Direktorska funkcija može bez oglasa, ugovor ne može

Ministarstvo ekonomskog razvoja tvrdi da nije nadležno da tumači jesu li zakonito u foteljama direktori državnih preduzeća koji su na te funkcije došli po njihovom Zakonu o privrednim društvima, tj. na predlog Vlade, a ne nakon sprovedenog konkursa, kako to predviđa Zakon o radu.

To je saopšteno “Vijestima” iz tog resora, nakon što je Inspekcija rada konstatovala da je prekršen Zakon o radu pošto je za direktora Luke Bar imenovan Aleksandar Slabiđoreski, na predlog Vlade, ali bez javnog konkursa. Na isti način u protekla tri mjeseca izabrano je dvadesetak direktora drugih državnih preduzeća, zbog početka primjene novog Zakona o privrednim društvima, pa tumačenje Inspekcije rada u ovom slučaju može da dovede u pitanje i njihova imenovanja.

Iako tvrde da Zakon o privrednim društvima ne isključuje primjenu Zakona o radu, iz resora Nika Đeljošaja poručuju da sad ne bi trebalo prejudicirati potrebu za izmjenom propisa prije nego što se nastala pravna zavrzlama sagleda s aspekta oba zakona, odnosno nakon što se razmotre stavovi nadležnih.

Nalaz Inspekcije rada u slučaju “Luke Bar” doveo je u pitanje zakonitost postavljenja čelnih ljudi i svih drugih državnih firmi koje su prešle na novi model upravljanja kad je ocijenila da je “Luka Bar” prekršila zakon, jer je Slabiđoreskog imenovala mimo javnog konkursa za to radno mjesto, iako ga je izabrala skupština akcionara tog društva na predlog Vlade.

Izvršni direktori privrednih društava u većinskom državnom vlasništvu, koji su imenovani shodno Zakonu o privrednim društvima, ne moraju imati ugovor o radu jer se njima tim zakonom obezbjeđuje funkcija, a ako zasnuju radni odnos u toj kompaniji - trebaće da sklope ugovor shodno Zakonu o radu, iako on predviđa raspisivanje javnog konkursa, a Zakon o privrednim društvima imenovanje na predlog Vlade Crne Gore. Ova tvrdnja proizlazi iz odgovora Ministarstva ekonomskog razvoja na pitanja “Vijesti” o usklađenosti ta dva zakona i tumačenju Inspekcije rada koja posluje pod Ministarstvom rada zapošljavanja i socijalnog dijaloga, koje vodi Naida Nišić.

Zakonom o privrednim društvima, koji je Skupština usvojila prošlog ljeta predviđene su izmjene u dosadašnjem načinu upravljanja preduzećima, kroz jednodomni ili dvodomni model na način da će iz reda odbora direktora kod jednodomnog modela jedan od članova odbora direktora biti izvršni direktor i uz mogućnosti da do tri člana odbora budu izvršni direktori, a četiri neizvršna. Kod dvodomnog modela je predviđeno da nema odbora direktora, već nadzorni organ i institut generalnog direktora iz upravnog odbora.

Upravo zbog tih izmjena u korporativnom upravljanju prvi put se u praksi otvorilo pitanje o tome da li se prilikom izbora izvršnog direktora u državnim akcionarskim društvima paralelno moraju primjenjivati odredbe Zakona o radu koje uređuju zasnivanje radnog odnosa ili isključivo pravila iz Zakona o privrednim društvima.

Iz MER-a su “Vijestima” kazali da Zakon o privrednim društvima uređuje prvenstveno statusno-pravna pitanja privrednih društava, uključujući njihovu organizaciju, strukturu i nadležnosti organa upravljanja, kao i pitanja imenovanja i razrješenja u okviru sistema korporativnog upravljanja.

“Pitanja zasnivanja radnog odnosa i ostvarivanja prava i obaveza iz radnog odnosa uređuju se propisima iz oblasti rada. U tom smislu, važno je napraviti razliku između imenovanja izvršnog direktora na funkciju u okviru strukture upravljanja privrednog društva i eventualnog zasnivanja radnog odnosa tog lica u društvu”, naveli su.

DIREKTOR NE MORA DA BUDE ZAPOSLEN

Zakon o privrednim društvima, po njihovim riječima, ne propisuje da izvršni direktor mora biti u radnom odnosu u društvu, niti propisuje obavezu zaključivanja ugovora o radu s izvršnim direktorom. Međusobna prava i obaveze društva i izvršnog direktora mogu se, kako pojašnjavaju, u zavisnosti od konkretnog pravnog odnosa, urediti odgovarajućim ugovorom, u skladu sa važećim propisima.

Navedeno, međutim, ne znači da Zakon o privrednim društvima isključuje primjenu Zakona o radu u slučajevima u kojima izvršni direktor zasniva radni odnos s društvom, napominju iz MER-a i kažu da je riječ o propisima koji uređuju različite pravne oblasti i koji se, u zavisnosti od prirode konkretnog pravnog odnosa, primjenjuju u okviru svog predmeta uređivanja.

Prilikom koncipiranja novog Zakona o privrednim društvima, tvrde, polazilo se od tog razgraničenja. Shodno tome, kako su kazali, ovaj zakon ne uređuje postupak zasnivanja radnog odnosa izvršnog direktora, niti propisuje obavezu sprovođenja javnog oglasa, odnosno konkursa kao uslova za njegovo imenovanje.

“Eventualna obaveza javnog oglašavanja koja proizlazi iz Zakona o radu ili drugog posebnog propisa predstavlja pitanje primjene tih propisa, za čije tumačenje i nadzor nad primjenom Ministarstvo ekonomskog razvoja nije nadležno”, poručili su.

Dodali su da eventualno različiti stavovi nadležnih organa ne moraju nužno predstavljati suprotstavljena tumačenja istog zakonskog pitanja, već mogu proizlaziti iz različitog predmeta i područja primjene dva zakona - jednog koji uređuje korporativni status i upravljanje privrednim društvima i drugog koji uređuje prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa.

Ministarstvo ekonomskog razvoja, dodaju, nije nadležno da ocjenjuje zakonitost pojedinačnih imenovanja izvršnih direktora, uključujući konkretan slučaj u “Luci Bar”, niti da prejudicira odluke nadležnih inspekcijskih ili sudskih organa.

“Zakonitost svakog konkretnog postupanja cijeni se prema okolnostima konkretnog slučaja i svim propisima koji se na taj slučaj primjenjuju”, poručili su iz ovog resora.

RAZMOTRIĆE USKLAĐIVANJE AKO BUDE POTREBE

“Vijesti” su pitale i da li različito tumačenje ova dva zakona može dovesti u pitanje zakonitost imenovanja izvršnih direktora u drugim državnim akcionarskim društvima koja su ove godine prešla na novi model upravljanja - Elektroprivreda Crne Gore (EPCG), Crnogorski elektroprenosni sistem (CEDIS), “Marina Bar”, Barska plovidba, Rudnik uglja Pljevlja, “Solar gradnja” (…) kao što je to učinjeno u slučaju “Luke Bar”.

Iz MER-a odgovaraju da ne bi bilo opravdano iz eventualno različitih stavova u jednom konkretnom slučaju izvoditi opšti zaključak da je dovedena u pitanje zakonitost imenovanja izvršnih direktora u drugim državnim akcionarskim društvima koja su uskladila svoju organizaciju sa novim Zakonom o privrednim društvima.

Svaki pojedinačni slučaj, naglašavaju, potrebno je posmatrati u odnosu na način imenovanja i angažovanja izvršnog direktora, akte konkretnog društva i propise koji su u tom slučaju primjenjivi.

Upitani hoće li pokrenuti inicijativu za izmjene nekog od ova dva zakona kako bi oni bili usklađeni, iz MER-a smatraju da “u ovom trenutku ne bi trebalo prejudicirati potrebu za pokretanjem inicijative za autentično tumačenje ili izmjenu zakonskih rješenja prije nego što se predmetno pitanje cjelovito sagleda sa aspekta propisa iz obje oblasti i razmotre stavovi nadležnih institucija”.

Ukoliko se utvrdi postojanje pravnih nejasnoća koje mogu dovesti do različitog postupanja, zaključili su, biće razmotrena potreba za dodatnim preciziranjem normativnog okvira i preduzimanjem odgovarajućih inicijativa.

Zakon o radu predviđa ugovor

Samo imenovanje izvršnog direktora ne znači automatski da je to lice zasnovalo radni odnos u kompaniji. Međutim, ukoliko izvršni direktor funkciju obavlja u radnom odnosu, Zakon o radu izričito predviđa obavezu zaključivanja ugovora o radu.

U praksi se postavlja pitanje da li je za imenovanje izvršnog direktora dovolјna odluka nadležnog organa društva ili je, pored imenovanja, potrebno zaključiti i ugovor o radu, uz poštovanje uslova koje propisuje radno zakonodavstvo.

Iz Ministarstva rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga, čija je inspekcija i proizvela nedoumice između ova dva zakona, nijesu odgovorili na u ponedjeljak upućena pitanja “Vijesti” o ovoj zakonskoj problematici i eventualnoj neusklađenosti ova dva zakona.

Važeći Zakon o radu izričito propisuje da direktor zaključuje ugovor o radu, na određeno ili neodređeno vrijeme, a ukoliko se ugovor zaključuje na određeno vrijeme, radni odnos traje do isteka mandata, odnosno do razrješenja direktora.

Istovremeno, taj zakon propisuje da se radni odnos zasniva zaključivanjem ugovora o radu i stupanjem na rad, dok ugovor mora biti zaključen prije stupanja zaposlenog na rad i u pisanoj formi.

Za privredna društva čiji je osnivač ili većinski vlasnik država ili lokalna samouprava, Zakon o radu propisuje obavezu dostavljanja Zavodu za zapošljavanje prijave o slobodnom radnom mjestu radi javnog oglašavanja, pa pitanje nije samo da li izvršni direktor mora imati ugovor o radu, već i da li se prije njegovog zaključivanja mora sprovesti postupak javnog oglašavanja.

Da izvršni direktor koji je na funkciju stupio putem odredbi Zakona o privrednim društvima mora biti u radnom odnosu za koji je ugovor sklopio nakon javnog konkursa misli i Inspekcija rada na osnovu nalaza, u koji su “Vijesti” imale uvid, jer je utvrdila da je u postupku zapošljavanja izvršnog direktora “Luke Bar” prekršen Zakon o radu, jer poslodavac nije raspisao obavezni javni oglas za slobodno radno mjesto preko Zavoda za zapošljavanje.

( Marija Pešić )