, posebno bespilotne letjelice.

Prema njegovim riječima, rat u Ukrajini pokazao je da moderno ratovanje ne zavisi samo od vrhunskih platformi već i od industrijske dubine i održivosti - područja u kojima je Turska stekla kredibilitet.

Rizik za reputaciju

Turska proizvodi oko 65 odsto svih naoružanih dronova koji se koriste širom svijeta i veliki je izvoznik municije. Takođe proizvodi ili planira proizvodnju fregate, nosača aviona, sistema protivvazdušne odbrane i oklopnih vozila. Indonezija je prošle godine saopštila da će kupiti 48 turskih borbenih aviona koji su još u fazi razvoja.

Međutim, turske ambicije nose i političke i reputacione rizike. Prošlog mjeseca zemlja je predstavila prototip domaće interkontinentalne balističke rakete na sajmu odbrane u Istanbulu, što je izazvalo kritike dijela stručnjaka zbog tehničke izvodljivosti projekta i poruka koje šalje, nakon što je na promotivnom videu prikazano hipotetičko lansiranje na kojem je izgledalo kao da cilja Sjevernu Ameriku.

Turski zvaničnici navode da će odbrambeni sektor biti jedna od glavnih tema NATO sastanka u Ankari 7. i 8. jula. Generalni sekretar NATO-a Mark Rute izjavio je da će planirani forum odbrambene industrije biti najobuhvatniji do sada.

Evropske prepreke

Pritisak SAD na saveznike u NATO-u da preuzmu veći dio tereta vlastite odbrane, uključujući planove za povlačenje hiljada vojnika iz Njemačke, stvara i prilike i neizvjesnost za Tursku, koja ima drugu najveću vojsku u Alijansi.

Ministar odbrane Jaser Guler u aprilu je pozvao evropske saveznike da odustanu od bezbjednosnih aranžmana koji isključuju članice NATO-a izvan Evropske unije, poput Turske, upozorivši da bi takva politika mogla „više naštetiti evropskoj bezbjednosti i otpornosti nego smanjenje američkog vojnog prisustva u Evropi“.

Turska je uglavnom isključena iz programa Security Action for Europe (SAFE), dok neke evropske vlade i dalje drže Ankaru na distanci zbog regionalnih sporova i zabrinutosti za stanje demokratije, uključujući opsežne mjere protiv glavne opozicione stranke.

Uprkos tome, turske kompanije osigurale su ugovore o isporuci vojne opreme sa Poljskom, Španijom, Portugalom i Rumunijom.

Globalna trka u vojnoj potrošnji

Globalna vojna potrošnja porasla je za 24 odsto, na gotovo 2,9 biliona dolara u pet godina do 2025. godine, uključujući rast od 75 odsto u Evropi, prema podacima Međunarodnog instituta za istraživanje mira u Stokholmu (SIPRI).

U istom periodu, turska agencija za odbrambenu industriju udvostručila je broj finansiranih istraživačko-razvojnih projekata na više od 1.400.

Analitičar za odbranu Arda Mevlutoglu smatra da postoje uslovi za dublju saradnju s Evropom ukoliko se političke prepreke uspješno prevaziđu.

„Evropi su potrebna rješenja koja se mogu brzo primijeniti... ali je potrebna politička volja na najvišem nivou kako bi se ova saradnja razvijala na zdrav način“, rekao je on.

„Turska prolazi kroz proces novog pozicioniranja i prilagođavanja prema Evropi i NATO-u.“

( Rojters, N.B. )