Autentičan u svojoj osobenosti

U sam finale dvadeset petog izdanja KotorArta publika ulazi sa zvucima gudača. Pretposljednji muzički događaj festivala bio je solistički resital violončeliste Aleksandra Knjazeva, koji je u četvrtak, 13. avgusta, u Crkvi Sv. Duha veče posvetio muzici Johana Sebastijana Baha, izvevši Treću i Šestu svitu za solo violončelo.

Knjazev je umjetnik širokog izvođačkog iskustva, koji podjednako nastupa kao violončelista i orguljaš, a njegov odnos prema baroknoj muzici formiran je kroz iskustva na oba instrumenta. Kao violončelista nastupao je s vodećim svjetskim orkestrima i dirigentima, dok je u kamernoj muzici sarađivao s brojnim istaknutim umjetnicima. Svih šest Bahovih svita snimio je za Warner Classics, čime je kroz trostruki kompakt-disk zaokružio odnos prema jednom od temelja repertoara za violončelo.

Bahove svite, zasnovane na nizu stilizovanih plesova - alemandi, kuranti, sarabandi i žigi, uz Preludijum na početku i dva dodatna stava pred završnom žigom - Bure u Trećoj i Gavotu u Šestoj sviti - predstavljaju poseban izazov za izvođača, kako tehnički, tako i stilski. Štaviše, izazov je veći, jer nisu sačuvani autografi ovih djela, pa se savremene interpretacije oslanjaju na rukopisne prepise njegovih savremenika i supruge Ane Magdalene s jedne strane, i na sopstvena saznanja o autentičnoj baroknoj interpretaciji, s druge. Uz to, ne treba zanemariti ni osobeni pristup muzici. Stoga, Knjazev se priklanja znatno širem, romantičarskom shvatanju Baha, što je bilo jasno već u načinu na koji je oblikovao pojedinačne stavove. Njegove alemande bile su spokojne, ali izrazito široke, kurante pokretne i srdačne, sarabande otmjene i naglašeno ekspresivne, dok su žige donosile više poleta. Poseban utisak je ostavila Alemanda iz Šeste svite, koja je trajala gotovo nevjerovatnih četrnaest minuta - dvostruko duže od one u čuvenom snimku Pabla Kasalsa i osjetno duže čak i od “produbljene” interpretacije Miše Majskog. Zato, njegov Bah počiva na dugim, široko postavljenim frazama, produžavanju notnih vrijednosti i snažnom osjećaju za melodiju. U sporim stavovima nastoji da stvori utisak pjevačke kantilene, dok kontraste dodatno naglašava izrazitim razlikama između sporih i brzih stavova. Dinamičko stišavanje pri ponavljanju muzičkog materijala, a potom postepeno pojačavanje prema završnom vrhuncu, jedno je od sredstava koje koristi gotovo dosljedno.

Međutim, takav pristup nosi i određene rizike. Tokom večeri bilo je nemalo intonativnih nestabilnosti, naročito u zahtjevnijim dionicama, i one su bile dovoljno očigledne da ih nije moguće zanemariti. Ipak, nisu umanjile veličinu interpretacije. Naprotiv, Knjazev je ostao izrazito prisutan umjetnik, koji se ne skriva iza tekstualne ili istorijske “ispravnosti”, već Baha izvodi iz perspektive vlastitog iskustva i senzibiliteta.

Izbor ovakvog programa na KotorArtu podsjetio je i na jednu danas rijetku koncertnu praksu. Pisanje za jedan melodijski instrument bez pratnje u 18. vijeku bilo je uobičajeno, dok je danas znatno rjeđe slušati čitav resital samo jednog nepraćenog instrumenta. Podsjećanja radi, festival je prije šest godina ponudio sličnu programsku koncepciju, kada je nastupio violončelista Narek Haknazarjan. U vremenu kada se izvođenje barokne muzike često vezuje za težnju ka stilskoj pročišćenosti i istorijskoj autentičnosti, Knjazev se svjesno odlučuje za drugačiji put. Njegov Bah je veliki, širok, ponekad gotovo romantičarski, ali prije svega ličan. Upravo ta spremnost da se iza partiture pokaže i sam umjetnik bila je jedno od najzanimljivijih obilježja ovog pretposljednjeg koncerta jubilarnog KotorArta.

( Boris Marković )