Ilon Mask: Bogatstvo i moć bez presedana

Malo je poslovnih lidera koji su toliko duboko ukorijenjeni u popularnoj kulturi kao Ilon Mask, ambiciozni preduzetnik koji je postao centralna figura internet kulture i stekao bogatstvo koje ga je učinilo prvim bilionerom (trilionerom po američkom sistemu brojanja) na svijetu.

U vrijeme kada su zabrinutost zbog nejednakosti i negativni stavovi prema ultrabogatima sve izraženiji, Mask je uspio da zadrži lojalnu bazu pristalica uprkos svom astronomskom bogatstvu i bez pristupačnog imidža koji je druge tajkune, poput Vorena Bafeta, učinio omiljenim među širokom publikom.

Dok njegovi obožavaoci smatraju da je njegov neposredan i nefiltriran stil dio njegovog šarma, kritičari ga optužuju da koristi moć nalik onoj koju imaju oligarsi, izražavaju zabrinutost zbog načina upravljanja njegovim kompanijama i protive se njegovom sve otvorenijem političkom angažmanu.

Ipak, SpaceX, velika kompanija koja se bavi raketama, satelitima i vještačkom inteligencijom i koja zajedno sa proizvođačem električnih automobila Tesla čini srž Maskovog poslovnog carstva, prikupila je rekordnih 75 milijardi dolara u inicijalnoj javnoj ponudi akcija (IPO) u četvrtak, što pokazuje veliko interesovanje investitora za njegove poslovne poduhvate.

Prije prodaje akcija, magazin Forbs procijenio je Maskovo bogatstvo na približno 780 milijardi dolara, daleko ispred drugoplasiranog na listi, suosnivača kompanije Alfabet, Leri Pejdž.

Većina Maskovog bogatstva sada je vezana za SpaceX, gdje posjeduje udio procijenjen na oko 866 milijardi dolara. Zajedno sa Teslom i ostalom imovinom, njegovo ukupno bogatstvo premašiće 1,1 bilion dolara kada akcije počnu da se trguju danas, prema proračunima agencije Rojters zasnovanim na kompanijskim dokumentima. U procjenu su uključene i akcijske komponente koje bi se postepeno sticale tokom vremena.

Mask je postao poznat široj javnosti zahvaljujući Tesli i SpaceX-u, prije nego što je dodatno proširio svoj uticaj kupovinom društvene mreže Tviter za 44 milijarde dolara 2022. godine. Taj posao mu je omogućio direktan pristup stotinama miliona korisnika i učinio ga istaknutim glasom u raspravama o politici, migracijama, državnoj potrošnji i slobodi govora.

Zajedno sa Teslom i ostalom imovinom, njegovo ukupno bogatstvo premašiće 1,1 bilion dolara kada akcije počnu da se trguju danas, prema proračunima agencije Rojters zasnovanim na kompanijskim dokumentima.

Njegov ulazak u politiku, posebno uloga u administraciji američkog predsjednika Donalda Trampa kroz Odjeljenje za efikasnost vlade prošle godine, bio je među njegovim najkontroverznijim potezima.

Političke posljedice tog angažmana poklopile su se sa padom prodaje Teslinih vozila na više međunarodnih tržišta tokom 2025. godine, kada su protesti i potrošački bojkoti bili usmjereni protiv proizvođača električnih automobila.

Ilon Mask (54) rođen je u Pretoriji, u Južnoj Africi, od majke Kanađanke i oca Južnoafrikanca. Studirao je na Univerzitetu Pensilvanije, gdje je diplomirao 1997. godine.

Na čelo kompanije Tesla došao je 2008. godine, uvjeren da električna vozila mogu spojiti visoke performanse sa funkcijama zasnovanim na softveru, čime bi se iz temelja promijenila globalna automobilska industrija. Pojedini analitičari smatraju da su uspjeh Tesle i njena tržišna vrijednost veća od bilion dolara podstakli tradicionalne proizvođače automobila da ubrzaju prelazak na električna vozila.

Mnogi investitori vjeruju da bi Mask mogao ponoviti sličan uspjeh u svemirskoj industriji i oblasti vještačke inteligencije. Međutim, SpaceX i dalje zahtijeva ogromna ulaganja, a veliki dio njene procijenjene vrijednosti zasniva se na tehnologijama kojima će možda biti potrebne godine ili čak decenije da postanu komercijalno isplative.

Pored Tesle i SpaceX-a, Mask je suosnivač još pet kompanija, među kojima su Boring Company, startap za izgradnju tunela, i Neuralink, kompanija koja razvija moždane implantate.

Kao izvršni direktor Tesle, Mask je podjednako izazivao kontroverze i dobijao pohvale. Zaslužan je za to što je Teslu pretvorio u najvrednijeg proizvođača automobila na svijetu. Rukovodioci tradicionalnih automobilskih kompanija godinama su umanjivali prijetnju koju predstavlja Tesla, sumnjajući da jedan startap može profitabilno proizvoditi električna vozila u velikim serijama.

„On je obnovio svjetsko poštovanje prema američkoj domišljatosti u automobilskom inženjerstvu“, rekao je Bob Luc, nekadašnji potpredsjednik kompanije General Motors.

Istovremeno, Tesla se suočavala sa pravnim sporovima i zabrinutošću akcionara povezanim sa svojim poznatim direktorom, posebno zbog njegovog paketa naknada iz 2018. godine, koji je u jednom trenutku bio procijenjen na 56 milijardi dolara.

Maskov uticaj postao je toliko rasprostranjen da su tržišni analitičari mrežu kompanija okupljenih oko njega nazvali „Maskonomija“.

Koncentracija tolikog uticaja u rukama jednog preduzetnika pojačala je zabrinutost u vezi sa korporativnim upravljanjem, sukobima interesa i rizicima koje nosi prevelika povezanost sudbine kompanija sa jednom osobom.

Tokom godina, Ilon Mask je sukobe sa regulatorima, milijarderima, investitorima koji se klade na pad cijene akcija, novinarima i medijskim organizacijama pretvorio u učestale javne obračune koji su se često odvijali na društvenim mrežama.

Ipak, za mnoge investitore zabrinutost zbog Maskovog često nekonvencionalnog ponašanja manje je važna od njegovih dosadašnjih uspjeha u pretvaranju ambicioznih ideja u neke od najvrednijih kompanija na svijetu.

„Ilon je Edison našeg vremena“, rekao je Džejmi Dajmon, izvršni direktor JPMorgan Chase, tokom nedavnog razgovora sa Maskom.

Bankar, koji je nekada bio Maskov protivnik u dugotrajnom sudskom sporu, u međuvremenu je postao njegov poštovalac. Dajmon je prošle godine za CNBC izjavio da su njih dvojica „zakopali ratne sjekire“) i nazvao Maska „Ajnštajnom našeg doba“.

( N.B., Rojters )