Jedan govor ne briše decenije služenja Beogradu: Živković o tome je li “ne” Vučiću učinilo Mandića mogućim partnerom DPS

Govor šefa parlamenta Andrije Mandića (Nova srpska demokratija) na Fundini nije ga učinio poželjnim partnerom Demokratske partije socijalista (DPS), niti je dovoljan da bih danas mogao da ga označim kao lidera srpskog nacionalnog predznaka koji je trajno rezistentan na politički uticaj Beograda. Za takvu ocjenu potrebno je mnogo više od promjene retorike - neophodan je jasan i dugoročan raskid s politikom kojoj je pripadao gotovo cijeli svoj politički život.

To je “Vijestima” rekao predsjednik DPS-a Danijel Živković odgovarajući na pitanje da li je otklonom koji je napravio od predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, prvi čovjek crnogorske Skupštine postao potencijalni partner najjačoj opozicionoj stranci.

Živković je krajem marta u intervjuu listu kazao da bez prevazilaženja crnogorsko-srpskog jaza, Crna Gora ne može ostvariti punu političku, društvenu i ekonomsku stabilnost, te da su za to potrebni lideri srpskog nacionalnog predznaka rezistentni na uticaj Beograda. On je tada ocijenio da je Mandić “uvijek pristajao da bude šraf u sistemu velikosrpskog nacionalizma i da zvaničnom Beogradu služi kao nož u trbuhu Crne Gore”.

Ipak, čelnik najvišeg zakonodavnog doma napravio je u posljednjih nekoliko mjeseci važne korake koji idu u pravcu “osamostaljenja” od Beograda: afirmisao je referendum iz 2006. godine tako što je prisustvovao prijemu koji povodom 20. godišnjice obnove državne nezavisnosti priredio premijer Milojko Spajić, poslanici njegove partije u više navrata su glasali protivno želji srbijanskog režima, a najznačajniji potez Mandić je povukao prije dvije sedmice na Fundini.

Nakon što je Vučić kazao da ne zna o čemu bi razgovarao s Mandićem, te da se “u posljednje vrijeme od istaknutih srpskih nacionalista čuju ideje o policentričnom srpstvu”, koje je označio kao “smrt srpskog naroda”, dodajući da bi “Srbi u Crnoj Gori trebalo da gledaju ko radi u njihovom interesu”, predsjednik Skupštine je poručio da će se odluke o budućnosti Crne Gore donositi u zemlji, kao i da niko nema monopol na srpsko nasljeđe i baštinu “ma gdje se nalazio i koliko sebe smatrao velikim”.

Zbog tog i drugih poteza, Mandić je (bio) na meti beogradskih tabloida bliskih Vučićevom režimu, koji ga nerijetko karakterišu kao “izdajnika” srpskih nacionalnih interesa.

Iz Nove srpske demokratije (NSD) nijesu zvanično odgovorili na pitanja redakcije da li bi sarađivali s DPS-om i pod kojim uslovima, ali su “Vijestima” nezvanično rekli da “svako ima pravo da se pokaje i traži oprost”.

“Mlada generacija DPS-a trebalo bi da napravi otklon od funkcionera koji su kontaminirali tu partiju dugogodišnjom spregom vlasti, korupcije i organizovanog kriminala. Da napravi otklon od toga da gradi svoju politiku i identitet na potiranju drugih, prije svega srpskog naroda. Takvi koraci bi bili ljekoviti za Crnu Goru i imali bi društvo u kom više nema rovova”, naveli su nezvanično iz NSD-a.

Živković: Prilagođavanje okolnostima

Danijel Živković kazao je “Vijestima” da Mandić nije na političkoj sceni 30 dana, već gotovo 30 godina, dodajući da je tokom te tri decenije bio jedan od najgorljivijih zagovornika politike velikosrpskog nacionalizma i gotovo bez izuzetka politički suprotstavljen ključnim državnim interesima Crne Gore.

“Zbog toga ne bih pridavao preveliki značaj jednom govoru, niti bih nekoliko pažljivo odabranih formulacija tumačio izvan konteksta njegovog ukupnog političkog djelovanja”, rekao je on.

Živković navodi da registruje Mandićevu promjenu retorike, ali poručuje da se politički zaokret ne dokazuje jednim govorom, već djelima i kontinuitetom politike.

“... Posebno kad je riječ o čovjeku koji je više puta poručivao da su ciljevi ostali isti, samo su putevi do njih drugačiji. Tu poruku smatram mnogo relevantnijom za razumijevanje njegove današnje politike od bilo koje pojedinačne rečenice izgovorene na Fundini”, ocijenio je sagovornik.

Lider DPS-a kaže da ukupno ponašanje Mandića više vidi kao prilagođavanje političke taktike novim okolnostima, nego kao promjenu njegovih temeljnih političkih uvjerenja, te da je očigledno da je zarad opstanka na vlasti spreman da privremeno koriguje retoriku, računajući da će s pozicije institucionalne moći, a posebno nakon ulaska Crne Gore u Evropsku uniju (EU), imati znatno povoljniji prostor za ostvarivanje političkih ciljeva koje zastupa decenijama.

Prema njegovim riječima, jedan govor nije učinio Mandića poželjnim partnerom DPS-a, niti je dovoljan da bi danas mogao da ga označi kao lidera srpskog nacionalnog predznaka koji je trajno rezistentan na politički uticaj Beograda.

“Za takvu ocjenu potrebno je mnogo više od promjene retorike - potreban je jasan i dugoročan raskid s politikom kojoj je pripadao gotovo cijeli svoj politički život. Sve drugo bi za sada bilo preuranjeno proglašavanje političke transformacije čovjeka koji je promijenio metod, ali nije promijenio cilj”, tvrdi Živković.

Đukanović: Sve je moguće

Na pitanje koliko je realna mogućnost saradnje DPS-a i NSD-a nakon izbora dogodine, docentkinja na Univerzitetu Donja Gorica Nikoleta Đukanović odgovorila je da je u Crnoj Gori gotovo svaka postizborna saradnja moguća, navodeći da kad političke procjene pokažu da određena kombinacija može obezbijediti vlast ili povoljniji položaj nego samostalan nastup, ideološke i vrednosne razlike često prestaju da budu nepremostiva prepreka. Ona ukazuje da zato ne bi unaprijed isključila eventualnu saradnju dvije stranke.

Đukanović je ocijenila da i dosadašnja praksa, uključujući ponašanje DPS-a prilikom glasanja o budžetu u Budvi krajem 2025, pokazuje da između deklarativnog distanciranja i konkretnog političkog djelovanja može postojati značajna razlika.

“Politike od kojih se javno ograđuju nijesu uvijek prepreka kad se pojavi mogućnost ostvarivanja određenog političkog interesa, sticanja uticaja ili zauzimanja pozicija vlasti. Takva saradnja bi, dakle, bila realna ukoliko bi obje strane procijenile da im donosi političku korist. Drugo je pitanje koliko bi ona bila programski i vrednosno održiva i da li bi bila zasnovana na jasnim principima ili prvenstveno na raspodjeli vlasti”, rekla je ona “Vijestima”.

DPS je krajem prošle godine glasao za usvajanje lokalnog budžeta u Budvi, kojim je predviđena donacija od miliona eura Srpskoj pravoslavnoj crkvi za izgradnju hrama u toj primorskoj opštini. Takav potez naišao je na osudu “tvrdokornih” podržavalaca partije, a iz vrha te stranke ovaj postupak su “pravdali” time da nisu željeli da zbog budžetske stavke ruše započeto partnerstvom s čelnikom Budve Nikolom Jovanovićem.

Vuk ćud ne mijenja

Jovanovića su iz DPS-a tada označili kao “lidera srpskog nacionalnog predznaka, koji je prvi u posljednjih nekoliko decenija pokazao rezistentnost u odnosu na političko-obavještajno-kriminalni uticaj zvaničnog Beograda”.

Da li je Mandićev otklon od Vučića bio dovoljan da i on zasluži tu “titulu”? Nikoleta Đukanović rekla je redakciji da ne smatra da je Mandić postao rezistentan na uticaj Beograda. Ona je pojasnila da trenutno udaljavanje šefa parlamenta od predsjednika Srbije može biti autentično i posljedica stvarnog sukoba, ali da isto tako može biti taktičko i uslovljeno trenutnim političkim interesima.

“U oba slučaja, eventualni sukob s Vučićem ne znači i raskid s politikom koju je Mandić zastupao tokom više decenija. Teško je povjerovati u njegovu suštinsku političku i vrednosnu transformaciju, jer njegova dosadašnja politička biografija nije obilježena samo pojedinačnim izjavama, već dugotrajnim antievropskim političkim djelovanjem, retorikom i vrednosnim opredjeljenjima”, navela je.

Sagovornica je podsjetila da je Mandić decenijama zastupao politike koje su bile suprotstavljene građanskom konceptu Crne Gore, njenoj punoj političkoj samostalnosti i vrijednostima na kojima počiva EU, kao i da zato govor na Fundini ne može poništiti nekoliko decenija političkog djelovanja.

Đukanović je ustvrdila da se Mandić može distancirati od Vučića, prilagoditi retoriku ili pokušati da se predstavi kao umjereniji i institucionalno prihvatljiviji političar, ali da to još nije dokaz da je postao autentični zagovornik evropskih vrijednosti.

“Politička taktika može da se promijeni preko noći: vrednosna i ideološka transformacija dokazuje se godinama dosljednog djelovanja. Zbog toga ne vjerujem da će Mandić suštinski promijeniti svoj politički i ideološki pravac, niti da će postati evropejac u vrednosnom smislu, političar koji evropske standarde prihvata kao osnov za demokratizaciju institucija i poboljšanje života svih građana, a ne samo kao retorički ili pragmatični instrument”, poručila je ona.

Đukanović: Pomirenje ne znači dogovor partijskih elita o podjeli vlasti

Ideja o saradnji DPS-a i NSD-a nije nova, jer je o sličnom modelu u martu 2023. pričao tadašnji predsjednik države i DPS-a Milo Đukanović. On je tom prilikom kazao da će voditi dijalog o pomirenju s bivšim Demokratskim frontom (DF), čiji je NSD bio dio, “bez obzira na to šta neko o tome mislio”.

Počasni predsjednik DPS-a je tom prilikom rekao da Andrija Mandić za njega nije neprihvatljiv partner i da treba početi razgovor o pomirenju, podsjetivši da je 2013. godine, kao premijer, nudio bivšem DF-u da uđu u Vladu, ali da su oni to odbili.

Na pitanje da li bi saradnja DPS-a i NSD-a doprinijela smanjenju polarizacije na crnogorskoj političkoj sceni, Nikoleta Đukanović odgovorila je da je zemlji potrebno “društveno i političko pomirenje”, te da ne misli da je trajno isključivanje bilo kog političkog bloka iza kog stoji značajan broj građana dobro za demokratski razvoj države.

Međutim, ocijenila je da saradnja DPS-a i NSD-a sama po sebi ne bi nužno predstavljala ni pomirenje, niti depolarizaciju.

“Ukoliko bi bila zasnovana samo na raspodjeli funkcija, očuvanju moći i partijskim interesima, mogla bi čak dodatno produbiti nepovjerenje građana prema politici. Pomirenje ne znači dogovor partijskih elita o podjeli vlasti, već prihvatanje demokratskih pravila, izgradnju funkcionalnih institucija i saglasnost o temeljnim pravcima razvoja države”, rekla je Đukanović.

Sagovornica je istakla da smatra da se dugoročna depolarizacija teško može ostvariti isključivo saradnjom političkih struktura koje su decenijama proizvodile postojeće podjele, kao i da su za suštinsku promjenu potrebni novi politički akteri i drugačije razumijevanje politike - kao djelovanja u javnom interesu, a ne kao sredstva za sticanje moći, uticaja, funkcija i privilegija.

Đukanović je ukazala da građani politiku često doživljavaju kao “prljav posao”, ali da politika sama po sebi to nije.

“Takvom su je učinile prakse u kojima se institucije posmatraju kao partijski plijen, a javne funkcije kao lična ili stranačka korist. Zato bi pojavljivanje novih, kredibilnih aktera moglo više doprinijeti prevazilaženju podjela, nego sporazum dvije stare političke strukture”, tvrdi ona.

( Balša Rudović )