Decenija političkog haosa: Britanija se priprema za sedmog premijera

Britanski premijer Kir Starmer saopštio je da će podnijeti ostavku, čime je otvorio put da zemlja dobije sedmog lidera u posljednjih deset godina.

Politički haos koji je doveo do toga počeo je referendumom o Bregzitu, prije tačno deset godina, 23. juna 2016. godine, podsjeća agencija Rojters.

U godinama nakon glasanja, Britanija je pokušavala da pronađe sopstveni put izvan Evropske unije, ali se suočavala sa teškoćama u podsticanju privrednog rasta zbog visokog javnog duga i rastućih socijalnih izdvajanja, u vrijeme sve veće geopolitičke nestabilnosti.

Jun 2016: Britanija glasa za Bregzit, Kameron podnosi ostavku

Britanci su šokirali svijet glasanjem za izlazak iz Evropske unije sa 52 odsto glasova za i 48 odsto protiv, čime su okončali više od četiri decenije članstva i gurnuli zemlju u najveću političku krizu od Drugog svjetskog rata.

Konzervativni premijer Dejvid Kameron podnio je ostavku, a stranka je za njegovu nasljednicu izabrala Terezu Mej.

Jun 2017: Prijevremeni izbori se obijaju o glavu

Ohrabrena dobrim rezultatima u anketama i želeći većinu u parlamentu za sprovođenje zakona o Bregzitu, Mej raspisuje prijevremene izbore.

Konzervativci gube parlamentarnu većinu i formiraju vladu uz podršku Demokratske unionističke partije iz Sjeverne Irske.

Maj 2019: Zastoj oko Bregzita, Mej odlazi, Džonson preuzima

Tereza Mej podnosi ostavku nakon što nije uspjela da prevaziđe parlamentarni zastoj oko uslova izlaska iz EU.

Boris Džonson, jedno od zaštitnih lica kampanje za Bregzit, pobjeđuje u unutarstranačkoj trci i postaje premijer.

Decembar 2019: Džonson vodi konzervativce do velike pobjede

Pošto je parlament bio blokiran sporovima oko Bregzita, Džonson raspisuje prijevremene izbore.

Pod sloganom "Završimo Bregzit" vodi konzervativce do njihove najveće izborne pobjede od trijumfa Margaret Tačer 1987. godine.

Januar 2020: Bregzit je završen

Džonson koristi osvojeni mandat da progura sporazum o Bregzitu kroz britanski parlament i institucije EU.

Britanija 31. januara 2020. zvanično napušta Evropsku uniju, postajući prva država koja je izašla iz bloka.

Jul 2022: Džonson primoran na odlazak

Džonson vodi zemlju tokom pandemije kovida-19, tokom koje je i sam bio hospitalizovan.

Međutim, niz skandala i političkih grešaka dovodi do pobune ministara i njegove ostavke.

Septembar 2022: Haotični mandat Liz Tras

Liz Tras pobjeđuje Rišija Sunaka u trci za nasljednika Džonsona.

Njen "mini-budžet", koji je uključivao nefinansirana poreska smanjenja, izaziva paniku na finansijskim tržištima, povećava troškove zaduživanja i dodatno narušava reputaciju Britanije kao politički i fiskalno stabilne zemlje.

Na funkciji ostaje svega 44 dana prije nego što podnese ostavku.

Oktobar 2022: Sunak postaje premijer

Riši Sunak preuzima vlast kao treći britanski premijer u samo nekoliko mjeseci, obećavajući povratak stabilnosti.

Njegov program fokusiran je na ekonomiju, zaustavljanje ilegalne imigracije i unapređenje zdravstvenog sistema.

U februaru 2023. postiže sporazum sa Evropskom unijom o trgovinskim pravilima za Sjevernu Irsku, što poboljšava odnose sa Briselom.

Maj 2024: Sunak raspisuje izbore

Zaostajući za Laburističkom partijom oko 20 procenata u anketama, Sunak raspisuje izbore za 4. jul.

Jul 2024: Starmer postaje premijer

"Rekli smo da ćemo okončati haos i to ćemo učiniti", poručio je lider laburista Kir Starmer 5. jula 2024. nakon ubjedljive pobjede na izborima.

Ipak, njegova vlada osvojila je najmanji procenat ukupnih glasova među svim većinskim vladama u modernoj britanskoj istoriji.

Avgust 2024: Starmer upozorava da će "stvari biti gore prije nego što budu bolje"

Starmer upozorava na loše stanje javnih finansija, navodeći da su laburisti naslijedili „ekonomsku crnu rupu“ i poručuje biračima da će situacija prvo biti teža prije nego što se popravi.

Oktobar 2024: Prvi budžet laburista

Ministarka finansija Rejčel Rivs najavljuje povećanje poreza vrijedno 40 milijardi funti godišnje, prvenstveno kroz veće doprinose poslodavaca za socijalno osiguranje.

Poresko opterećenje dostiže najviši nivo u mirnodopskom periodu, što izaziva oštre reakcije poslovne zajednice.

Februar 2025: Uspon stranke Reform UK

Desničarska antiimigraciona partija Reform UK prvi put prestiže laburiste u nacionalnim anketama.

Stranku predvodi Najdžel Faraž, jedan od glavnih zagovornika Bregzita, a Reform UK od tada ostaje vodeća u istraživanjima javnog mnjenja.

Jun 2025: Pobuna primorava Starmera na povlačenje reforme socijalne pomoći

Starmer odustaje od planova za smanjenje socijalnih davanja nakon što su mu sopstveni poslanici zaprijetili porazom u parlamentu.

Septembar 2025 – april 2026: Skandal Mandelson

Pritisak na Starmera raste zbog imenovanja Pitera Mandelsona za ambasadora u Vašingtonu.

Mandelson je kasnije smijenjen zbog veza sa pokojnim seksualnim prestupnikom Džefrijem Epstinom, što pokreće pitanja o Starmerovoj procjeni i procesu bezbjednosnih provjera.

Maj 2026: Katastrofa na lokalnim izborima

Laburistička partija bilježi velike gubitke na lokalnim izborima u Engleskoj, kao i na izborima za skupštine Škotske i Velsa.

Najveći politički dobitnik postaje Reform UK.

Maj 2026: Ostavka ministra zdravlja Vesa Stritinga

Ministar zdravlja Ves Striting podnosi ostavku navodeći da je izgubio povjerenje u Starmerovo vođstvo i poziva na unutarstranačke izbore za novog lidera.

Jun 2026: Odlazi ministar odbrane Džon Hili

Britanski ministar odbrane Džon Hili podnosi ostavku nakon višemjesečnog spora o vojnoj potrošnji.

Optužuje Starmera da nije obezbijedio sredstva potrebna za zaštitu zemlje od rastućih prijetnji.

Jun 2026: Endi Bernam pokazuje da može pobijediti Reform UK

Gradonačelnik Velikog Mančestera Endi Bernam pobjeđuje na izborima na sjeveru Engleske i ubjedljivo nadmašuje Reform UK.

Povratkom u Vestminster uklanja jednu od glavnih prepreka za izazivanje Starmera u borbi za vođstvo Laburističke partije.

( D.C. )