Od danas stroža pravila za migrante u EU

Revizija politike imigracije i azila danas stupa na snagu širom Evropske unije, nakon deset godina priprema, u trenutku kada su zemlje EU pod sve većim pritiskom krajnje desnih nacionalističkih stranaka.

Sporazum na nivou cijele EU uvodi strože granične kontrole, bržu obradu zahtjeva, proširenu upotrebu digitalnih alata za praćenje zahtjeva za azil i veći broj deportacija. Usvojen je 2024. godine uz dvogodišnji period za njegovu primjenu.

Predsjednica Evropske komisije, Ursula fon der Lajen, opisala je pakt kao „pravedan i odlučan“ te rekla da će obezbijediti „sigurnije spoljne granice, solidarnost među državama članicama i efikasnije procedure za azil i povratak“.

To je glavni zajednički odgovor EU na zahtjeve za promjenama koji su rasli tokom protekle decenije, još od 2015. godine, kada je više od milion ljudi stiglo u Evropu tražeći azil. Većinom su to bili Sirijci koji su bježali od građanskog rata i pješke prelazili evropski kontinent.

Međutim, nivo spremnosti za ove promjene razlikuje se među 27 država članica EU, što izaziva određene sumnje u to koliko će brzo reforma biti sprovedena i koliko će biti efikasna.

„Moramo shvatiti da gotovo nijedna država članica nije spremna sto posto. To je dodatno razočaravajuće jer nismo krenuli od nule“, rekla je Birgit Sipel, njemačka poslanica u Evropskom parlamentu iz redova lijevog centra.

Države članice i dalje se bore da uspostave složena nova pravila, iako će oštar stav prema migracijama vjerovatno biti jedna od ključnih tema predizbornih kampanja u Francuskoj, Grčkoj, Italiji, Poljskoj i Španiji naredne godine.

„Političko težište već se značajno pomjerilo udesno tokom protekle decenije“, rekao je Roberto Forin iz Centra za mješovite migracije (MMC), istraživačkog centra koji prikuplja podatke duž migrantskih ruta.

„Svaki izborni ciklus nosi rizik normalizacije stavova koji bi se prije samo nekoliko godina smatrali ekstremnim.“

Lažna dilema

Pojedini kritičari tvrde da se reforme previše oslanjaju na odvraćanje migranata i da zanemaruju osnovne uzroke migracija, uključujući sukobe, siromaštvo i političku represiju.

Roberto Forin je ukazao na istraživanje koje je njegova organizacija sprovela prošle godine među više od 4.000 migranata na mediteranskim rutama. Istraživanje je pokazalo da 64% ispitanika nije bilo obeshrabreno politikama EU i nacionalnih vlada, dok je manje od 1% navelo da je odustalo od svojih planova zbog tih politika.

„Rasprava je zarobljena u lažnoj dilemi... kao da je jedini način da se pokaže kontrola taj da se uvedu restrikcije i mjere odvraćanja“, rekao je on.

Pakt uvodi novi „mehanizam solidarnosti“ kojim se od država članica EU koje primaju manji broj zahtjeva za azil traži da ili prihvate premještanje tražilaca azila, ili da pruže finansijsku pomoć odnosno operativnu podršku zemljama koje primaju veći broj migranata.

Međutim, kritičari tvrde da mehanizam nema snažne instrumente sprovođenja, već se uglavnom oslanja na politički pritisak, što bi moglo dodatno pojačati tenzije među državama članicama.

Iako je pritisak migracija oslabljen, države članice žele da broj dolazaka ostane nizak. Podaci EU pokazuju da je broj neregularnih dolazaka prošle godine pao za 26%, na najniži nivo od 2021. godine, dok je smanjen i broj zahtjeva za azil.

„Očekujem da će države članice učiniti sve što mogu da broj dolazaka, kao i pritisak na njihove sisteme azila, ostane nizak, kako bi se smanjio rizik da nova pravila budu stavljena na ozbiljan test prerano“, rekao je Alberto Horst Neidhart, viši analitičar politika u Centru za evropsku politiku.

Evropske zemlje takođe nastoje da uspostave centre izvan Evropske unije u koje bi mogli biti deportovani tražioci azila čiji su zahtjevi odbijeni.

Evropska komisija navodi da podržava sprovođenje reforme kroz nova finansijska sredstva, te je predložila budžet od 6,34 milijarde eura (6,8 milijardi dolara) za migracije, upravljanje granicama i unutrašnju bezbjednost u narednom sedmogodišnjem budžetskom periodu.

Pakt sadrži i zaštitne mjere kojima je cilj očuvanje prava ranjivih grupa.

Ipak, organizacije za zaštitu ljudskih prava i pojedini analitičari upozoravaju da novi okvir ograničava pristup azilu i slabi postojeće garancije zaštite. Proširena primjena pritvora može dovesti do toga da tražioci azila budu zadržani mjesecima, uz moguće ograničavanje pristupa uslugama i pravima.

„Naš strah je da loš zakon, u kombinaciji s nedostatkom volje da se primjenjuju standardi, vodi nastavku ove trke ka sve nižim standardima“, rekao je Minos Muzorakis, pravnik iz grčke nevladine organizacije Centar za podršku izbjeglicama Egeja.

( Rojters, N.B. )