Ko je Halil al Haja, novi vođa oslabljenog Hamasa

Halil al Haja, visoki zvaničnik Hamasa koji je preživio izraelski napad u Kataru u septembru prošle godine i za kojeg se smatra da ima dobre veze sa Iranom, imenovan je juče za glavnog lidera te palestinske grupe.

Analitičari kažu da bi to moglo da nagovijesti tvrđi stav Hamasa prema zahtjevima za razoružanje.

Smatra se da Al Haja zastupa radikalnije stavove od Haleda Mešala, šefa Hamasove kancelarije u egzilu i drugog glavnog kandidata za čelnu funkciju.

Al Haja, kojem je jedan sin poginuo u sukobu u Gazi, a dvojica u ranijim ratovima, boravi u Dohi zajedno s drugim liderima Hamasa. Njegov uticaj u grupi je sve više rastao kako su drugi visoki zvaničnici Hamasa stradali u izraelskim napadima, među njima Ismail Hanije tokom posjete Iranu i Jahja Sinvar u Pojasu Gaze.

Rojters piše da je Al Haja tokom čitavog rata u Gazi imao ključnu ulogu u pregovorima o prekidu vatre. Rat je izbio nakon što je Hamas 7. oktobra 2023. iznenada napao Izrael, što je podstaklo veliku izraelsku ofanzivu koja je od tada razorila veći dio enklave.

Al Haja je učestvovao u indirektnim pregovorima s Izraelom, koji su u oktobru 2025. doveli do prekida vatre uz posredovanje Sjedinjenih Američkih Država. Time su uglavnom zaustavljene borbe u Gazi, iako je Izrael nastavio napade na Hamas i druge militante za koje tvrdi da predstavljaju neposrednu prijetnju.

Ranija inicijativa za prekid vatre trebalo je da bude tema razgovora 64-godišnjeg Al Haje i drugih lidera Hamasa kada su bili meta izraelskog napada na Dohu 9. septembra, u kojem je poginulo šest osoba, ali nijedan visoki zvaničnik Hamasa.

Al Haja, koji se od ubistva Ismaila Hanijea u Iranu u julu 2024. smatra najuticajnijom figurom Hamasa u inostranstvu, član je petočlanog rukovodećeg savjeta sa sjedištem u Kataru. To tijelo vodi Hamas od prošle godine, kada je ubijen Jahja Sinvar, organizator napada iz oktobra 2023.

Al Hajina pobjeda šalje poruku da Hamas ostaje privržen oružanoj borbi, da odbacuje razoružanje pod bilo kojim uslovima i da namjerava da obnovi vojne kapacitete, istovremeno čuvajući savez s Iranom i takozvanom 'osovinom otpora'

Porijeklom iz Pojasa Gaze, Al Haja je dugogodišnji član te islamističke grupe. Smatra se da ima dobre veze s Iranom, koji je važan izvor oružja i finansijske podrške Hamasu, a bio je blisko uključen u napore grupe da postigne više primirja s Izraelom. Imao je ključnu ulogu u okončanju sukoba 2014. godine, kao i u pokušajima da se zaustavi sadašnji rat u Gazi.

Al Haja je član Hamasa od osnivanja grupe 1987. Početkom osamdesetih pridružio se Muslimanskom bratstvu, sunitskom islamističkom pokretu iz kojeg je Hamas proistekao, zajedno s Hanijeom i Sinvarom, navode izvori iz Hamasa.

Izrael ga je u Gazi više puta hapsio.

U izraelskom vazdušnom napadu 2007. pogođena je njegova porodična kuća u naselju Šedžaja u gradu Gaza, kada je poginulo nekoliko njegovih rođaka. Njegov sin Hamza poginuo je u izraelskom vazdušnom napadu 2008. godine.

Tokom rata između Hamasa i Izraela 2014. bombardovana je kuća njegovog najstarijeg sina Osame, koji je poginuo zajedno sa suprugom i troje njihove djece.

Al Haja je napustio Gazu prije nekoliko godina i postao glavni predstavnik Hamasa za odnose sa arapskim i islamskim svijetom, sa sjedištem u Kataru. Pratio je Hanijea tokom posjete Teheranu u julu 2024, kada je Hanije ubijen.

Al Haja je navodno rekao da su napadi 7. oktobra bili zamišljeni kao ograničena operacija Hamasa, čiji je cilj bio zarobljavanje “određenog broja vojnika” radi razmjene za zatvorene Palestince.

“Ali se jedinica cionističke vojske potpuno raspala”, rekao je u izjavi koju je objavio Palestinski informativni centar, povezan s Hamasom, misleći na izraelsku vojsku.

Kazao je da je napad uspio da vrati palestinsko pitanje u središte međunarodne pažnje.

Militanti predvođeni Hamasom ubili su u napadima oko 1.200 ljudi i oteli još 251, prema izraelskim podacima. Od tada je u izraelskoj ofanzivi u Gazi poginulo više od 73.000 Palestinaca, prema podacima Ministarstva zdravlja u Gazi.

Osim što je predvodio delegacije Hamasa u pregovorima uz posredovanje, čiji je cilj bio postizanje prekida vatre, Al Haja je za grupu obavljao i niz drugih važnih političkih poslova.

On je 2022. predvodio delegaciju Hamasa u Damasku radi obnove odnosa s tadašnjim sirijskim predsjednikom Bašarom al Asadom. Odnosi su bili prekinuti deset godina ranije, kada je Hamas podržao pobunu protiv Asada, koju su uglavnom predvodili suniti, dok Asad pripada manjinskoj alavitskoj zajednici.

Rojters navodi da je taj raskol oslabio regionalni savez koji je Iran izgradio radi suprotstavljanja Izraelu i SAD.

Hamas se suočava s nekim od najtežih izazova od osnivanja, oslabljen dvogodišnjim ratom i pod međunarodnim pritiskom da se razoruža. Izrael i dalje kontroliše više od 60 odsto priobalne enklave, napadi se nastavljaju, a uslovi za dva miliona stanovnika Gaze ostaju izuzetno teški.

Palestinska politička analitičarka Reham Ovda je ocijenila da Al Hajina pobjeda šalje poruku da Hamas ostaje privržen oružanoj borbi, da odbacuje razoružanje pod bilo kojim uslovima i da namjerava da obnovi vojne kapacitete, istovremeno čuvajući savez s Iranom i takozvanom “osovinom otpora”.

“To ukazuje da će se pregovori o razoružanju vjerovatno suočiti s ozbiljnim teškoćama i preprekama”, rekla je Ovda za Rojters.

( A.Š. )