Jedno ostrvo, bezbroj života

Nakon prošlogodišnjeg koncertnog izvođenja kamerne opere Gospa od Škrpjela, djelo Irene Popović ove godine predstavljeno je u prvom scenskom obliku, pod novim naslovom Ostrvo, kojim lokalna priča zadobija univerzalno značenje. U Crkvi Sv. Duha, u nedjelju 20. jula, uz Kamerni ansambl Boka, nastupili su sopran Olivera Tičević, dječji glas Sofija Ivanović i glumica Dubravka Drakić.

Premijerno izvedena prošle godine u koncertnoj verziji, opera za tri ženska glasa, kamerni ansambl i elektroniku privukla je pažnju prije svega temom koju obrađuje. Prema libretu Jelene Novak, opera prati život Jacinte Kunić Mijović, peraške vezilje i slikarke iz 19. vijeka koja, čekajući voljenog pomorca, veze sliku nitima svile, zlata, srebra i sopstvene kose. Jacinta se pojavljuje u tri životna doba - kao djevojčica, žena i starica - pa tri različita glasa grade višeslojni portret koji ličnu sudbinu pretvara u univerzalnu priču o čekanju, gubitku i nadi. U središtu te priče nalazi se motiv kose: vlas koju Jacinta iščupanu iz sebe uvlači u iglu kako bi njome nastavila da veze. Taj gotovo bolan gest jedna je od ključnih metafora opere - pokušaj da se sačuva veza sa odsutnim voljenim. Kosa nije samo znak čekanja, odricanja i ženske žrtve, već materijalizovana uspomena, posljednja nit koja povezuje ono što je razdvojeno morem, vremenom i sudbinom.

Scenska postavka opere ostala je vjerna poetici muzike. Minimalistički mizanscen, sa svedenim pokretom izvođača, naglašavao je osjećaj usamljenosti, dok je video-projekcija s motivima mora preuzimala ulogu scenografije. Ipak, njena vizuelna funkcija uglavnom je ostala na nivou atmosfere, bez snažnijeg narativnog sloja koji bi dodatno otvorio prostor za scensko promišljanje Jacintinog unutrašnjeg svijeta. Gotovo jedini rekvizit na sceni bio je - višemetrovski til koji je poprimao više simboličkih značenja - od talasa do Jacintine kose. Njegova prozirnost uspostavljala je granicu između vidljivog i nevidljivog, života i uspomene, stvarnosti i priviđenja.

Suštinski, Ostrvo balansira između savremene opere i muzičkog teatra, istražujući postmodernističke metode komponovanja, jasno se udaljavajući od estetike tradicionalne opere. Tri glasa - operski, naturalizovani i dječji - kompozitorka koristi sinhrono i simultano u pjevanju i govoru, oblikujući slojeviti portret koji se iz privatnog iskustva Jacinte širi na univerzalno iskustvo žene kroz vrijeme, sve do danas.

Opera je počela uvertirom, kada su na scenu kroz gledalište izašli instrumentalisti koji su prolazeći kroz publiku pjevali uvodne taktove, i otvorila prostor i vreme za nizanje asocijativnih slika u vezi sa sižeom opere: o čemu Jacinta sanja, šta priziva iz prošlosti, čemu se nada. Uz motive priviđenja i nade tišina je bila aktivan element dramturgije, koji se neizjednačava s prekidom muzičkog toka, već stvara prostor za predah, u kojem se prethodno izrečena emocija zadržava i odzvanja. Stilski, muzika je dominantno minimalistička, uz diskretne ili otvorene uplive različitih muzičkih kodova i paradigmi koje kompozitorka koristi kako bi oblikovala zvučne slike u funkciji fabule. Elektronikom autorka proširuje zvučni prostor, a zvonima naglašava čekanje i prolaznost. Pojedina rediteljska rješenja, međutim, ostavila su prostor za doradu. Kostimi su tamnim koloritom dodatno opteretili sumornu atmosferu, umjesto da pomognu razlikovanju tri životna doba glavne junakinje. Statični mikrofoni ograničavali su scensku pokretljivost izvođača i narušavali prirodnost mizanscena. U odnosu na prošlogodišnju premijeru, prjomene se odnose na podjelu uloga. Nataliju Radić zamijenila je dramski sopran Olivera Tičević, čiji je tamniji glas naglasio karakter odrasle Jacinte. Suštinskija promena, međutim, tiče se dječjeg glasa: umjesto Doris Franović nastupila je Sofija Ivanović, čiji je vokal po boji bliži glasu odrasle žene. Time je oslabljena jasna dobna diferencijacija tri Jacinte. A kako razlika nije dodatno naglašena ni kostimom ni scenskom karakterizacijom, dramaturška ideja tri životne etape izgubila je dio svoje preglednosti. Predstojeći nastavak života Ostrva na sceni Gradskog pozorišta u Podgorici zato predstavlja vrijednu priliku da se ovo slojevito djelo dodatno scenski zaokruži i potvrdi kao važan doprinos savremenom muzičkom teatru.

( Boris Marković )