Djeca ne smiju lutati od šaltera do šaltera

Djeca koja žive u siromaštvu ili su u riziku od socijalne isključenosti trebalo bi da dobiju lakši i jednak pristup vrtićima, školama, zdravstvenoj zaštiti, adekvatnoj ishrani, stanovanju i socijalnoj i dječjoj zaštiti, kroz Nacionalni akcioni plan Garancije za djecu za period od 2026. do 2030, čiju izradu koordinira Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije.

Dokument se priprema uz podršku Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, UNICEF-a i drugih razvojnih partnera, a cilj je uspostavljanje održivog sistema podrške djeci koja su najviše izložena siromaštvu i socijalnoj isključenosti.

U Informaciji o statusu pripreme Nacionalnog akcionog plana, koju je prije dva dana usvojila vlada, navodi se da Evropska garancija za djecu predstavlja “jednu od ključnih inicijativa Evropske unije usmjerenu na prevenciju i smanjenje siromaštva i socijalne isključenosti djece” kroz obezbjeđivanje jednakog pristupa kvalitetnim uslugama.

Proces izrade plana, kako piše u dokumentu, zasniva se na “principima međusektorske saradnje, participativnog pristupa i donošenja politika zasnovanih na dokazima”, s ciljem uspostavljanja podrške djeci koja su izložena riziku od siromaštva i socijalne isključenosti.

Bez koordinacije

U pripremi plana završena je Dubinska analiza za operacionalizaciju Evropske garancije za djecu u Crnoj Gori, koja je u dokumentu označena kao “prva sveobuhvatna analiza položaja djece u riziku od siromaštva i socijalne isključenosti u Crnoj Gori”.

Analizom su, navodi se u dokumentu Ministarstva, identifikovane najranjivije grupe djece, procijenjena dostupnost i kvalitet usluga, prepoznate prepreke u ostvarivanju prava djece i definisane preporuke za unapređenje javnih politika i sistema podrške.

Nalazi su, međutim, pokazali i ozbiljne slabosti sistema.

“Među najznačajnijim izazovima su nedovoljno razvijena međusektorska koordinacija, fragmentiranost usluga, neujednačena dostupnost podrške između regiona, ograničeni kapaciteti pojedinih sistema i nedovoljno razvijeni mehanizmi za praćenje rezultata i razmjenu podataka između institucija”, precizirano je.

U dokumentu se ističe da je analiza potvrdila potrebu za “jačanjem integrisanog pristupa u radu sa djecom i porodicama”, naročito kada je riječ o djeci koja se suočavaju sa višestrukim oblicima ranjivosti.

Podrška mora stići do svakog regiona

Prema informaciji, na osnovu nalaza Dubinske analize razvijena je Teorija promjene, metodološki okvir za definisanje strateških ciljeva, mjera, aktivnosti, indikatora i očekivanih rezultata Nacionalnog akcionog plana.

U pripremi tog dokumenta sprovedene su interne konsultacije sa institucijama nadležnim za sprovođenje Garancije za djecu, uključujući Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija, Ministarstvo zdravlja i Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine.

Predložene izmjene odnose se na uspostavljanje funkcionalne međusektorske saradnje, održivih mehanizama finansiranja usluga i programa podrške za djecu i porodice, kao i na unapređenje integrisanog pristupa u planiranju i pružanju usluga.

Mjere predviđaju “uspostavljanje nacionalnih i lokalnih mehanizama koordinacije, razvoj sistema razmjene podataka između sektora, unapređenje procedura međusektorskog upućivanja djece, razvoj multidisciplinarnih timova, standardizaciju usluga”, kao i bolju dostupnost podrške u ruralnim i manje razvijenim područjima.

Posebna pažnja biće posvećena saradnji sistema socijalne i dječje zaštite, obrazovanja, zdravstva i lokalne samouprave.

Pomoć od EU gotovo dva miliona eura

Prema dokumentu usvojenom na sjednici Vlade, poces izrade Nacionalnog akcionog plana sprovodi se uz kontinuiranu podršku UNICEF-a i Evropske unije. UNICEF je, saopšeno je, obezbijedio angažovanje međunarodnog finansijskog eksperta, koji će Ministarstvu pomoći u budžetiranju plana.

Podrška eksperta obuhvatiće procjenu troškova planiranih mjera i aktivnosti, analizu fiskalnih implikacija i identifikaciju mogućih izvora finansiranja, uključujući državni budžet, IPA fondove i druge razvojne instrumente EU.

Rezultati tog procesa, precizirano je, predstavljaće osnov za definisanje finansijskog okvira Nacionalnog akcionog plana.

Ministarstvu je obezbijeđena i dodatna tehnička pomoć kroz IPA III projekat Evropske unije, vrijedan 1.918.500 eura, usmjeren na podršku finalizaciji Nacionalnog akcionog plana i pripremnim aktivnostima za njegovo pilotiranje.

Ta tehnička pomoć, navodi se u dokumentu, obuhvata podršku u finalizaciji logičkog okvira, razvoju mehanizama koordinacije i upravljanja, definisanju sistema praćenja dječjeg siromaštva u skladu sa EU-SILC standardima, unapređenju indikatora za mjerenje rezultata, planiranju pilot aktivnosti i razvoju preporuka za institucionalizaciju predloženih modela saradnje.

Predviđeno je i sprovođenje informativnih kampanja na lokalnom nivou, kako bi djeca, roditelji i relevantni akteri bili upoznati sa dostupnim uslugama i pravima koja proizlaze iz Garancije za djecu, a u proces su uključena i djeca, kroz princip dječje participacije.

Planirano je i pilotiranje odabranih aktivnosti u saradnji sa jedinicama lokalne samouprave i relevantnim institucijama.

“Pilot aktivnosti biće usmjerene na testiranje modela međusektorske koordinacije, rad multidisciplinarnih i međusektorskih timova, primjenu procedura međusektorskog upućivanja djece, razvoj modela razmjene podataka između institucija, kao i pilotiranje modela zajedničkog finansiranja usluga i programa podrške za djecu i porodice”, navodi se u Informaciji.

Rezultati pilot aktivnosti, dodaje se, koristiće se za dodatno unapređenje predloženih rješenja i njihovu postepenu primjenu na nacionalnom nivou.

Savjetovanje sa EK, pa javna rasprava

U narednom periodu planirano je finalizovanje preostalih mjera, aktivnosti, indikatora, mehanizama praćenja i finansijskog okvira Nacionalnog akcionog plana.

Nakon toga, navodi se u dokumentu, Ministarstvo će organizovati konsultacije sa Evropskom komisijom (EK), radi dodatnog usaglašavanja dokumenta s ciljevima Evropske garancije za djecu i relevantnim politikama EU.

“Po okončanju konsultacija sa Evropskom komisijom, Ministarstvo će sprovesti javnu raspravu o Nacrtu nacionalnog akcionog plana, kako bi se obezbijedilo učešće svih zainteresovanih strana u njegovom konačnom oblikovanju”, stoji u dokumentu.

( Tina Popović )