Predloženi sporazum za Hormuz nije sprovodiv

Predloženi sporazum između Irana i Omana, prema kojem bi Teheran dobio kontrolu nad brodovima koji kroz Hormuški moreuz ulaze u Persijski zaliv, teško je sprovodiv zbog američkih sankcija i restriktivnih odredbi osiguravajućih kuća koje se odnose na bilo kakva plaćanja, kazala su za Rojters četiri izvora iz pomorske industrije.

Sve do američkih i izraelskih vazdušnih napada krajem februara, koji su doveli do izbijanja rata u Iranu, ovaj uski morski prolaz između Persijskog zaliva i Indijskog okeana bio je glavna ruta za transport oko petine svjetskih zaliha nafte i druge važne robe. Prolaz je bio otvoren za sve brodove i nije se naplaćivala nikakva naknada.

Pitanje kontrole nad moreuzom pokazalo se kao najveća prepreka u nastojanjima da se sukob okonča.

Prema najnovijem prijedlogu, Teheran bi imao pravo da, ukoliko to smatra potrebnim, interveniše kada je riječ o brodovima koji uplovljavaju u zaliv, dok bi brodovi koji isplovljavaju koristili plovni put između Irana i Omana, a dozvolu za izlazak dobijali bi od omanskih vlasti nakon obavještavanja Irana, rekao je ove sedmice za Rojters visoki iranski zvaničnik.

“Mogućnost trgovačkih brodova da bezbjedno, predvidljivo i bez nepotrebnih prepreka plove međunarodnim plovnim putevima od suštinskog je značaja za stabilnost lanaca snabdijevanja, ekonomsku stabilnost i energetsku bezbjednost”, navodi se u otvorenom pismu vodećih svjetskih pomorskih udruženja objavljenom ove sedmice.

Uvođenje obaveznih naknada za prolazak kroz moreuz ili pružanje usluga praktično bi predstavljalo putarinu, navodi se u pismu upućenom agenciji Ujedinjenih nacija zaduženoj za pomorski saobraćaj.

“Time bi se stvorio presedan koji bi mogao da potkopa međunarodno priznati pravni okvir kojim se uređuje plovidba kroz moreuze namijenjene međunarodnoj plovidbi i tranzitu”, navodi se u pismu.

Sistem razdvajanja plovnih ruta u oba smjera usvojila je Međunarodna pomorska organizacija Ujedinjenih nacija još 1968. godine, uz saglasnost država iz regiona. Time je uspostavljen sadašnji sistem plovnih koridora koji prolaze kroz teritorijalne vode Irana i Omana.

Prema riječima visokog iranskog zvaničnika, Iran traži naknadu u iznosu od pet do sedam odsto vrijednosti tereta od brodova koji koriste Hormuški moreuz. Oman razmatra naknadu od oko tri odsto, dok se Vašington zalaže za to da prolazak ostane potpuno besplatan.

Iz Međunarodne pomorske organizacije Ujedinjenih nacija saopšteno je da ne mogu da komentarišu navode o ovim prijedlozima.

U julu je upravno tijelo ove organizacije saopštilo da države koje se nalaze uz moreuz moraju da garantuju “nediskriminatorno i nesmetano pravo tranzitnog prolaza svim brodovima” kroz postojeći sistem plovnih ruta, kao i da prolazak mora ostati oslobođen svih naknada i dažbina.

Za brodarske kompanije i trgovce naftom svako uvođenje naknada predstavljalo bi ozbiljan problem, budući da su Sjedinjene Države uvele sankcije Upravi za Persijski zalivski moreuz, tijelu koje je Iran osnovao u maju kako bi upravljalo plovidbom kroz Hormuški moreuz.

Američko Ministarstvo finansija zabranilo je američkim državljanima i kompanijama da koriste usluge iranske vlade povezane s “garancijom bezbjednog prolaza”.

Prema riječima Rojtersovih izvora iz pomorske industrije, svaka uplata mogla bi da dovede do zamrzavanja imovine. Oni nijesu željeli da budu imenovani zbog osjetljivosti teme.

Dodatni problem predstavlja odluka Udruženja londonskog tržišta osiguranja (Lloyd’s Market Association – LMA), koje je krajem jula uvelo novu odredbu za osiguravače specijalizovane za ratne rizike. Prema toj odredbi, osiguravajuće pokriće automatski prestaje da važi ukoliko brod plati tranzitnu naknadu, putarinu ili bilo koju drugu dažbinu za prolazak kroz Hormuški moreuz.

Brodovi koji prolaze ovim moreuzom već sada moraju da plate dodatnu premiju za osiguranje od ratnog rizika, kako bi bili pokriveni u slučaju oštećenja tokom plovidbe.

“Prema ovoj odredbi, osiguravači nijesu obavezni da nadoknade takva plaćanja, a ukoliko je naknada već uplaćena, prestaju i sve njihove obaveze prema brodu na koji se ona odnosi”, saopštio je LMA u julu.

Jedan izvor iz osiguravajuće industrije rekao je da su se brodarske kompanije našle u svojevrsnoj zamci, jer pravila LMA zabranjuju osiguravačima da pokrivaju brodovlasnike koji plate naknadu, dok Iran istovremeno nastoji da uvede obaveznu naplatu prolaza kroz moreuz. N. B.

( N.B. )