HRA: Crna Gora mora da unaprijedi zaštitu od zlostavljanja
Iz HRA su rekli da Crna Gora još nije ispunila završno mjerilo za Poglavlje 23 u pregovorima o pristupanju Evropskoj uniji (EU), koje zahtijeva primjenu svih preporuka CPT-a i obezbjeđivanje brzog i odgovarajućeg procesuiranja zlostavljanja
Crna Gora još ne obezbjeđuje zaštitu od torture i drugog zlostavljanja u skladu sa međunarodnim standardima, upozorili su iz Akcije za ljudska prava (HRA) i pozvali nadležne institucije da preduzmu odlučne mjere radi unapređenja zaštite od zlostavljanja.
Iz HRA su to saopštili povodom Međunarodnog dana podrške žrtvama torture, koji Ujedinjene nacije obilježavaju svakog 26. juna od 1997. godine.
Iz te nevladine organizacije (NVO) su rekli da istrage navoda o zlostavljanju često nijesu djelotvorne, što stvara utisak nekažnjivosti, obeshrabruje žrtve da prijave nasilje i povećava rizik od njegovog ponavljanja.
Oni su kazali da preporuke Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (CPT) još nijesu primjenjene.
“HRA poziva nadležne institucije da ove godine preduzmu odlučne mjere radi unapređenja zaštite od torture i drugih oblika zlostavljanja, da odobre automatsku objavu CPT izvještaja, kao i da unaprijede zaštitu prava žrtava”, navodi se u saopštenju.
Iz HRA su rekli da Crna Gora još nije ispunila završno mjerilo za Poglavlje 23 u pregovorima o pristupanju Evropskoj uniji (EU), koje zahtijeva primjenu svih preporuka CPT-a i obezbjeđivanje brzog i odgovarajućeg procesuiranja zlostavljanja.
Kako su kazali, iako je bilo pomaka, i dalje postoji raskorak između normativnog okvira i njegove primjene u praksi.
“Da je problem i dalje prisutan potvrđuje i EU. Evropski parlament (EP) je u Rezoluciji o Crnoj Gori za prošlu godinu pozvao crnogorske vlasti da u potpunosti sprovedu preporuke CPT-a”, kaže se u saopštenju.
Navodi se da je EP istovremeno izrazio zabrinutost zbog povećanog broja pritužbi na torturu i iznuđivanje iskaza, dugog trajanja postupaka, ograničene primjene ključnih zaštitnih mehanizama, poput audio-vizuelnog snimanja saslušanja, kao i zbog blagih sankcija i nedovoljne odgovornosti službenih lica za počinjena zlostavljanja.
Iz HRA su rekli da dodatnu potvrdu tih zabrinutosti pružaju i preliminarni nalazi CPT-a nakon posljednje posjete Crnoj Gori u novembru prošle godine.
CPT je, kako su naveli, posebno ukazao na stanje u pritvorskom sistemu, ističući da su se tretman pritvorenika i uslovi pritvora u više aspekata pogoršali u odnosu na stanje zabilježeno tokom prethodne posjete 2022. godine.
“Iako je saopšteno da su preduzete određene urgentne mjere da se stanje unaprijedi, apelujemo na Vladu da primjeni svih preporuka evropskog komiteta pristupi sistemski, tako što će dati saglasnost za automatsko objavljivanje izvještaja CPT čim bude izrađen ovog ljeta, kao i da transparentno i hitno pristupi sprovođenju preporuka na čije se ispunjenje već predugo čeka”, kazali su iz HRA.
Oni su apelovali na Vladu da obezbijedi djelotvorne, nezavisne i blagovremene istrage svih navoda o torturi i zlostavljanju, uz odgovarajuće sankcionisanje odgovornih i suspenziju policijskih službenika protiv kojih se vode krivični postupci.
Iz HRA su zatražili uvođenje audio-vizuelnog snimanja svih policijskih saslušanja i drugih službenih razgovora sa osobama lišenim slobode, kao i da svi policijski službenici, uključujući one koji postupaju pod maskama ili u civilnoj odjeći, nose vidljive identifikacione oznake.
Potrebno je, kako su rekli iz te NVO, unaprijediti materijalne uslove u policijskom pritvoru i istražnim zatvorima, uključujući higijenu, ventilaciju, prirodno svjetlo, dovoljan životni prostor, boravak na otvorenom i pristup osnovnim higijenskim sredstvima;
Iz HRA su kazali da treba unaprijediti i zdravstvenu zaštitu pritvorenih i zatvorenih osoba, uključujući sistematske medicinske preglede i pravilno dokumentovanje povreda u skladu sa međunarodnim standardima.
Potrebno je, kako su poručili, i uspostavljanje djelotvornog sistema podnošenja pritužbi i redovnog kontakta pritvorenih osoba sa porodicom i spoljnim svijetom.
Iz HRA su rekli da podaci o radu državnih tužilaštava pokazuju određeni napredak, dodajući da su tokom prvog kvartala ove godine formirana 43 predmeta koja se odnose na navode o zlostavljanju, mučenju i iznuđivanju iskaza.
Kako su kazali, gotovo polovina tih predmeta pokrenuta je po službenoj dužnosti, odnosno na inicijativu samih tužilaca, što je pozitivan pomak i rezultat primjene obavezujućeg uputstva vrhovnog državnog tužioca iz 2024. godine.
“Međutim, ozbiljni problemi i dalje postoje u fazi procesuiranja. Najveći izazov predstavljaju slučajevi u kojima dokazi nijesu prikupljeni odmah nakon događaja ili prijave zlostavljanja”, kaže se u saopštenju.
Navodi se da tome doprinosi i nedostatak hitno dostupnih medicinskih vještaka, naročito na sjeveru i jugu Crne Gore.
U takvim situacijama, kako su rekli iz HRA, tužioci su prinuđeni da žrtve upućuju ordinirajućim ljekarima, čiji nalazi često nijesu dovoljno detaljni i pouzdani za potrebe krivičnog postupka.
Iz te NVO su dodali da se povrede ne dokumentuju uvijek na odgovarajući način, ne fotografišu se dosljedno, kao i da se dešava i da se u medicinsku dokumentaciju ne unose izjave žrtava o načinu nastanka povreda.
“Posljedice kašnjenja u prikupljanju dokaza dodatno se usložnjavaju zbog dugotrajnih istraga. Na kraju prvog kvartala ove godine bilo je čak 40 neriješenih predmeta iz ranijih godina, dok rukovodioci državnih tužilaštava i dalje ne izdaju dosljedno obavezna uputstva za postupanje u slučajevima neopravdano dugih postupaka”, kaže se u saopštenju.
Navodi se da u takvim okolnostima raste rizik od gubitka dokaza, da se otežava utvrđivanje činjenica i slabi mogućnost djelotvornog procesuiranja odgovornih.
Iz HRA su rekli da zabrinutost izaziva i blaga kaznena politika.
Oni su kazali da je, u periodu od 2022. zaključno sa junom ove godine, pravosnažno okončano 29 krivičnih postupaka zbog zlostavljanja u širem smislu.
“U 21 predmetu (72 odsto) donijete su osuđujuće presude, kojima su 34 policijska službenika proglašena krivim, dok je šest predmeta završeno oslobađajućim presudama, a dva zbog zastarjelosti krivičnog gonjenja”, navodi se u saopštenju.
Iz HRA su rekli da je pozitivan pomak ostvaren Zakonom o izvršenju kazni zatvora, novčane kazne i mjera bezbjednosti, kojim je od prošle godine propisano da svakom službeniku Uprave za izvršenje krivičnih sankcija koji je pravosnažno osuđen za krivično djelo mučenja ili zlostavljanja radni odnos prestaje bez obzira na vrstu ili visinu izrečene kazne.
Kako su dodali, ranije je bio slučaj da službenici osuđeni i za ozbiljne oblike zlostavljanja do šest mjeseci zatvora ostaju u službi, protivno evropskim standardima.
Iz HRA su kazali da posebno zabrinjava činjenica da se ne primjenjuje Zakon o naknadi štete žrtvama krivičnih djela, jer je njegova primjena neopravdano odložena do pristupanja Crne Gore EU, čime su žrtve i dalje uskraćene za važan mehanizam podrške i priznanja pretrpljene štete.
( Mina )