Evropu zatekla klimatska stvarnost

Junski toplotni talas koji je oborio niz temperaturnih rekorda u Evropi ukazao je na hitnost prilagođavanja globalnom zagrijavanju na kontinentu koji je dugo bio opušten zbog relativno blage klime i ambicioznih ciljeva smanjenja emisija.

Evropska unija nastoji da bude lider u borbi protiv klimatskih promjena i bila je jedna od prvih velikih ekonomija koja je postavila pravno obavezujući cilj dostizanja neto nultih emisija do 2050. godine, podsjeća Rojters.

Međutim, junski toplotni talas, tokom kojeg su temperature u dijelovima Evrope prelazile 40 stepeni Celzijusa, pokazao je da preduzeća, javne službe i ključna infrastruktura nisu spremni za posljedice klimatskih promjena.

„Nismo bili dovoljno dobri u prilagođavanju“, rekao je za Rojters zamjenik ministra za klimu Poljske Krištof Bolesta, nakon što su u regionu zabilježeni prekidi u snabdijevanju električnom energijom, zabrane rada na otvorenom, otkazani vozovi u Njemačkoj, a u Švedskoj je teretni voz iskočio iz šina zbog deformacije pruge usljed visokih temperatura.

Među najteže pogođenim zemljama, Španija je prijavila više od 1.000 smrtnih slučajeva povezanih s rekordnim vrućinama.

Prilagođavanje zgrada i javnih prostora ekstremnim vrućinama uglavnom je u nadležnosti nacionalnih i regionalnih vlasti, a ne EU, koja smatra da su države bolje upoznate sa svojim specifičnim potrebama.

„Nema smisla da iz Brisela govorimo Grcima ili Špancima kako da se bore protiv šumskih požara“, rekao je evropski komesar za klimu Vopke Hoekstra, koji će kasnije ove godine predstaviti plan klimatske otpornosti na nivou EU.

„Oni to znaju mnogo bolje nego mi, kao što Holanđani mnogo bolje znaju kako da grade nasipe“, dodao je, ističući da će plan EU biti fokusiran na zajedničke scenarije i razmjenu najboljih praksi.

Ipak, Rojters ističe da potrošnja EU za prilagođavanje klimatskim promjenama ostaje mala, iako se Evropa zagrijava brže od bilo kojeg drugog kontinenta.

Između 2021. i 2025. godine, 72% klimatske potrošnje iz zajedničkog budžeta EU bilo je usmjereno na ublažavanje klimatskih promjena, dok je samo 18% otišlo na prilagođavanje, a 9% pokrivalo obje oblasti.

Finansijski podsticaji za smanjenje emisija

EU i njene članice imaju niz finansijskih mehanizama za smanjenje emisija, uključujući subvencije za obnovljive izvore energije i sistem trgovine emisijama (ETS), koji ograničava ukupne emisije i omogućava kompanijama da kupuju i prodaju dozvole za emitovanje.

Bolesta tvrdi da ne postoji sličan podsticaj za ulaganja u mjere prilagođavanja.

„Lakše je vidjeti poslovni interes za ublažavanje klimatskih promjena, jer imate sistem ograničenja i trgovine, imate ugljenične kredite i obnovljive izvore“, rekao je.

„Prilagođavanje se uglavnom vidi kao trošak sa dugoročnim koristima, nešto kao odloženo zadovoljstvo, ili kao neka vrsta osiguranja - možda će se isplatiti, možda neće.“

Ekstremni vremenski uslovi poput toplotnih talasa, suša i poplava koštali su gotovo stagnirajuću evropsku ekonomiju oko 0,3 procentna poena BDP-a prošle godine, navodi holandska banka ING.

„Neugodno je priznati, ali toplotni talasi su tiho prešli iz ‘vremenskog događaja’ u ‘makroekonomsku varijablu’“, navodi ING. „Ispostavlja se da je termometar postao vodeći pokazatelj.“

Troškovi za ekonomiju kreću se od rizika za turizam i poljoprivredu na jugu Evrope do smanjenja produktivnosti u kancelarijama koje nisu prilagođene visokim temperaturama.

Iako se procjenjuje da jedan dan sa temperaturama iznad 30°C košta njemačku ekonomiju oko 430 miliona eura zbog gubitka produktivnosti, samo polovina kancelarija u Njemačkoj ima klima-uređaje.

„Decenijama smo gradili protiv hladnoće, a ne protiv vrućine, i to je naš jaz u prilagođavanju“, rekla je Geraldin Dani-Knedlik iz njemačkog ekonomskog instituta DIW.

Irene Siman, koja vodi programe prilagođavanja klimatskim promjenama u njemačkoj pokrajini Sjeverna Rajna-Vestfalija, kaže da se stavovi mijenjaju.

„Da se poslužim fudbalskom analogijom, Njemačka je gubila 1:0 jer vrućina do sada nije bila veliki problem“, rekla je Siman. „Sada kompanije vide da ona ima direktan uticaj na njihovo poslovanje.“

Neka rješenja su jednostavna i relativno jeftina.

Njemačka kompanija Project Floors, čije je sjedište u Kelnu i koja zbog zaštite kulturne baštine ne smije mijenjati istorijsku zgradu, postavila je reflektivne folije na prozore i smanjila unutrašnju temperaturu za 10 stepeni.

„Bilo je jednostavno, efikasno i nije zahtijevalo energiju“, rekao je direktor kompanije Bernd Greve.

Druga rješenja zahtijevaju dublje promjene u organizaciji rada i infrastrukturi – od pomjeranja radnog vremena na hladnije dijelove dana do redizajna javnog prevoza i urbanih prostora.

U poređenju sa smrtonosnim toplotnim talasom iz 2003. godine, kada je u Evropi umrlo oko 70.000 ljudi više nego uobičajeno, došlo je do određenog napretka.

Svjetska zdravstvena organizacija procjenjuje da bi bez mjera prilagođavanja broj smrtnih slučajeva povezanih s vrućinama danas bio oko 80% veći.

„One trenutno spašavaju živote“, rekao je regionalni direktor SZO za Evropu Hans Henri P. Kluge. „Treba nam još takvih mjera širom Evrope.“

Glečeri u Švajcarskoj nestaju

Snijeg na švajcarskim glečerima nestao je nekoliko sedmica ranije nego uobičajeno ovog ljeta pod uticajem evropskog toplotnog talasa, što Alpe gura u još jednu godinu velikog gubitka leda, kažu naučnici.

Istraživači navode da je 29. juna glečer Rona u južnoj Švajcarskoj dostigao takozvani „Dan gubitka glečera“ - trenutak kada se snijeg akumuliran tokom zime otopi i glečeri počinju da gube led koji se nalazi ispod njega.

Matijas Hus, direktor programa za praćenje glečera u Švajcarskoj, rekao je da su ove godine preostala još tri mjeseca tokom kojih se može otopiti led koji se formirao tokom decenija ili čak vijekova.

„Ovo je zaista zabrinjavajuća situacija“, rekao je.

Turisti koji posjećuju povlačenje glečera kažu da su promjene nemoguće ignorisati.

Njemački turista Hari Blok, koji posjećuje glečer Rona već 50 godina, emotivno je reagovao na ono što je vidio.

„Mogao bih da zaplačem“, rekao je, opisujući kako se glečer, koji je nekada bio visok 80 metara, smanjio. „Ovdje vidite klimatske promjene. Ovo su klimatske promjene.“

( N.B. )