Francuski izbori nova noćna mora NATO-a

NATO se priprema za sasvim realnu mogućnost da naredni predsjednik Francuske ozbiljno oslabi Alijansu, piše “Politiko”.

Dok se NATO suočava sa sumnjama u posvećenost Vašingtona odbrani Evrope i ponovo jača vojne kapacitete zbog mogućeg napada Rusije, najnovije ankete u Francuskoj pokazuju da oko polovine birača pred predsjedničke izbore naredne godine podržava tvrde kandidate koji imaju ozbiljne rezerve prema NATO-u.

Marin Le Pen iz krajnje desnog Nacionalnog okupljanja želi da Francusku povuče iz integrisane komandne strukture NATO-a, dok je lider krajnje ljevice Žan-Lik Melanšon poručio da želi izlazak zemlje iz Alijanse.

Povlačenje Francuske, jedine nuklearne sile u Evropskoj uniji, iz NATO struktura izazvalo bi potrese unutar Alijanse, dovelo u pitanje francusko vojno prisustvo u Rumuniji i Estoniji, ograničilo pristup važnim vojnim kapacitetima i oslabilo koordinaciju među 32 članice, ističe briselski portal.

Ocjenjujući da tajming teško da bi mogao biti gori, “Politiko” podsjeća da su SAD za vrijeme Donalda Trampa počele da smanjuju svoje snage u Evropi, dok ostale članice ubrzano jačaju odbranu zbog upozorenja da bi Rusija mogla da napadne Alijansu tokom ove decenije.

“Sa manjim američkim prisustvom, posljednje što želite jeste da se neka velika evropska zemlja udaljava od Alijanse, naročito u trenutku kada je cilj da Evropljani, uključujući naravno i Francusku, preuzmu veću odgovornost”, rekao je Džejmi Šej, viši saradnik za odbranu u organizaciji “Prijatelji Evrope” i bivši portparol NATO-a.

“Nadamo se da Francuska razumije dugoročne koristi snažnog NATO-a i da će zadržati čvrst kurs u odbrambenoj politici”, rekao je finski ministar odbrane Anti Hakanen.

Do predsjedničkih izbora je ostalo još osam mjeseci, pa je ishod daleko od izvjesnog. Postoji i mogućnost da kandidati, kada dođu na vlast, ublaže stavove prema Alijansi, kao što je to 2022. učinila italijanska premijerka Đorđa Meloni. Ipak, imajući u vidu istorijski složen odnos Francuske i NATO-a, “Politiko” ocjenjuje da prijetnju po Alijansu treba shvatiti ozbiljno.

“Plašim se tih izbora”, rekao je jedan diplomata NATO-a, koji je, kao i drugi sagovornici briselskog portala, govorio anonimno zbog osjetljivosti teme. “Gubitak Francuske bio bi užasan.”

Tadašnji francuski predsjednik Šarl de Gol je 1966. povukao zemlju iz vojnih struktura NATO-a, navodeći potrebu za većim suverenitetom. Oko 26.000 vojnika moralo je da napusti Francusku, a sjedište NATO-a premješteno je u Belgiju. Pariz je tu odluku poništio tek 2009, za vrijeme predsjednika Nikole Sarkozija.

Fabris Potije, bivši šef NATO odjeljenja za planiranje politike, smatra da Pariz vjerovatno ne bi potpuno prekinuo veze sa Alijansom, ali upozorava da bi bilo “naivno očekivati kontinuitet” pod predsjednikom tvrde linije. Dodao je da Francuzi nikada nijesu bili među najvećim pristalicama NATO-a, zbog čega je to pitanje laka meta za populiste.

Prema internom istraživanju Alijanse iz proljeća, u koje je “Politiko” imao uvid, 54 odsto francuskih birača je reklo da bi glasalo za ostanak u NATO-u. To je drugi najniži rezultat među 32 članice, poslije Crne Gore, navodi portal.

Iako je francuski sistem predsjedničkih izbora u dva kruga ranije sprečavao pobjedu kandidata tvrde linije, jer bi se birači u drugom krugu okupljali oko umjerenijih opcija, “Politiko” upozorava da se to naredne godine možda neće ponoviti.

“Moramo da napustimo integrisanu komandnu strukturu NATO-a”, rekla je Le Pen krajem maja. Prema riječima jednog zvaničnika, isto je poručila i ranije ove godine na sastanku iza zatvorenih vrata sa visokim francuskim vojnim komandantom. Le Pen je tada navela i da će Francuska na kraju morati da obnovi kontakte sa Rusijom.

“Danas je prorusko krilo ponovo preuzelo prevagu u Nacionalnom okupljanju”, rekao je francuski poslanik blizak vlastima.

Prema internom istraživanju Alijanse iz proljeća, u koje je "Politiko" imao uvid, 54 odsto francuskih birača je reklo da bi glasalo za ostanak u NATO-u. To je drugi najniži rezultat među 32 članice, poslije Crne Gore

Melanšon, dugogodišnji kritičar NATO-a, iznio je krajem prošlog mjeseca neke od glavnih spoljnopolitičkih prioriteta, među kojima je i potpuni izlazak Francuske iz Alijanse zbog, kako je rekao, “otvoreno neprijateljskog” stava SAD.

“Ne može biti govora o tome da ostanemo članica NATO-a”, rekao je na konferenciji u junu.

Mari-Agnes Štrak-Cimerman, predsjednica Odbora Evropskog parlamenta za odbranu, kaže: “Francuska nije samo jedna od osnivačica NATO-a, već i ključna članica Alijanse, između ostalog zbog svog nuklearnog arsenala”. “Od ovoga može imati koristi samo jedna strana – neprijatelji naše slobode.”

U teoriji, odluka o napuštanju komandnih struktura NATO-a mogla bi da bude donijeta odmah, objasnio je francuski general-potpukovnik Mišel Jakovljev, bivši zamjenik načelnika štaba u vojnom sjedištu Alijanse. Francuski predsjednik za to ne mora da traži saglasnost parlamenta, dok se odredba NATO ugovora o jednogodišnjem roku za povlačenje odnosi samo na zemlje koje napuštaju političke strukture Alijanse, što politika Le Pen ne podrazumijeva nužno.

U praksi bi, međutim, proces vjerovatno trajao oko godinu, procijenio je Jakovljev, jer bi Francuska morala da povuče oko 1.000 oficira koji su stalno raspoređeni u NATO-u i uspostavi tijelo za vezu koje bi ubuduće koordiniralo odnose sa Alijansom, slično modelu koji je De Gol uspostavio nakon izlaska Francuske iz integrisane komande.

“Politiko” piše da je nakon De Golovog poteza Pariz zadržao bliske veze sa NATO-om i često učestvovao u zajedničkim vojnim angažmanima, ali da bi pod predsjednikom tvrde linije naredne godine stvari mogle da izgledaju drugačije.

Prema riječima trojice diplomata NATO-a, najveća zabrinutost u tom slučaju odnosi se na budućnost francuske borbene grupe od 1.200 vojnika u Rumuniji, neformalnu saradnju Francuske sa NATO-om u oblasti nuklearnog naoružanja i njene specijalizovane kapacitete, poput satelita i obavještajnih sistema.

Džejmi Šej smatra da bi zvaničnici NATO-a, kako bi spriječili najgori scenario, trebalo iza kulisa da uspostave kontakte sa poslanicima Nacionalnog okupljanja i Nepokorene Francuske, ukažu im na posljedice takvog poteza i ponude Parizu više komandnih pozicija kako bi naglasili njegov značaj za Alijansu

Bez Francuske, vojni planeri NATO-a bi izgubili pristup jedinom evropskom nosaču aviona na nuklearni pogon, amfibijskoj floti koja uključuje brodove klase “Mistral”, obavještajnim satelitima CERES i snažnoj mornarici koja može da angažuje oko 65 odsto svoje flote, što je čak više nego SAD, rekao je Jakovljev.

“Činjenica je da imamo pomalo od svega”, kazao je Jakovljev, dodajući da bi izlazak Francuske iz komandne strukture imao i “budžetske posljedice” po Alijansu. Francuska trenutno obezbjeđuje oko 10 odsto godišnjeg operativnog budžeta NATO-a od 5,3 milijarde eura.

“To bi oslabilo Alijansu, jer smo i dalje najvažnija vojna sila poslije SAD”, rekao je.

Prijateljska vatra

“Politiko” piše da bi izlazak iz komandnih struktura NATO-a pogodio i samu Francusku.

Iako bi zadržala mjesto u političkim tijelima NATO-a, uključujući pravo glasa o aktiviranju klauzule o kolektivnoj odbrani, njen uticaj na vojne odluke bio bi znatno manji, rekao je Jakovlef. Mnogi vojni predlozi unaprijed se usaglašavaju unutar struktura Alijanse, što znači da bi Pariz kod konačnih predloga bio doveden pred izbor “uzmi ili ostavi”.

Francuska bi izgubila i niz visokih funkcija u NATO-u, uključujući mjesto vrhovnog savezničkog komandanta za transformaciju, zamjenika komandanta u vazduhoplovnoj komandi Alijanse i načelnika štaba u bazi Brunsum u Holandiji, rekao je Jakovlef. Ako bi obustavila razmjenu informacija, to bi moglo da ograniči i njen pristup podacima o dešavanjima u ostatku Alijanse.

Izlazak bi “svakako značio gubitak uticaja” i imao bi visoku cijenu “politički, tehnički, operativno i strukturno”, rekao je Jakovlef.

Politički gledano, izlazak Francuske mogao bi da učini Njemačku vodećom evropskom članicom NATO-a.

“Ako Francuska izađe, a Amerikanci se povlače, Njemačka bi morala da preuzme veću ulogu”, rekao je ranije citirani diplomata NATO-a. “Ako izađete, gubite sve.”

“Već je došlo do velikog ekonomskog i političkog pomjeranja ka Njemačkoj i Poljskoj, koje sada spadaju među najveće potrošače za odbranu u odnosu na BDP”, rekao je Šej. “To bi samo ubrzalo proces koji je već u toku.”

Šej smatra da bi zvaničnici NATO-a, kako bi spriječili najgori scenario, trebalo iza kulisa da uspostave kontakte sa poslanicima Nacionalnog okupljanja i Nepokorene Francuske, ukažu im na posljedice takvog poteza i ponude Parizu više komandnih pozicija kako bi naglasili njegov značaj za Alijansu.

Kako se izbori približavaju, mogućnost da na vlast u Parizu dođe kandidat skeptičan prema NATO-u izaziva sve veću zabrinutost unutar Alijanse.

“Preživjećemo”, rekao je isti diplomata, “ali biće veoma, veoma opasno.”

( A.Š. )