Zlatna groznica kod proizvođača oružja

Kada će i kako avioni moći da lete klimatski neutralno i bez kondenzacionih tragova? Kako izgleda rover kojim evropski istraživači planiraju 2028. godine da izbuše rupu duboku dva metra na Marsovom mjesecu Fobosu?

Na takva pitanja odgovori su se nudili na Međunarodnoj izložbi vazduhoplovstva i svemirske tehnologije (ILA), jednom od najvećih sajmova te vrste u Evropi. ILA se ove nedjelje (14. jun) završava u Berlinu.

Tamo se gotovo i ne osjeća kriza koja je zadesila civilno vazduhoplovstvo zbog rata s Iranom. Naime, širom svijeta se govori o visokim cijenama nafte i nestašici kerozina. Cijene avionskih karata rastu, a letovi se otkazuju.

Organizatori sajma, međutim, slavili su rekord, kako je na otvaranju izjavio Mihael Šelhorn, predsjednik Saveza njemačke vazduhoplovne i svemirske industrije.

Dok je 2024. godine učestvovalo 600 izlagača iz 31 zemlje, ove godine ih je više od 750 iz 37 država. Izložbeni prostori u svim halama su „rezervisani još od novembra“, rekao je Šelhorn.

Izviđački dronovi koji stanu u kutijicu oko vrata

U centru pažnje je odbrambena industrija. Svijet se ubrzano naoružava, a u vrijeme ratova i globalnih prijetnji, ova industrija posluje bolje nego ikada.

Poseban naglasak stavljen je na bespilotne sisteme, naročito dronove. Ono što je nekada bilo hobi i zabava, danas je industrija vrijedna milijarde eura.

U takozvanom dron kejdžu, kavezu okruženom mrežama, vojnik Bundesvera upravlja sićušnim izviđačkim dronom nazvanim Crni stršljen 4. Dron pravi kvalitetne slike i može da otkriva izvore toplote na tlu. Toliko je mali da nakon demonstracije nestaje u kutijici koju pilot nosi oko vrata.

Naglasak na borbenu primjenu ima dron koji predstavlja njemačko-ukrajinsko zajedničko preduzeće Kvantum frontlajn industris. Taj model može da leti do 20 kilometara i nosi teret težak do četiri kilograma. Bacanje eksploziva prikazuje se pomoću plastičnih imitacija.

Vidljivo je da su u njegov razvoj ugrađena iskustva iz ruskog rata protiv Ukrajine. Visokotehnološka kompanija Kvantum sistems iz Minhena, osnovana 2015. godine, igra važnu ulogu u podršci ukrajinskim oružanim snagama.

Promjene u odbrambenom sektoru jasno su vidljive i na ILA-i: mlade i agilne kompanije često prednjače u razvoju dronova i primjeni vještačke inteligencije i veoma su zastupljene na sajmu.

Startap kompanije za odbranu Helsing i Stark difens već su dobile velike narudžbine Bundesvera za jednokratne borbene dronove, tzv. „lutajuću municiju“. Ove firme na sajmu promovišu dodatne bespilotne sisteme s autonomnim funkcijama, koji će vjerovatno igrati sve veću ulogu u budućim ratnim scenarijima.

I civilne kompanije žele dio kolača

Zbog znatno povećanog njemačkog odbrambenog budžeta – koji bi ove godine trebalo da dostigne 108 milijardi eura – na ovogodišnjoj ILA-i vlada zlatna groznica.

I kompanije iz potpuno drugih privrednih sektora žele dio velikog kolača, odnosno dio obilnih sredstava namijenjenih odbrani.

Među njima je i tradicionalna kompanija Druk iz Hajdelberga, čija je osnovna delatnost proizvodnja štamparskih mašina, a koja sada preko podružnice nudi sisteme za odbranu od dronova.

„Tražimo drugi oslonac poslovanja jer je klasično tržište štamparskih mašina izloženo konjunkturnim nestabilnostima“, rekao je za DW Matijas Resling, rukovodilac pogona kompanije u Brandenburgu. On objašnjava da je odbrambeno tržište u mnogim oblastima „još uvijek nedovoljno iskorišćeno“.

Veliko interesovanje na sajmu vlada i za izložbeni prostor kompanije Dil difens, koja predstavlja novu verziju sistema protivvazdušne odbrane Iris-T.

Taj sistem ne koristi samo Bundesver, nego je veoma tražen i na međunarodnom tržištu. Narudžbina imaju napretek, kažu iz kompanije, i navode da planiraju da ulože i do 1,5 milijardi eura u izgradnju proizvodnih lokacija, novih hala i mašina.

Ovo pokazuje da je protivvazdušna odbrana ponovo postala izuzetno važna, jer je riječ o zaštiti sopstvene teritorije, civilnog stanovništva i kritične infrastrukture od napada iz vazduha.

Vlada predstavlja novu vazduhoplovnu strategiju

Takvo stanovište dijeli i njemački kancelar Fridrih Merc, koji se ujedno raduje dobrim poslovnim rezultatima njemačkih kompanija. U vrijeme ekonomskih poteškoća u Njemačkoj, vazduhoplovna industrija predstavlja rijedak izuzetak.

Prema podacima njemačkog Ministarstva privrede, ovaj sektor je 2025. godine ostvario rast od 19 odsto, a broj zaposlenih povećao se na 130.000. Merc je na ILA-i bio vidno zadovoljan ovim brojkama.

„Vazduhoplovna i svemirska industrija su strateški ključna grana“, izjavio je nakon obilaska sajma i ukazao na novu vazduhoplovno-industrijsku strategiju savezne vlade koja prvi put uključuje i vojni sektor. U narednim godinama planira se izdvajanje 35 milijardi eura za odbrambene aktivnosti u svemiru.

Merc je takođe izrazio nadu da će kompanija ISAR Erpejs već tokom juna uspješno lansirati svoju raketu-nosač.

Broj letova udvostručen do 2050. godine

Ta vladina strategija trebalo bi da osnaži i civilni vazdušni saobraćaj. Prognoze predviđaju da će se broj letova do 2050. godine udvostručiti. „U narednih dvadeset godina svijetu će biti potrebno više od 40.000 novih aviona“, rekao je Merc.

Od toga bi posebno trebalo da profitira evropski koncern Erbas. U komunikaciji s francuskim partnerima, njemački kancelar, u skladu s rastućim ulaganjima, insistira i na većem proizvodnom udjelu u Nemačkoj.

Ekološke organizacije kritikuju novu vazduhoplovnu strategiju kao previše usmjerenu na ekonomski rast. Smatraju da je zaštita klime potisnuta u drugi plan. Pritom bi Erbas u Hamburgu teoretski uskoro mogao da proizvodi avione koji lete klimatski neutralno i bez kondenzacionih tragova.

Međutim, za to još nedostaju ključni preduslovi. „Infrastruktura za avione na vodonik još ne postoji“, izjavio je na ILA-i finansijski direktor Erbasa Tomas Tepfer.

Potrebne količine zelenog vodonika još nisu dostupne, pojasnio je Tepfer, a aerodromi nemaju mogućnost snabdevanja takvih aviona gorivom. On procjenjuje da bi to moglo da se ostvari najranije početkom ili sredinom 2030-ih godina.

( Deutsche Welle )